Pse marinat perëndimore po e adoptojnë konceptin e anijeve-bartëse të dronëve nga Türkiye

Në shenjë të gjurmës në rritje të Türkiyes në teknologjinë detare, marina italiane ka njoftuar planet për ta operuar Bayraktar TB3, një automjet ajror luftarak pa pilot (UCAV) i zhvilluar nga kompania turke Baykar.

Në një seancë dëgjimore parlamentare të fundit, Admirali i Marinës Italiane Giuseppe Berutti Bergotto tha se UCAV-të turke do të integrohen në anijen kryesore të vendit, ITS Cavour, nëpërmjet një marrëveshjeje bashkëpunimi midis Baykar të Türkiyes dhe kontraktorit të mbrojtjes italian Leonardo.

I projektuar posaçërisht për operacione me kuvertë të shkurtër si ato në TCG Anadolu të Türkiyes, TB3 do të mbështesë misione si vëzhgimi ashtu edhe ato të armatosura, krah për krah me avionë luftarakë të gjeneratës së pestë si F-35B.

Ekspertët thonë se ky zhvillim është më shumë se një histori e zakonshme prokurimi ushtarak. Ai tregon se koncepti i anijeve-bartëse të UAV-ve — i operacionalizuar për herë të parë në anijen amfibike të sulmit TCG Anadolu të Türkiyes — po adoptohet tani nga marinat perëndimore që kërkojnë fuqi ajrore detare të përballueshme dhe fleksibël. I nisur nga Türkiye, koncepti po tërheq interes në rritje nga Italia, Mbretëria e Bashkuar, Spanja, Japonia e shumë të tjera, sipas tyre.

Mesut Hakki Casin, ekspert i mbrojtjes dhe profesor i së drejtës ndërkombëtare dhe sigurisë, i thotë TRT World se TCG Anadolu është një platformë e gjithanshme e ndërtuar për zbulim, inteligjencë, komunikim, projeksion force dhe fuqi zjarri të shpejtë. "Anadolu është rekonfiguruar për të operuar taktikisht dhe strategjikisht me helikopterë dhe UCAV si platformat e tij kryesore ajrore," thotë Casin.

I modeluar pjesërisht mbi HMS Invincible britanik dhe duke nxjerrë mësime nga anijet mesdhetare spanjolle dhe italiane, anija ka arritur rreth 70 për qind prodhim vendas, me shumicën e radarëve, sistemet e mbrojtjes ajrore dhe elektro-optike me origjinë turke, sipas tij.

Sami Ozturk, një oficer i pensionuar turk i mbrojtjes ajrore, thotë për TRT World se TCG Anadolu është shumë më tepër se thjesht një anije-bartëse dronësh. "TCG Anadolu është gjithashtu një anije amfibike sulmi. Për rrjedhojë, ajo ofron zgjidhje fleksibël operacionale dhe me kosto efektive," thotë ai. Krahasuar me superanijebartëset konvencionale, funksionon si "një shumëzues force taktike dhe operacionale": më e vogël, me kosto efektive për t'u ndërtuar dhe mirëmbajtur, dhe e aftë për t'u prodhuar në numra më të mëdhenj.

Integrimi i Bayraktar TB3 në TCG Anadolu e ilustron këtë avantazh me kosto efektive. Casin thekson trashëgiminë inxhinierike turke të dronit. "Bayraktar TB3, i përdorur në TCG Anadolu, është një shembull i shkëlqyer i aftësive softuerike dhe prodhuese të inxhinierëve turq," thotë ai. I pajisur me municione vendase, TB3 mund të godasë si objektivat detare ashtu edhe ato tokësore. Kostoja për njësi është rreth 5 milionë dollarë, shumë poshtë sistemeve të krahasueshme si IAI Heron i Izraelit, i cili shitet për rreth 18 milionë dollarë, sipas tij. Njëkohësisht, TB3 mund të qëndrojë në ajër deri në 32 orë, falë strukturës së tij aerodinamike të avancuar dhe motorit të fuqishëm.

Për krahasim, aeroplani luftarak amerikan F/A-18 Hornet shkakton rreth 15.000 dollarë për orë fluturimi dhe zakonisht qëndron në ajër vetëm dy orë. Për një mision 32-orësh, F/A-18 do të konsumonte rreth 500.000 dollarë karburant. TB3 e arrin të njëjtën gjë me rreth 5.000 dollarë karburant, vëren Casin. "Kjo e bën TB3 një nga automjetet ajrore të armatosur pa pilot me kosto efektive dhe të avancuar në botë," thotë ai.

Ozturk pajtohet me Casin për tërheqjen buxhetore të teknologjisë turke. UCAV-të turke të pajisura me municion të zgjuar me udhëzim preciz, si MAM-L dhe MAM-T, mund të kryejnë misione që ndryshe do të kërkonin raketa kruize të kushtueshme ose avionë luftarakë, thotë ai. "Ndërsa kostoja operative e një anijebartëseje arrin miliarda dollarë, kostot operative dhe të mirëmbajtjes së një anijeje të fokusuar në UAV/UCAV janë dukshëm më të ulëta", thotë Ozturk.

Anijebartëset e UAV-ve: Roli Pioner i Türkiyes

TCG Anadolu e Türkiyes u fut në shërbim në vitin 2023 si bartësja e parë e dedikuar UCAV-ve në botë. E ndërtuar nga Kantieri Detar Sedef në Stamboll nën Projektin e Anijeve Amfibike Sulmuese Shumëqëllimore, anija prej 231 metrash dhe 27.000 tonësh mund të transportojë një forcë të madhësisë batalion me automjete, mjete lundrimi dhe avionë, si dhe mund të shërbejë gjithashtu si anije spitalore për qëllime humanitare.

Presidenti Recep Tayyip Erdoğan e përshkroi atë si "anijen e parë luftarake në fushën e saj ku UAV-të mund të ulen dhe të ngrihen".

Ozturk u jep merita zbulimeve inxhinierike rolit pionier të vendit në zhvillimin e konceptit të anijebartëseve të UAV-ve. "Një nga faktorët më të rëndësishëm këtu është se shumë sisteme, softuer dhe pajisje vendase u përdorën në TCG Anadolu," thotë ai. Avancimet kyç përfshijnë softuerin dhe mekanizmat e kontrollit për uljen e UAV-ve në një kuvertë të shkurtër të pjerrët, si dhe dizajnin me krahë të palosshme të TB3 që maksimalizon hapësirën e hangarit.

Casin tregon prova nga bota reale të zgjuarsisë turke gjatë stërvitjeve të NATO-s. Në kushte të ftohta të ashpra, erë dhe mot të keq në rajonin e Baltikut, TB3 realizoi goditje të sakta kur disa avionë të NATO-s nuk mund të operonin, thotë ai, duke shtuar se një komandant gjerman i NATO-s lavdëroi Anadolun për kontributet e tij luftarake. Ai shton se avancimet turke në teknologjitë detare kanë tërhequr vëmendjen e MB, Italisë, Spanjës dhe Japonisë, duke shtuar se bashkëpunimi Türkiye-Spanjë mund ta përfshijë shpejt avionin e lehtë luftarak turk Hurjet që operon nga anijebartëset spanjolle.

Krahët e palosshëm të TB3 dhe ngarkesa prej 280 kg — që është 130 kg më shumë se ajo e TB2 — të kombinuara me rampën e kërcimit të anijës, mundësojnë operacione në stilin e anijebartëses nga trupi amfibik. Tri qendrat e operacionit të platformës e bëjnë atë një "anije lufte ideale" për misione koalicioni, duke e pozicionuar TCG Anadolun si një aset prestigji të NATO-s të aftë për të komanduar operacione të përbashkëta.

Ozturk thotë se ekspertiza e provuar teknologjike detare e Türkiyes pritet të nxisë bashkëpunim më të thellë perëndimor. "Parashikohet se bashkëpunimet teknike me vendet perëndimore në lidhje me adaptimin e anijeve ekzistuese amfibike për operacione UAV/UCAV do të rriten," thotë ai. "Përdorimi i sistemeve vendase dhe kombëtare të vendosura në TCG Anadolu brenda marinave të vendeve perëndimore do t’i forcojë marrëdhëniet dypalëshe dhe bashkëpunimin në zhvillimin e përbashkët dhe transferimin e teknologjisë," thotë ai.