Presidenti Recep Tayyip Erdoğan dhe presidenti amerikan Donald Trump kanë një "vullnet të fortë" për heqjen e sanksioneve të vendosura ndaj Türkiyes në kuadër të ligjit amerikan CAATSA (Akti për Përballimin e Kundërshtarëve të Amerikës Përmes Sanksioneve), tha ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, duke shtuar se të dy qeveritë po ndërmarrin hapat e nevojshëm për ta zgjidhur çështjen.
Duke folur për CNN Turk, Fidan tha se dy liderët e kanë shprehur vendosmërinë e tyre gjatë takimit në Shtëpinë e Bardhë në shtatorin e kaluar dhe u kanë dhënë udhëzime kabineteve të tyre për të punuar drejt një zgjidhjeje.
"Ka një vullnet të fortë si nga presidenti ynë, ashtu edhe nga presidenti Trump" për heqjen e sanksioneve, tha Fidan.
"Kur dy liderët u takuan në Washington shtatorin e kaluar, ata shpallën vullnetin e tyre politik për këtë çështje dhe ne, si ministra kabineti, u udhëzuam ta zgjidhim atë. Ministri i mbrojtjes dhe unë po punojmë intensivisht për këtë", deklaroi Fidan.
Ai shtoi se CAATSA mbetet e vetmja pengesë institucionale e përhershme në marrëdhëniet Türkiyes-ShBA.
"Vendime të veçanta në lidhje me Türkiyes mund të merren herë pas here, por në aspektin institucional, e vetmja çështje negative e qëndrueshme aktualisht janë sanksionet CAATSA", tha ai.
Fidan theksoi se shumë sanksione të vendosura ndaj Türkiyes nga vende të tjera janë hequr gjatë tri-katër viteve të fundit, duke argumentuar se shumica kanë qenë administrative dhe jo ligjore.
Kufizimet e vendosura nga disa aleatë të NATO-s janë hequr gradualisht përmes angazhimit të vazhdueshëm diplomatik, tha ai, duke përmendur Kanadanë si një nga shembujt më të fundit.
"Shumë vende, përfshirë Kanadanë, tashmë i kanë hequr këto kufizime. Tani po shohim se si ta çojmë bashkëpunimin edhe më tej", tha ai.
I pyetur nëse sanksionet do të hiqen së shpejti, ai tha se përpjekjet janë në vazhdim.
"Ka disa hapa që duhet të ndërmerren. Puna në këtë drejtim është duke u zhvilluar dhe, ndërsa kjo ndodh, publiku do t’i shohë rezultatet", tha ai.
Fidan shtoi se progresi mund të vijë në të ardhmen e afërt, por theksoi se vendimet administrative dhe procedurat e Kongresit Amerikan nuk ecin gjithmonë paralelisht.
"Nuk ka problem sa i përket vullnetit politik brenda administratave. Pyetja është se si do të ecë procesi në Kongresin Amerikan", tha ai, duke iu referuar autorizimit nga Kongresi për heqjen e sanksioneve.
Samiti i NATO-s në Türkiye dhe marrëdhëniet Trump-Erdoğan
Fidani gjithashtu mirëpriti konfirmimin se Trumpi do të marrë pjesë në samitin e NATO-s javën e ardhshme në Ankara, duke e quajtur këtë lajm pozitiv për aleancën.
"Kjo në vetvete është një lajm i rëndësishëm dhe pozitiv për komunitetin e NATO-s", tha ai.
"Ata shtuan gjithashtu se presidenti Trumpi po merr pjesë sepse është ftuar nga presidenti Erdoğan. Nëse nuk do të ishte ftesa e presidentit Erdoğan, ai nuk do të vinte. Kjo është bërë një ekuacion shumë i rëndësishëm strategjik", u shpreh kryediplomati turk.
Duke marrë parasysh konfliktet globale dhe ndryshimet gjeopolitike, Fidan tha se pozita ndërkombëtare e Erdoganit është bërë gjithnjë e më e rëndësishme.
"Vizioni i udhëheqjes globale të presidentit tonë gjatë viteve, rrjeti i marrëdhënieve që ai ka ndërtuar, besimi që ka krijuar, prestigji që gëzon në sytë e të tjerëve dhe pozita aktuale e Türkiyes janë të gjitha jashtëzakonisht të rëndësishme", tha ai.
Fidani tha se administrata Trumpi po i rishikon aleancat e saj globale si pjesë e një zhvendosjeje më të gjerë strategjike, veçanërisht në përgjigje të konkurrencës me Kinën, gjë që ka krijuar mundësi të reja për bashkëpunim me vende si Türkiye.
Ndryshimi i politikës për Sirinë eliminoi një mosmarrëveshje të madhe
Sa u përket aspekteve të tjera të marrëdhënieve dypalëshe, Fidani tha se bashkëpunimi në tregti, ekonomi, arsim, teknologji dhe lidhjet mes njerëzve ka përparuar vazhdimisht pavarësisht tensioneve politike të herëpashershme.
Ai argumentoi se një nga mosmarrëveshjet më të mëdha mes aleatëve lidhej me politikën e Uashingtonit për Sirinë gjatë administratës së presidentit Barack Obama, duke filluar më shumë se një dekadë më parë.
"Ndryshimi i politikës së ShBA-së ndaj Sirisë që filloi gjatë administratës Obama kaloi nga lufta kundër regjimit të Assadit në luftën kundër DEASh-it (ISIS) ndërsa mbështeste YPG-në (organizatë terroriste), duke krijuar një politikë që kërcënonte sigurinë kombëtare të Türkiyes", tha Fidani.
"Gjatë mandatit të dytë të presidentit Trump (duke filluar vitin e kaluar), kjo politikë u braktis zyrtarisht", shtoi ai.
Ai tha se kjo ka eliminuar një nga burimet më të mëdha të mosmarrëveshjeve mes dy vendeve.
Fidan shtoi se objektivat strategjike të Türkiyes përputhen në masë të madhe me politikat e Trumpit për përfundimin e luftës në Ukrainë dhe stabilizimin e Sirisë dhe Irakut.
"Vendosja e paqes në Liban është gjithashtu e rëndësishme. Lidhur me planin e paqes për Gazën, ne arritëm të punojmë së bashku në një farë mase, veçanërisht për ndalimin e luftës. Kur marrëdhëniet Türkiye-ShBA janë të forta në disa çështje, ato ndikojnë pozitivisht në stabilitetin rajonal", tha ai.
Bashkëpunimi në mbrojtje dhe programi F-35
Javën e kaluar, i pyetur nga gazetarët për kërkesën e Ankarasë për avionët luftarakë F-35 dhe motorët e avionëve dhe nëse ai do të sillte "një çantë të madhe dhuratash" kur të vijë në samitin e NATO-s në Türkiye, Trumpi tha se ka gjasa të ndërmarrë një hap që do ta bënte Türkiye "shumë të lumtur".
Fidani, i pyetur nëse Trumpi po nënkuptonte miratimin amerikan për motorët e avionëve të kërkuar për avionin luftarak të zhvilluar në vend të Türkiyes, KAAN, refuzoi të spekulonte.
"Nuk dua të flas në emër të ShBA-së për atë që presidenti Trump mund të shpallë", tha ai.
Në vend të kësaj, ai tha se Ankaraja ka ndjekur një përpjekje gjithëpërfshirëse për të hequr kufizimet që ndikojnë bashkëpunimin dypalësh në mbrojtje.
"Ne kemi punuar seriozisht për të eliminuar sanksionet ndaj Türkiyes në përgjithësi. CAATSA ka dimensionin e tij ligjor, por ne kemi kryer gjithashtu një përpjekje shumë sistematike për të hequr sanksionet në fusha të tjera. Po i shohim rezultatet e këtyre përpjekjeve, përfshirë zhvillimet në rastin e Halkbank dhe heqjen e pengesave për kërkesat e tjera të Türkiyes, duke çuar në një marrëdhënie më racionale", tha ai, duke iu referuar një çështjeje gjyqësore që së fundmi përfundoi pa asnjë sanksion administrativ apo gjyqësor.
Fidan argumentoi se nuk ka justifikim të arsyeshëm për kufizimin e shitjeve të armëve për Türkiyes ndërsa Uashingtoni vazhdon të shesë sasi të mëdha armësh për vende joanëtare të NATO-s me interesa më të vogla strategjike të përbashkëta.
"Nuk ka një perspektivë brenda administratës Trump që mund të shpjegojë pse vendet që nuk janë anëtare të NATO-s dhe nuk ndajnë aq shumë interesa të përbashkëta me ShBA-në mund të blejnë sasi të mëdha armësh dhe municionesh për arsye komerciale, ndërsa Türkiyes nuk mundet", tha ai.
Ai shtoi se qëndrimet politike të mbetura kundër Türkiyes kanë ndikuar në vendime të tilla gjatë viteve.
"Nuk ka asnjë çështje mes Türkiyes dhe ShBA-së që kërkon që marrëdhëniet dypalëshe të jenë të këqija", tha Fidan, duke pranuar se ndërsa ka mosmarrëveshje mbi çështje rajonale, palët mund t'i diskutojnë ato.
"Kur ka një spektër kaq të gjerë marrëdhëniesh që sjellin përfitime për të dyja palët, mosavancimi i tyre dhe bërja e tyre viktimë e politikave të identitetit apo ideologjive kundërshtuese nuk është diçka që aktorët racionalë mund ta justifikojnë", shtoi ai.
Rikthimi në programin F-35 kërkon vendim të veçantë
Për pyetjen nëse rikthimi i Türkiyes në programin e avionëve F-35 është një mundësi reale, Fidan tha se çështja duhet parë në dy pjesë.
"Duhet të bëjmë një dallim. Heqja e ndalimit për shitjen e F-35-ve, marrja e avionëve që kemi blerë tashmë dhe blerja e avionëve shtesë nëse zgjedhim janë një çështje. Rikthimi në program si një nga partnerët prodhues është një çështje e veçantë", tha ai.
Fidan tha se heqja e ndalimit për shitje do të ishte më e lehtë sepse është një vendim administrativ.
"Mendoj se kjo mund të ndodhë pas (heqjes së sanksioneve nën) CAATSA", tha ai.
Megjithatë, ai vuri në dukje se rikthimi i statusit të Türkiyes si partner prodhues do të kërkonte një vendim të ri nga konsorciumi shumëkombësh i F-35-ve, anëtarët e të cilit më parë votuan për pezullimin e Türkiyes nga programi.
Në vitin 2019, Türkiyesa u pezullua nga programi F-35 për shkak të blerjes së sistemit rus të mbrojtjes raketore S-400, me pretendimin se sistemi rus do të rrezikonte avionët luftarakë.
Türkiye ka deklaruar vazhdimisht se nuk ka konflikt mes tyre dhe ka propozuar krijimin e një komisioni për ta studiuar çështjen. Türkiye gjithashtu ka thënë se ka përmbushur detyrimet e saj për programin F-35 dhe se pezullimi i saj ka shkelur rregullat.
Ankara pohon se marrja e avionëve luftarakë për të cilët ka paguar do të forconte jo vetëm Türkiyes, por edhe aleancën e NATO-s.
Fidan gjithashtu tha se Türkiye, Arabia Saudite, Egjipti dhe Pakistani po punojnë përmes një mekanizmi të ri me katër vende që synon forcimin e stabilitetit rajonal dhe koordinimin e përgjigjeve ndaj sfidave të përbashkëta.
Ai tha se grupi është mbledhur tashmë katër herë dhe mund të evoluojë në një platformë më strategjike ndërsa dinamika rajonale vazhdon të ndryshojë.
