Kur Türkiye raportohet në mediat ndërkombëtare, fokusi shpesh vendoset te industria e saj dinamike e mbrojtjes, përpjekjet për ndërmjetësim në konfliktet rajonale ose roli i saj strategjik si urë lidhëse mes Evropës, Azisë dhe Lindjes së Mesme.
Nismat e politikës së jashtme të Presidentit Recep Tayyip Erdoğan e kanë bërë Türkiyen një aktor të dukshëm në skenën globale gjatë viteve të fundit.
Përveç diplomacisë, politikës së sigurisë dhe transformimit ekonomik, edhe politika mjedisore dhe klimatike po bëhet një fushë në të cilën Türkiye po fiton gjithnjë e më shumë vëmendje ndërkombëtare.
Shumë përpara se Konferenca Botërore për Klimën COP31 t’i besohej Antalyas, Türkiye ka pas investuar tashmë në pyllëzim, politika të menaxhimit të ujërave, zhvillim të qëndrueshëm urban dhe zgjerimin e burimeve të energjisë së rinovueshme.
Prandaj, organizimi i COP31 në nëntor të vitit 2026 nuk është vetëm një sukses diplomatik. Ai shënon kulmin e një procesi transformimi që po e pozicionon gjithnjë e më shumë vendin si një aktor të pavarur në diplomacinë ndërkombëtare të klimës.
Në mesazhin e tij të parë drejtuar palëve të Konventës Kuadër të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike në pranverën e vitit 2026, ministri i Mjedisit, Murat Kurum, e bëri të qartë se Türkiye synon ta shndërrojë konferencën klimatike në një “COP të zbatimit”.
Një konferencë që i kthen angazhimet ekzistuese në rezultate konkrete dhe të matshme. Presidenca turke po mbështetet në parimet e dialogut, konsensusit dhe veprimit.
Në fokus do të jenë tranzicioni energjetik, ekonomia qarkulluese, qytetet rezistente ndaj ndryshimeve klimatike, si dhe përfshirja më e madhe e të rinjve, komunitetit shkencor dhe sektorit privat në politikat globale për klimën.
Nga pyllëzimi drejt neutralitetit klimatik
Një vështrim mbi zhvillimet e dy dekadave të fundit tregon pse Ankaraja e mbështet këtë pretendim.
Sipas Drejtorisë së Përgjithshme të Pylltarisë, që nga fillimi i viteve 2000 janë mbjellë miliarda fidanë në mbarë vendin.
Sipërfaqja pyjore e Türkiyes është rritur nga rreth 20.8 milionë hektarë në më shumë se 23 milionë hektarë.
Sipas të dhënave të Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO), Türkiye është një nga vendet e pakta në rajonin e Mesdheut që po shënon rritje afatgjatë të sipërfaqeve pyjore.
Me ratifikimin e Marrëveshjes së Parisit për Klimën në vitin 2021, vendi shënoi gjithashtu një moment të rëndësishëm politik.
Pak më vonë, Presidenti Recep Tayyip Erdoğan shpalli objektivin që Türkiye të arrijë neutralitetin klimatik deri në vitin 2053.
Kjo datë është zgjedhur me simbolikë të veçantë. Ajo përkon me 1000-vjetorin e Betejës së Manzikertit dhe, njëkohësisht, përfaqëson një vizion afatgjatë për transformimin ekonomik dhe teknologjik të vendit.
Politika klimatike po shihet gjithnjë e më shumë si pjesë e një strategjie gjithëpërfshirëse zhvillimi.
Politika mjedisore nuk duhet të veprojë si barrë, por si nxitëse e inovacionit, investimeve dhe konkurrueshmërisë.
Tranzicioni energjetik si strategji ekonomike
Ky ndryshim është veçanërisht i dukshëm në sektorin e energjisë. Në fund të prillit 2026, Türkiye kishte një kapacitet të instaluar të prodhimit të energjisë elektrike prej 125.4 gigavatësh.
Nga kjo sasi, 78,4 gigavatë vinin nga burimet e energjisë së rinovueshme, të cilat përbënin 62,5 për qind të kapacitetit të përgjithshëm të energjisë elektrike në vend.
Në të njëjtën kohë, 71,7 për qind e kapacitetit të instaluar vinte nga burime vendore energjetike, duke nënvizuar rëndësinë strategjike të tranzicionit energjetik për sigurinë energjetike të vendit.
Veçanërisht energjia diellore dhe ajo e erës po e udhëheqin këtë transformim. Kapaciteti i instaluar i energjisë diellore është rritur në 26,8 gigavatë dhe tashmë përbën më shumë se një të pestën e kapacitetit total të energjisë elektrike.
Ndërkohë, kapaciteti i energjisë së erës ka arritur në 15,1 gigavatë.
Së bashku, këto dy teknologji arrijnë një kapacitet prej 41,8 gigavatësh dhe tashmë mbulojnë rreth një të tretën e kapacitetit të përgjithshëm të instaluar të energjisë elektrike në Türkiye.
Ministri i Energjisë, Alparslan Bayraktar, pret që energjia diellore të tejkalojë energjinë hidrike dhe të bëhet burimi më i madh i instaluar i energjisë në vend para përfundimit të këtij viti.
Tranzicioni energjetik nuk shihet vetëm si një kontribut në mbrojtjen e klimës.
Njëkohësisht, ai konsiderohet një projekt me rëndësi ekonomike dhe të sigurisë kombëtare, që synon të zvogëlojë varësinë nga importet energjetike, të forcojë përdorimin e burimeve vendore dhe të krijojë zinxhirë të rinj të vlerës industriale.
Sıfır Atık: Një ide turke me ndikim global
Vështirë se ndonjë projekt tjetër mjedisor ka ndikuar aq shumë në perceptimin ndërkombëtar të Türkiyes sa nisma “Sıfır Atık” (Zero Mbetje).
Programi u lançua në vitin 2017 nën patronazhin e Zonjës së Parë të Türkiyes, Emine Erdoğan, dhe brenda pak vitesh u shndërrua nga një fushatë kombëtare në një projekt model të njohur ndërkombëtarisht.
Sipas Ministrisë së Mjedisit, miliona tonë mbetje të riciklueshme janë rikthyer në ciklin ekonomik, ndërsa janë kursyer sasi të konsiderueshme uji, energjie dhe lëndësh të para.
Sot, më shumë se një mijë institucione të certifikuara marrin pjesë në program. Shkolla, universitete, spitale, kompani dhe komuna janë pjesë e këtij sistemi.
Nisma ka marrë vlerësim edhe nga Kombet e Bashkuara. Në vitin 2022, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi Ditën Ndërkombëtare të Zero Mbetje, me iniciativë të Türkiyes.
Në këtë mënyrë, një projekt kombëtar mjedisor u shndërrua në një model referues global për ekonominë qarkulluese dhe efikasitetin në përdorimin e burimeve.
Roli i ri i Türkiyes në diplomacinë klimatike
Megjithatë, rëndësia e vërtetë e COP31 mund të mos qëndrojë vetëm te çështjet teknike, por te diplomacia.
Pak vende në botë lëvizin njëkohësisht në hapësira kaq të ndryshme gjeopolitike sa Türkiye. Ajo është anëtare e NATO-s, vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, partner i rëndësishëm i shumë shteteve në Afrikë, Azinë Qendrore dhe Lindjen e Mesme, si dhe një ndërmjetëse aktive në krizat ndërkombëtare.
Kjo pozitë e veçantë mund të luajë një rol kyç edhe në politikën klimatike. Për vite me radhë, shumë negociata kanë hasur në vështirësi për shkak të tensioneve ndërmjet vendeve të industrializuara dhe atyre në zhvillim.
Çështje të debatueshme mbeten financimi i masave për mbrojtjen e klimës, transferimi i teknologjisë dhe përshtatja ndaj krizës klimatike.
Ankaraja sheh një mundësi pikërisht në këtë pikë. Udhëheqja turke argumenton se shtetet që kanë përvojë si në proceset e zhvillimit ashtu edhe në ato të industrializimit mund të ndërtojnë ura mes interesave të ndryshme.
Presidenti i zgjedhur i COP31, Murat Kurum, e ka përmbledhur këtë qasje me tre koncepte kryesore: dialog, konsensus dhe veprim.
Ai do të mbështetet nga Samed Ağırbaş, president i Fondacionit “Zero Mbetje” dhe Kampion i Nivelit të Lartë për Klimën në COP31, i cili do të fokusohet veçanërisht në temat e ekonomisë qarkulluese dhe pjesëmarrjes shoqërore gjatë konferencës.
Më shumë se një vend mikpritës
Për Türkiyen, COP31 është shumë më tepër sesa një ngjarje e madhe ndërkombëtare.
Konferenca i ofron vendit mundësinë që përvojën e tij në energjinë e rinovueshme, ekonominë qarkulluese, zhvillimin e qëndrueshëm urban dhe diplomacinë klimatike ta sjellë në skenën globale.
Në vitet e fundit, Türkiye ka tërhequr shpesh vëmendjen ndërkombëtare për nismat e saj në politikën e jashtme, përpjekjet për ndërmjetësim në krizat rajonale dhe sukseset e industrisë së saj të mbrojtjes.
Këta faktorë mbeten pjesë të rëndësishme të profilit të saj ndërkombëtar. Megjithatë, në të njëjtën kohë, vendi është shndërruar edhe në një aktor të rëndësishëm në fushën e zhvillimit të qëndrueshëm dhe politikave klimatike.
Me zgjerimin e kapaciteteve të energjisë së rinovueshme, njohjen ndërkombëtare të nismës “Zero Mbetje” dhe objektivat ambicioze klimatike, Türkiye ka treguar se zhvillimi ekonomik, siguria energjetike dhe mbrojtja e klimës mund të ecin paralelisht.
COP31-shi tani ofron mundësinë që këto përvoja të bëhen pjesë e debatit ndërkombëtar dhe të nxisin shkëmbimin e ideve ndërmjet vendeve të industrializuara dhe atyre në zhvillim.
Prandaj, Antalya 2026 mund të kujtohet jo vetëm si vendi ku u mbajt një tjetër konferencë botërore për klimën.
Kjo konferencë ka potencialin të shënojë një fazë të re në diplomacinë ndërkombëtare të klimës, në të cilën Türkiye do ta forcojë më tej rolin e saj si ndërtuese urash ndërmjet rajoneve, interesave dhe modeleve të zhvillimit.
Për një vend që lidh Evropën, Azinë, Mesdheun dhe Jugun Global, kjo nuk është vetëm një detyrë diplomatike, por edhe një përgjegjësi natyrore.
