Ministri i Punëve të Jashtme i Türkiyes, Hakan Fidan, ka bërë thirrje për një nismë globale për mbrojtjen e pikave kritike të kalimit detar dhe forcimin e ndërlidhjes ndërkombëtare, duke paralajmëruar se tensionet në rritje gjeopolitike dhe ndërprerjet në rrugët jetike tregtare kërcënojnë stabilitetin ekonomik dhe të sigurisë në nivel global.

Duke folur në Forumin TRT World në Stamboll, Fidan tha se komuniteti ndërkombëtar duhet të zhvillojë korniza të reja bashkëpunimi të bazuara në besimin e ndërsjellë, interesat e përbashkëta dhe përgjegjësinë rajonale.

“Asnjë vend, sado i fuqishëm qoftë, nuk mund ta izolojë veten nga pasojat e një mjedisi ndërkombëtar të fragmentuar dhe të pasigurt. Siguria është e pandashme. Siguria juaj nuk mund të ruhet në kurriz të sigurisë së të tjerëve”, tha Fidan, duke theksuar nevojën për marrëveshje praktike që burojnë nga prioritetet e vendeve të interesuara dhe jo nga imponimet e jashtme.

Fidan paralajmëroi se përballja ushtarake në Detin e Zi dhe pasiguria në rritje rreth Ngushticës së Hormuzit dhe Bab el-Mandebit paraqesin rreziqe serioze për tregtinë ndërkombëtare, furnizimin me energji dhe sigurinë ushqimore.

“Deti i Zi është shndërruar gjithnjë e më shumë në një arenë të përballjes ushtarake”, tha ai, duke theksuar se sulmet ndaj anijeve tregtare dhe ndërprerjet e trafikut detar kërcënojnë transportin e mallrave thelbësore, veçanërisht dërgesat e drithërave.

Ai tha se sfida të ngjashme në Lindjen e Mesme po i përkeqësojnë cenueshmëritë globale.

“Politikat ekspansioniste të Izraelit, agresioni i tij i vazhdueshëm kundër vendeve fqinje dhe gjenocidi në Gaza po minojnë stabilitetin rajonal dhe perspektivat për një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme në rajon”, tha ai.

Fidan theksoi se parandalimi i përshkallëzimit dhe trajtimi i shkaqeve rrënjësore të konflikteve janë thelbësore për mbrojtjen e rrjeteve që mbështesin ekonominë globale.

Türkiye propozon një kornizë globale bashkëpunimi

Duke theksuar rëndësinë strategjike në rritje të pikave kyçe të kalimit detar, Fidan tha se përqendrimi i tregtisë globale dhe flukseve të energjisë në një numër të kufizuar rrugësh krijon cenueshmëri strukturore.

“Një rrugë detare mund të shndërrohet në fushëbetejë, siç e kemi parë në Detin e Zi. Një tubacion energjetik mund të kthehet në instrument të presionit politik. Një pikë e vetme kyçe e kalimit mund të ndërpresë zinxhirët e furnizimit dhe ekonomitë mijëra kilometra larg”, tha ai.

Ai tha se ndërlidhja më e madhe nuk duhet të shndërrohet në një garë gjeopolitike me shumën zero, por bëri thirrje për forcimin e rrjeteve ekzistuese dhe të korridoreve alternative të transportit, me qëllim uljen e varësive të tepruara.

“Diversifikimi nuk ka të bëjë me zëvendësimin e një varësie me një tjetër, ai ka të bëjë me krijimin e alternativave, zvogëlimin e cenueshmërive dhe garantimin që asnjë ndërprerje e vetme të mos e paralizojë sistemin më të gjerë”, tha ai.

Fidan theksoi rëndësinë e Korridorit të Mesëm të Türkiyes, që lidh Azinë me Evropën përmes rajonit të Kaspikut dhe Kaukazit Jugor, si dhe të Projektit të Rrugës së Zhvillimit, që lidh Gjirin me Evropën përmes Irakut dhe Türkiyes.

Ai tha se këto projekte janë pjesë e një strategjie më të gjerë për forcimin e integrimit ekonomik rajonal dhe qëndrueshmërisë së zinxhirëve të furnizimit.

Duke folur për të ardhmen e bashkëpunimit ndërkombëtar, Fidan propozoi një nismë të re globale, të përqendruar në mbrojtjen e rrugëve detare dhe parandalimin e përdorimit të infrastrukturës kritike si armë.

“Në këtë frymë, Türkiyes beson se ka ardhur koha të shqyrtohet një nismë globale e dedikuar për mbrojtjen e pikave kyçe të kalimit detar dhe forcimin e qëndrueshmërisë së ndërlidhjes ndërkombëtare”, tha ai.

Ai tha se nisma e propozuar mund t’i bashkojë vendet për të ruajtur lirinë e lundrimit, për të siguruar rrjedhën e pandërprerë të mallrave thelbësore, për të diversifikuar korridoret e transportit dhe energjisë, si dhe për t’i dhënë përparësi diplomacisë në trajtimin e kërcënimeve të reja.

“Kjo nuk duhet të jetë një tjetër përpjekje për krijimin e strukturave institucionale vetëm për hir të tyre. Duhet të jetë një kornizë praktike për veprim kolektiv, që bashkon shtetet dhe palët përkatëse ndërkombëtare rreth përgjegjësive të përbashkëta dhe rezultateve konkrete”, tha ai.

Përgjegjësia rajonale, kyçe për sigurinë e qëndrueshme

Fidan theksoi gjithashtu rëndësinë e mekanizmave të bashkëpunimit rajonal, duke u shprehur se marrëveshjet e sigurisë duhet të pasqyrojnë nevojat dhe prioritetet e vendeve që preken drejtpërdrejt nga sfidat rajonale.

Ai përmendi përpjekjet diplomatike të Türkiyesnë kuadër të Nismës së Drithërave të Detit të Zi si shembull se si angazhimi i vazhdueshëm mund të sjellë rezultate konkrete edhe gjatë një konflikti të armatosur.

“Përvoja jonë me Nismën e Drithërave të Detit të Zi dëshmon vlerën e diplomacisë së vazhdueshme”, tha ai.

Ai iu referua gjithashtu formateve të reja të bashkëpunimit rajonal që përfshijnë Türkiyes, Arabinë Saudite, Pakistanin dhe Egjiptin, si dhe koordinimit me partnerët evropianë, si mekanizma për trajtimin e sfidave të përbashkëta të sigurisë.

“Me këtë qasje, Türkiye po ndjek nisma plotësuese të bashkëpunimit rajonal. Aleanca e Mekës për Mbrojtje, që bashkon Türkiye, Arabinë Saudite dhe Pakistanin, synon të forcojë bashkëpunimin në fushën e mbrojtjes kolektive përmes një qasjeje gjithëpërfshirëse dhe të përshtatur ndaj nevojave të sigurisë rajonale”, tha Fidan.

“Mekanizmat R4, që përbëhen nga Türkiye, Egjipti, Pakistani dhe Arabia Saudite, ofrojnë një platformë më të gjerë për zhvillimin e qasjeve të përbashkëta dhe avancimin e bashkëpunimit praktik për sfidat rajonale. Për më tepër, formati R4-E4, që bashkon vendet e R4 me Francën, Gjermaninë, Italinë dhe Mbretërinë e Bashkuar, krijon një kanal shtesë për dialog dhe koordinim mes partnerëve rajonalë dhe evropianë”, shtoi ai.

Siç theksoi kryediplomati turk, këto nisma nuk janë “në konkurrencë me instrumentet e tjera dhe as nuk synojnë të krijojnë ndarje të reja”.

“Qëllimi i tyre është të zgjerojnë hapësirën për bashkëpunim, të forcojnë kapacitetet rajonale dhe të lidhin qendra të ndryshme përgjegjësie”, tha ai.

Fidan gjithashtu theksoi se mjedisi ndërkombëtar në ndryshim ofron një mundësi për ndërtimin e një rendi global më gjithëpërfshirës, në të cilin aktorët rajonal marrin përsipër më shumë përgjegjësi.

“Një botë pa një qendër të madhe graviteti nuk ka pse të jetë një botë pa rend. Rendi ndërkombëtar në zhvillim duhet të formësohet jo vetëm nga dominimi i disa të fuqishmëve, por edhe nga aftësia e shumë vendeve për të vepruar me përgjegjësi dhe në mënyrë kolektive”, theksoi ai.

Duke rikonfirmuar gatishmërinë e Türkiyes për të kontribuar në përpjekjet ndërkombëtare, Fidan tha se qëllimi përfundimtar duhet të jetë shndërrimi i ndërlidhjes në një instrument të sigurisë kolektive dhe prosperitetit të përbashkët.

“Türkiye është e gatshme të kontribuojë në një përpjekje të tillë dhe të bashkëpunojë me të gjithë partnerët që ndajnë këtë vizion. Ky është lloji i udhëheqjes që kërkon koha jonë dhe kjo është përgjegjësia që Türkiye është e gatshme të marrë përsipër”, tha ai.