Ka ardhur koha që marrëdhëniet të shihen “me sy të rinj”, pasi “partneritete më të forta mes BE-së dhe Türkiyes do të ishin fitore të dyfishta për të gjithë ne”, deklaroi Komisionerja e BE-së për Zgjerim, Marta Kos, në një intervistë ekskluzive për Anadolu, përpara vizitës së saj në Ankara më 5–6 shkurt.

“Ka vërtet shumë më tepër gjëra që e lidhin BE-në dhe Türkiyen sesa ato që na ndajnë, dhe ne duhet të punojmë seriozisht për këtë”, tha ajo, duke theksuar se “ekonomitë tona janë shumë të ndërlidhura”.

Kos tha se mezi pret vizitën e saj të parë zyrtare në Türkiye dhe shpjegoi se ka pasur “kontakte intensive” me homologët e saj turq “që nga dita e parë” e mandatit, veçanërisht me Ministrin e Jashtëm Hakan Fidan.

Ajo theksoi se vizita e saj përputhet me qasjen e Presidentes së Komisionit të BE-së, Ursula von der Leyen, e cila zhvilloi bisedime me Presidentin Recep Tayyip Erdoğan me synimin për të hapur një perspektivë të re në marrëdhënie.

“Po jetojmë vërtet në kohë sfiduese. Bota po ndryshon rreth nesh. Po shohim rikthimin e sjelljeve imperialiste, teksa Kina, Rusia dhe ShBA-ja po ndërtojnë në mënyrë agresive sferat e tyre të interesit”, tha Kos.

Përballë këtyre sfidave gjeopolitike, Kos bëri thirrje për forcimin e bashkëpunimit, duke theksuar: “Ekonomitë tona janë shumë të ndërvarura. Çfarëdo që ndodh në fushën e migracionit në secilën palë, ndikon edhe tek pala tjetër”.

Kos shprehu shpresën se marrëveshja e paqes për Ukrainën do të nënshkruhet së shpejti për të “ndryshuar realitetet në Evropë dhe veçanërisht në Detin e Zi, ku e shoh Türkiye tashmë si një partner shumë të rëndësishëm”.

Fokusimi te besimi

Kos shpjegoi se synon të nxisë besimin gjatë vizitës së saj, pasi “besimi po bëhet gjithnjë e më i rëndësishëm sot”, ndërkohë që si në politikë ashtu edhe në biznes nevojiten partnerë “te të cilët mund të besosh dhe mbi të cilët mund të ndërtosh”.

Ajo e përshkroi Türkiyen si “zemrën” e Strategjisë së Lidhshmërisë të BE-së, një qasje gjeopolitike që synon krijimin e lidhjeve në transport, energji, digjitalizim dhe mes njerëzve, me qëllim “ta lidhë më mirë Evropën me Azinë Qendrore dhe ta shndërrojë këtë korridor të mesëm në një lidhje shumë, shumë të fortë”.

“Nuk mund ta bëjmë këtë pa Türkiyen”, theksoi ajo.

Banka Evropiane e Investimeve rikthehet në Türkiye

Sipas Kos, Strategjia e Lidhshmërisë do të lejojë shumë më tepër për BE-në dhe partnerët e saj “së bashku në Kaukaz”.

“Kjo është edhe arsyeja pse jam shumë e lumtur që Banka Evropiane e Investimeve (EIB) po rikthehet në Türkiye”, tha ajo, duke iu referuar institucionit financiar shumëpalësh në pronësi të 27 shteteve anëtare të BE-së që financojnë projekte strategjike.

“Gjatë vizitës sime në Ankara, do të nënshkruhen dy projekte, secili me vlerë 100 milionë euro (118 milionë dollarë), si pjesë e riangazhimit të EIB-së, gjë që nuk kishte qenë e mundur për disa vite”, zbuloi ajo.

Ajo e vlerësoi riangazhimin e EIB-së si rezultat të “dialogut të nivelit të lartë dhe diskutimeve ekonomike të vitit të kaluar”, të cilat “komuniteti i biznesit i ka mirëpritur jashtëzakonisht shumë”.

“Tani po ndodh”, tha ajo, duke theksuar se dy projektet e reja për energjinë e rinovueshme të financuara nga EIB-ja “janë vetëm fillimi”, ndërsa banka e BE-së, si edhe Banka Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim (EBRD) dhe Banka Botërore, do të luajnë një rol të rëndësishëm në të ardhmen në projekte të reja për energjinë e rinovueshme dhe lidhshmërinë.

Për të mbështetur këtë agjendë, Kos do të takohet me Ministrin turk të Transportit dhe Infrastrukturës Abdulkadir Uraloglu, si dhe me Ministrin e Energjisë dhe Burimeve Natyrore Alparslan Bayraktar.

Ndikimi i marrëveshjeve tregtare të BE-së

E pyetur për ndikimin e mundshëm të marrëveshjeve tregtare të nënshkruara së fundmi me bllokun tregtar të Amerikës së Jugut Mercosur dhe me Indinë mbi Unionin Doganor të BE-së me Türkiye, Kos theksoi se këto marrëveshje forcojnë “atraktivitetin” e arritjes së një marrëveshjeje të tregtisë së lirë me BE-në dhe tregun e saj prej 450 milionë banorësh, pavarësisht se “disa njerëz po vënë në dyshim” rëndësinë gjeopolitike të bllokut.

Ajo i quajti marrëveshjet e fundit të tregtisë së lirë “shumë të rëndësishme”, por theksoi se “tregtia mes BE-së dhe Türkiye është pothuajse dy herë më e madhe se tregtia jonë me Mercosur”.

Kos bëri thirrje që të shihet “pamja më e gjerë në këto kohë të pasigurta, kur Kina, Rusia dhe ShBA po krijojnë sferat e tyre të interesit”.

“Do të bëhet gjithnjë e më e rëndësishme që të bëjmë biznes me partnerë të besueshëm. Ka shumë gjëra që mund të bëjmë për të përmirësuar tregtinë dypalëshe”, tha ajo, duke shpjeguar se sapo kishte marrë një letër nga komuniteti i biznesit turk, e botuar edhe në Financial Times, mbi të ardhmen e marrëdhënieve ekonomike BE-Türkiye.

“Duhet të nxjerrim shumë më tepër nga kjo marrëdhënie tregtare, përfshirë përmirësimin e funksionimit të Unionit Doganor dhe heqjen e disa barrierave që ende ekzistojnë”, theksoi ajo.

Duke vënë në dukje se “të dyja palët duhet të punojnë për këtë”, ndërkohë që ekziston “vullnet i qartë dhe mundësi”, ajo premtoi se do të vërë të gjithë “energjinë” e saj për të ecur përpara.

“Nuk duhet ta humbasim këtë shans të madh që kemi sot, por kjo duhet të jetë një projekt i përbashkët dhe të dyja palët duhet të japin kontributin e tyre”, shtoi ajo.

Duke pranuar se Unioni Doganor me Türkiyen nuk është përditësuar prej 30 vitesh, Kos përmendi se të gjitha zhvillimet politike, veçanërisht marrëdhëniet me Administratën Greke Qipriote, mund të ndihmojnë në përparimin në këtë fushë.

Nisma “Made in Europe” nuk mund të përjashtojë Türkiye

Nisma “Made in Europe”, e cila i jep përparësi kompanive evropiane në prokurimet publike në vendet e BE-së, është gjithashtu “në parim një përgjigje ndaj mënyrës se si po ndryshon bota e tregtisë”, shpjegoi Kos.

Ajo theksoi se rregullat e vendosura nga Organizata Botërore e Tregtisë janë gërryer gjithnjë e më shumë dhe varësitë tregtare po përdoren si shantazh ose si armë, gjë që BE-ja dëshiron ta parandalojë.

“Ne duam të sigurohemi që, nëse shpenzojmë para publike, ato të përfitojnë realisht kompanitë që zgjedhin të punojnë në Evropë ose pranë Evropës, që duan të inovojnë, të investojnë dhe të prodhojnë në Evropë dhe në vende ku mund të besojmë. Kjo është çështje sigurie”, theksoi ajo.

Ajo kujtoi se puna dhe diskutimet mbi nismën “Made in Europe” janë ende në zhvillim dhe premtoi se do të “mbrojë gjithmonë që kjo logjikë ekonomike të jetë në përputhje me logjikën tonë gjeopolitike, ku duhet të shohim se kush është partneri ynë dhe me cilin partner mund të arrijmë një situatë më të mirë fitim-fitim”.

“Nëse i marrim së bashku logjikën ekonomike dhe atë gjeopolitike, kjo nuk mund të përjashtojë Türkiyen”, tha Kos, duke shtuar se për të marrë pjesë në prokurimet publike të BE-së, kushtet që mundësojnë tregtinë duhet të “zhvillohen më tej”.

“Do të dëshironim shumë ta shihnim Türkiyen të përfshirë më thellë në disa nga politikat tona, por ka disa kushte që duhet të përmbushen”, vijoi ajo.

Kos tha se do të takohet me Ministrin e Thesarit dhe Financave Mehmet Simsek në Ankara, duke vënë në dukje se BE-ja dhe Türkiye kanë rifilluar dialogët e nivelit të lartë.

“Vitin e kaluar patëm pesë: ekonomi, tregti, migracion, siguri, kërkim, inovacion dhe bujqësi”, tha ajo.

“Do të isha gjithashtu shumë e lumtur nëse do të mund të zhvillonim dialogë të nivelit të lartë edhe për energjinë dhe transportin. Për momentin kjo nuk është e mundur, por le të ecim përpara dhe të shohim çfarë mund të bëjmë për ta bërë të mundur”, shtoi ajo.

Ajo bëri thirrje për më shumë besim, duke theksuar se “ndryshimet e mëdha nuk do të vijnë brenda natës derisa të jemi në gjendje të ndërtojmë besim”.

Perspektiva e anëtarësimit në BE

E pyetur për perspektivën e anëtarësimit të Türkiyes në BE përballë pengesave politike, Kos pranoi se “që nga viti 2018 ka një ngërç në procesin e negociatave ose të anëtarësimit”, por theksoi se BE-ja ende “e konsideron Türkiyen si vend kandidat”.

Duke pranuar se “nuk po nisim nga e para”, Kos theksoi se raportet më të fundit të zgjerimit të BE-së mbi përparimin e vendeve kandidate kanë vërejtur “hapa larg standardeve të BE-së, veçanërisht në sundimin e ligjit dhe demokraci”.

“E di që Türkiye ka një traditë shumë të gjatë demokratike dhe gjithashtu një shoqëri civile të fortë, dhe kjo është ajo që ne do të donim ta forconim, pasi kjo do të ndërtonte besim mes BE-së dhe Türkiyes”, theksoi ajo.

Sipas Kos, ekzistojnë “mundësi të jashtëzakonshme” për t’u shfrytëzuar brenda tregut të brendshëm të BE-së me 450 milionë banorë dhe popullsisë së Türkiyes prej mbi 80 milionë banorësh.

“Nëse do të mund të sillnim energji të re në zhvillimin e fushës së demokracisë, mendoj se do të mund të bënim vërtet shumë më tepër”, theksoi ajo.

Kos përshkroi se procesi i anëtarësimit ndikohet nga dinamikat si në vendet kandidate ashtu edhe në shtetet anëtare të BE-së dhe se “ne po angazhohemi me vendet tona kandidate dhe procesi i vendimmarrjes po hartohet së bashku”.

“E dimë që çdo përparim lidhet me marrëdhëniet dypalëshe, jo vetëm me Qipron, por edhe me Qipron dhe bisedimet e reja për zgjidhjen e çështjes qipriote. Kjo është tani një mundësi e madhe për të vazhduar”, shtoi ajo.

Bashkëpunimi në mbrojtje

E pyetur për perspektivat e kontributit të Türkiyes në përpjekjet e BE-së për forcimin e industrisë dhe kapaciteteve të saj të mbrojtjes, Kos e pranoi Türkiyen si një “partner shumë të rëndësishëm dhe të besueshëm të NATO-s, anëtari i dytë më i madh i NATO-s, institucioni që ka siguruar paqen dhe sigurinë në kuptimin më të gjerë në Evropë”.

“Kemi parë gjithashtu se si dronët turq kanë luajtur një rol vendimtar në fillim të luftës në Ukrainë. Kemi parë edhe rolin që Türkiye po luan në luftë. Për të gjitha këto arsye, Türkiye është një lloj partneri natyror për Evropën dhe do të ishte mirë për të dyja palët nëse do të mund të bashkëpunonim më shumë”, shtoi ajo.

“Sipas disa kushteve, kompanitë turke tashmë mund të bashkëpunojnë, të jenë pjesë e programeve tona të riarmatosjes, nëse kanë subvencione këtu në Evropë”, shpjegoi ajo.

Kos theksoi gjithashtu: “Personalisht, do të doja vërtet të shihja një përfshirje të fortë të Türkiyes në sigurinë në Evropë”, por paralajmëroi se zhvillimi i politikës së sigurisë së BE-së varet nga shtetet anëtare.

“Bisedimet e reja për zgjidhjen e çështjes qipriote janë një mundësi e shkëlqyer për përmirësime edhe në këtë fushë”, tha ajo, duke vënë në dukje se Türkiye është “pa dyshim një partner shumë i rëndësishëm i NATO-s dhe i sigurisë”.

Liberalizimi i vizave

Duke iu referuar strategjisë së vizave të shpallur së fundmi nga BE-ja, Kos theksoi se falë dialogut të nivelit të lartë për migracionin të vitit të kaluar, BE-ja ka mundur të prezantojë të ashtuquajturin sistem kaskadë, i cili u mundëson qytetarëve turq të marrin më lehtë viza të shumëfishta, dhe se “kjo tashmë po jep rezultate”.

Ajo theksoi se udhëtimi pa viza është një nga temat kryesore ku do të donte të shihte përparim, por paralajmëroi se ka gjashtë kushte që duhet të përmbushen.

Duke u zotuar se do ta mbajë liberalizimin e vizave në “listën e prioriteteve të larta” gjatë vizitës së saj në Ankara, ajo shpjegoi se lidhshmëria nuk do të thotë vetëm “fuqi e fortë në kuptimin e tregtisë, transportit dhe energjisë”.

“Kur flas për lidhshmëri, dua të theksoj edhe lidhjet mes njerëzve”, përfundoi Kos.