Shpërbërja e grupit SDF të udhëhequr nga YPG-ja në Siri potencialisht shënon një moment historik në përpjekjen disa dekadëshe të Türkiyes për eliminimin e terrorizmit nga territori i saj dhe përtej tij.
SDF-ja, e dominuar fuqishëm nga YPG-ja – dega siriane e grupit terrorist PKK – njoftoi shpërbërjen e saj dhe integrimin e mëvonshëm në ushtrinë siriane në fillim të kësaj jave.
PKK-ja – e cilësuar si organizatë terroriste nga Türkiye, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bashkimi Evropian dhe disa vende të tjera – dhe grupet e lidhura me të janë përgjegjëse për dhjetëra mijëra vrasje në Türkiye dhe më gjerë.
Disa faktorë i kanë mundësuar PKK-së ta vazhdojë kryengritjen për një periudhë kaq të gjatë. Aftësia e saj për të vepruar nga terrene të largëta malore, qasja në armë dhe kufizimet e operacioneve ushtarake konvencionale në mjedise të tilla kontribuuan në mbijetesën e saj.
Megjithatë, zhvillimet jashtë fushëbetejës mund të kenë qenë edhe më të rëndësishme në mundësimin e vazhdimit të fushatës terroriste të organizatës.
Një faktor i rëndësishëm ishte pjesëmarrja e lëvizjeve politike pro-PKK-së në sistemin politik të Türkiyes. Në zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 2015, HDP-ja e lidhur me PKK-në fitoi 13.12 për qind të votave, duke kaluar pragun elektoral prej 10 për qind.
Rezultati iu atribua pjesërisht mbështetjes nga votuesit me origjinë kurde, si dhe nga disa votues të majtë dhe laikë që kundërshtonin Partinë për Drejtësi dhe Zhvillim (AK Parti) në pushtet.
Performanca e papritur e fortë në zgjedhje duket se ndikoi në llogaritjet e udhëheqjes së PKK-së në një moment kritik.
Në atë kohë, një proces paqeje mes Ankarasë dhe grupit kishte qenë duke u zhvilluar që nga viti 2013, ku diskutohej edhe çarmatimi. Megjithatë, në vend që ta braktiste luftën e armatosur, PKK-ja përfundimisht e vazhdoi atë.
Zhvillimet në Siri krijuan më pas një mundësi tjetër. Lufta civile dhe shembja e autoritetit shtetëror në pjesë të Sirisë veriore i mundësuan YPG-së të pushtonte dhe të vendoste kontroll mbi zona të mëdha.
Me shfaqjen e DAESh-it, YPG-ja u bë një partner i rëndësishëm i Uashingtonit në luftën kundër këtij grupi terrorist.
Duke vepruar nën ombrellën më të gjerë të SDF-së, YPG-ja mori ndihmë të konsiderueshme ushtarake amerikane dhe mbështetje ajrore dhe përfundimisht vendosi kontroll mbi një pjesë të konsiderueshme të Sirisë verilindore.
Megjithatë, kjo marrëveshje tani duket se po i afrohet fundit.
Pse u shpërbë PKK-ja?
Zhvillimet e fundit janë të lidhura ngushtë me vetë procesin e shpërbërjes së PKK-së.
Në shkurt të vitit 2025, lideri i burgosur i grupit terrorist, Abdullah Öcalan, i bëri thirrje PKK-së të çarmatosej dhe të shpërbëhej.
Zhvillimet e mëvonshme politike dhe legjislative në Türkiye kanë krijuar një kornizë për militantët që të dorëzojnë armët dhe të riintegrohen në jetën civile.
Raportet tregojnë se autoritetet turke dhe irakiane po mbikëqyrin procesin e çarmatimit.
Vendimi nuk erdhi i izoluar. Për vite me radhë, Ankaraja e ndoqi PKK-në përmes një kombinimi të presionit ushtarak dhe diplomacisë, përfshirë edhe kundër degëve të organizatës në Siri dhe Irak.
Türkiye kundërshtoi fuqishëm vendimin e Uashingtonit për të bashkëpunuar me YPG-në, duke argumentuar se një organizatë që Ankaraja e konsideron terroriste nuk mund të jetë një instrument efektiv për eliminimin e një organizate tjetër terroriste, DAESh-it.
Pavarësisht kostove diplomatike, përfshirë mosmarrëveshjet mbi furnizimin me armë dhe tensionet me aleatët e saj në NATO, Türkiye vazhdoi fushatën e saj kundër terrorizmit ndaj PKK-së dhe YPG-së.
Ankaraja kreu gjithashtu disa operacione ushtarake ndërkufitare në Sirinë veriore dhe Irak, duke reduktuar ndjeshëm lirinë e lëvizjes së grupeve.
Zhvillimet në Siri ndryshuan më tej ekuacionin strategjik.
Pas rënies së liderit autoritar Bashar al-Assad në dhjetor 2024, ekuilibri i fuqisë në Siri ndryshoi në mënyrë dramatike.
Shfaqja e një qeverie të re, së bashku me mbështetjen e Türkiyes për Damaskun, krijoi një situatë në të cilën YPG-ja nuk mund të mbështetej më në të njëjtën shkallë të mbrojtjes amerikane.
YPG-ja kishte pritur që mbështetja e Uashingtonit të vazhdonte.
Megjithatë, marrëdhënia e ngushtë e presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan me presidentin Donald Trump, së bashku me vendimin e ShBA-së për të reduktuar praninë e saj ushtarake në Siri, ndryshuan këto llogaritje.
Türkiye sinjalizoi gjithashtu gatishmërinë për ta mbështetur ushtarakisht qeverinë siriane nëse do të ishte e nevojshme. Përballë perspektivës së përballjes me një qeveri siriane të mbështetur nga Türkiye, YPG-ja kishte gjithnjë e më pak alternativa.
Fushëbeteja kishte ndryshuar tashmë
Ndërsa pozita strategjike e YPG-së u përkeqësua në Siri, vetë PKK-ja kishte pësuar tashmë një rënie të madhe.
Duke filluar nga mesi i viteve 2010, Türkiye u mbështet gjithnjë e më shumë në mjete ajrore pa pilot të armatosura (UAV) për të goditur pozicionet dhe komandantët e PKK-së.
Futja e dronëve ndryshoi në mënyrë thelbësore natyrën e konfliktit. Terroristët e PKK-së u tërhoqën gjithnjë e më shumë nga territori turk dhe kërkuan strehim në zonat malore të Irakut verior, ku përpiqeshin t'i shmangeshin zbulimit dhe goditjeve precize.
Ndikimi ishte i konsiderueshëm. Sulmet terroriste të PKK-së brenda Türkiyes ranë në mënyrë dramatike, ndërsa aftësia e organizatës për të vepruar hapur u kufizua rëndë.
Me kalimin e kohës, grupi e gjeti veten me gjithnjë e më pak mundësi ushtarake. Edhe pa u çarmatosur zyrtarisht, alternativat e tij praktike u reduktuan kryesisht në operimin nga shpellat dhe pozicionet nëntokësore.
Në këtë kuptim, procesi i shpërbërjes mund të kuptohet jo thjesht si një vendim politik, por edhe si pasojë e një ndryshimi themelor në ekuilibrin ushtarak.
Megjithatë, zhvillimi ka shkaktuar debat brenda Türkiyes, veçanërisht mes atyre që kundërshtuan negociatat me grupin terrorist PKK.
Argumenti i tyre është i drejtpërdrejtë: nëse organizata tashmë është mposhtur ushtarakisht, pse duhet qeveria të zhvillojë bisedime me të?
Përgjigjja e qeverisë bazohet në dallimin midis mposhtjes së një organizate të armatosur dhe zgjidhjes së pasojave më të gjera shoqërore dhe politike të dekadave të konfliktit.
Koalicioni qeverisës, i udhëhequr nga AK Partia dhe Partia e Lëvizjes Nacionaliste (MHP), ka theksuar forcimin e solidaritetit midis qytetarëve turq dhe qytetarëve me origjinë kurde të Türkiyes.
Nga kjo perspektivë, objektivi nuk është vetëm mposhtja e PKK-së, por edhe sigurimi që qytetarët me origjinë kurde të mos e perceptojnë përfundimin e konfliktit si një humbje për veten e tyre.
Një zgjidhje e qëndrueshme, për rrjedhojë, kërkon më shumë se një fitore ushtarake. Ajo kërkon parandalimin që armiqësia e krijuar nga dekada dhune të mos shndërrohet në një burim të përhershëm të ndarjes shoqërore.
Lejimi i militantëve për t'u çarmatosur dhe, aty ku lejohet ligjërisht, për t'u kthyer në jetën civile, mund të shihet si pjesë e kësaj strategjie më të gjerë.
Nga fitorja ushtarake te marrëveshja politike
Në një kuptim, pothuajse çdo aktor i përfshirë në këtë proces mund të përfitojë nga shpërbërja e PKK-së.
Türkiye mund t'i japë fund një fushate terroriste disa dekadëshe. Siria dhe Iraku mund të përfitojnë nga një stabilitet më i madh territorial, ndërsa komunitetet kurde mund të përfitojnë nga reduktimi i dhunës dhe perspektiva e një të ardhmeje politike pa një lëvizje të armatosur separatiste.
Por, jo çdo aktor rajonal e mirëpret këtë rezultat.
Izraeli, në veçanti, historikisht i ka parë lëvizjet kurde si partnerë të mundshëm strategjikë kundër shteteve si Türkiye dhe Siria.
Logjika ishte relativisht e thjeshtë: grupet që kundërshtonin këto qeveri mund të shërbenin potencialisht si kundërpeshë e dobishme ndaj tyre.
Ndërsa mundësia e përdorimit të PKK-së kundër Türkiyes tashmë ishte zvogëluar, YPG-ja përfaqësonte një partner potencialisht të vlefshëm në peizazhin sirian pas Assadit.
Megjithatë, Ankaraja u përpoq ta parandalonte këtë skenar përmes një kombinimi masash ushtarake, diplomatike dhe politike.
Türkiye mbështeti qeverinë siriane, punoi me Uashingtonin për të reduktuar mbështetjen e tij për YPG-në dhe, ndoshta më e rëndësishmja, mbështeti integrimin e grupit në institucionet shtetërore siriane.
Objektivi ishte ta bindte grupin të integrohej në strukturat e reja politike dhe të sigurisë të Sirisë, në vend që të kërkonte autonomi të përhershme.
Si pasojë, Izraeli nuk arriti ta shndërronte YPG-në në një zëvendësues të rolit strategjik që dikur luante ShBA-ja.
Kjo nuk do të thotë se Izraeli është tërhequr nga ekuacioni sirian. Prania e tij ushtarake në pjesë të Sirisë jugore dhe marrëdhëniet e tij me komunitetin druz mbeten elemente të rëndësishme të ekuilibrit rajonal në zhvillim.
Për Damaskun, megjithatë, perspektiva e zgjidhjes së çështjes kurde me mbështetjen e Türkiyes përfaqëson një arritje të rëndësishme strategjike.
Prandaj, shpërbërja e PKK/YPG-së mund të shënojë një pikë kthese që shtrihet shumë përtej kufijve të Türkiyes.
Kombinimi i presionit ushtarak, diplomacisë dhe angazhimit politik nga ana e Ankarasë ka ngushtuar gradualisht hapësirën e manovrimit të organizatës në Türkiye, Irak dhe Siri.
Nëse procesi përfundohet me sukses, pasojat mund të shtrihen përtej përfundimit të menjëhershëm të fushatës terroriste të PKK-së.
Türkiye mund të dalë nga katër dekada konflikti me një marrëdhënie më të qëndrueshme midis qytetarëve të saj turq dhe atyre me origjinë kurde, ndërsa Siria dhe Iraku mund të përfitojnë nga largimi i një aktori të madh të armatosur joshtetëror.
Rëndësia më e gjerë është se fundi i PKK/YPG-së mund të tregojë se vetëm fitorja ushtarake nuk mjafton për të arritur një paqe të qëndrueshme.
Sfida e Ankarasë tani është ta shndërrojë humbjen ushtarake të organizatës në një marrëveshje politike të qëndrueshme – një marrëveshje që e ndan popullsinë kurde të vendit nga fushata terroriste që pretendonte se e përfaqësonte atë.
Nëse është i suksesshëm, shpërbërja e PKK/YPG-së mund të bëhet më shumë se fundi i një fushate terroriste.
Ajo mund të shënojë fillimin e një periudhe të re stabiliteti në Türkiye, Siri dhe Irak, me pasoja potencialisht më të gjera për Iranin dhe Lindjen e Mesme në përgjithësi.
