Një projekt banimi i quajtur "One Planet Habitat", që po zhvillohet në provincën perëndimore të Izmirit në Türkiye, përshkruhet nga kompania që e realizon si modeli i parë në botë i jetesës luksoze plotësisht të vetëqëndrueshme: një vendbanim i projektuar për të prodhuar energjinë e vet, për të rikuperuar ujin, për të kultivuar ushqim pa pesticide dhe për t'u përballur me tërmetet falë përforcimit me fibra karboni.

"Disa projekte ndërtojnë shtëpi të reja. Ne po ndërtojmë një mënyrë të re jetese për brezat që do të vijnë", thuhet në njoftimin zyrtar të kompanisë, ku projekti përshkruhet si "Vendbanimi i një Qytetërimi të Ri".

Sipas deklaratës, modeli është rezultat i më shumë se gjashtë vjetëve kërkim dhe zhvillim nga një ekip multidisiplinar akademikësh, inxhinierësh, arkitektësh dhe specialistësh të ushqimit, dhe synon të jetë shembulli i parë i një modeli të ri vendbanimi njerëzor që mund të përshtatet me klima dhe nivele të ndryshme të të ardhurave.

Duke iu referuar një raporti të Programit të Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP) të muajit maj 2026, kompania tha se ndërtesat janë përgjegjëse për rreth 37 për qind të emetimeve globale të dioksidit të karbonit dhe se "One Planet Habitat" është projektuar për t'iu përgjigjur kësaj sfide përmes izolimit sipas standardit "Passive House", energjisë diellore të prodhuar në vend dhe mbjelljes së pemëve në të gjithë vendbanimin.

"Luksi i së ardhmes nuk janë shtëpitë më të mëdha apo materialet më të shtrenjta", tha Payiz Yesil, anëtare e bordit dhe drejtoreshë e qëndrueshmërisë në IZKA Construction, njëherazi arkitekte.

"Luksi i vërtetë është të jesh në gjendje të mbështetesh te vetja pa qenë i varur nga askush të dish se energjia nuk do të të ndërpritet, se mund të kesh qasje të sigurt në ujin tënd dhe se mund të prodhosh ushqimin tënd të shëndetshëm", shtoi ajo.

Yesil tha se synimi nuk është izolimi i banorëve nga bota e jashtme.

"Nuk po ndërtojmë një strehë. Po ndërtojmë vendbanime rezistente ku jeta vazhdon pa ndërprerje, edhe kur sistemet e jashtme vihen nën presion", tha ajo.

Standardi "Passive House" zbatohet kolektivisht për herë të parë në Türkiye

Shtëpitë do të ndërtohen sipas standardit "Passive House" (Passivhaus), të zhvilluar nga Instituti Gjerman Passive House dhe i konsideruar si një prej standardeve më të rrepta të efiçencës energjetike në botë.

Ky standard kërkon një shtresë të pandërprerë izolimi që mbështjell ndërtesën, eliminimin e urave termike, dritare me trefish xham, një strukturë hermetike dhe një sistem ventilimi me rikuperim të nxehtësisë që furnizon vazhdimisht ajër të pastër. Sipas institutit, ky standard ul deri në 90 për qind energjinë e nevojshme për ngrohje dhe ftohje krahasuar me ndërtesat tipike.

Sipas të dhënave të institutit, deri në fillim të vitit 2026 më shumë se 52 mijë njësi në mbarë botën ishin certifikuar sipas këtij standardi. Kompania thotë se "One Planet Habitat" do të jetë projekti i parë ku standardi "Passive House" zbatohet kolektivisht në Türkiye.

Sipas deklaratës, ciklet e energjisë, ujit dhe ushqimit do të menaxhohen nga inteligjenca artificiale. Vilat do të pajisen me një infrastrukturë të mbështetur nga inteligjenca artificiale që i menaxhon këto cikle në mënyrë të integruar dhe përshtat përdorimin e burimeve sipas ritmit të përditshëm të banorëve.

Uji rikuperohet në vend, ushqimi kultivohet pa pesticide

Sistemi i integruar i menaxhimit të ujit është projektuar për të përmbushur nevojat e vendbanimit brenda ciklit të tij, përmes mbledhjes së ujit të shiut, përdorimit të kontrolluar të ujërave nëntokësore dhe trajtimit e rikthimit të ujërave gri në sistem.

Prodhimi i ushqimit bazohet në sistemet akvaponike, të cilat kombinojnë kultivimin e bimëve me rritjen e peshkut në një sistem qarkullues të ujit. Sipas Organizatës së Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO), sisteme të tilla përdorin deri në 90 për qind më pak ujë se bujqësia tradicionale.

Kompania tha se sistemi është projektuar mbi bazën e një llogaritjeje shkencore të nevojave ushqyese vjetore të një familjeje.

Përmes serave inteligjente, pemishteve dhe blegtorisë së zhvilluar brenda vendbanimit, çdo familje do të furnizohet çdo vit me 800 kilogramë perime nga 35 lloje të ndryshme, 500 kilogramë fruta nga 30 lloje, 75 kilogramë peshk dhe 75 kilogramë karkaleca, si dhe vezë të freskëta, produkte bulmeti dhe mjaltë.

Deklarata thekson se i gjithë kultivimi i bimëve do të bëhet pa pesticide, duke e cilësuar këtë si pasojë natyrore të sistemit akvaponik, ku bimët dhe peshqit përdorin të njëjtin ujë.

Përforcim me fibra karboni kundër tërmeteve

Ndërtimi do të realizohet nga IZKA Construction, kompani që thotë se ka përfunduar më shumë se 35 mijë banesa dhe mbi 350 projekte gjatë më shumë se tre dekadave të aktivitetit të saj, si dhe zotëron certifikimin NATO Facility Security Clearance.

Sipas deklaratës, teknologjitë e përforcimit me fibra karboni, të frymëzuara nga inxhinieria hapësinore, do të përdoren për të përmirësuar performancën e ndërtesave gjatë tërmeteve.

- "E ardhmja mund të ndërtohet sot në Tokë"

Në një deklaratë me shkrim, bordi drejtues i One Planet Habitat tha: "Njerëzimi po kërkon mënyra për të ndërtuar një jetë të vetëqëndrueshme në Hënë dhe Mars. Ne deshëm t'i përgjigjeshim së pari të njëjtës pyetje për planetin tonë. E ardhmja e njerëzimit nuk ka pse të fillojë në një planet tjetër; e ardhmja mund të ndërtohet sot në Tokë."

Bordi tha se, i frymëzuar nga tradita filantropike e mishëruar nga Andrew Carnegie dhe Jamsetji Tata, e gjithë pjesa e fitimeve që i takon themeluesit do t'i transferohet Fondacionit One Planet Habitat, i cili do të krijohet për të mbështetur kërkimin shkencor dhe mbrojtjen e natyrës.

"Ne nuk e shohim këtë projekt si një histori suksesi, por si një amanet që duhet t'u përcillet brezave të ardhshëm. Trashëgimia më e madhe që do të lëmë pas nuk do të jenë ndërtesat, por shpresa", thuhet në deklaratë.

Sipas kompanisë, vendbanimi do të ketë një numër të kufizuar vilash dhe aplikimet do të shqyrtohen individualisht me synimin për të krijuar një komunitet në përputhje me filozofinë e jetesës së projektit. Aplikimet janë pranuar që nga 10 gushti 2026.