Mbetjet mortore të viktimave të gjenocidit të Srebrenicës, të vendosura në dhjetë arkivole, u përcollën sot në mëngjes nga Visoko, pranë Sarajevës, mes lotësh dhe lutjesh, drejt vendprehjes së tyre të fundit - Qendrës Përkujtimore të Potoçarit, ku më 11 korrik do të mbahen ceremonia e përbashkët e faljes së namazit të xhenazes dhe varrimi.

Para nisjes nga ndërmarrja "Varrezat e Qytetit" me seli në Visoko, familjet e viktimave dhe qytetarët bënë homazhe dhe përcollën eshtrat e viktimave të gjenocidit të vitit 1995, të vrarë nga njësitë nën komandën e të dënuarit të Hagës, Ratko Mlladiq në ekzekutime masive në vende të shumta në Srebrenicë dhe zonën përreth, duke marrë jetën e mbi tetë mijë boshnjakëve, duke recituar pjesë nga Kurani, duke bërë lutje, me lot në sy dhe duke vendosur lule në kamionin që mbante arkivolet, i cili ishte i mbështjellë me flamuj të Bosnjës e Hercegovinës.

Konvoji është planifikuar të bëjë ndalesa të shkurtra në Ilijash dhe Vogoshqa si dhe në Sarajevë, konkretisht para ndërtesës së Presidencës së BeH-së, Memorialit të Fëmijëve të Vrarë të Sarajevës, tregut Markale dhe Bashkisë.

Më pas, kolona do të niset drejt Srebrenicës, ku është planifikuar një ndalesë para Xhamisë së Qytetit, e më pas do të vazhdojë drejt Potoçarit, ku pasdite do të priten arkivolet që i përmbajnë mbetjet mortore të viktimave.

Mursa Omeroviq, 80-vjeçare, erdhi nga Amerika për të përcjellë eshtrat e viktimave të gjenocidit në Srebrenicë.

"Jam me origjinë nga Srebrenica dhe tani jetoj në Amerikë. Kjo është hera e parë që jam në një varrim", tha ajo përmes lotësh.

Ajo vetë i mbijetoi gjenocidit në të cilin u vranë bashkëshorti i saj, Sulejmani, dhe shumë anëtarë të familjes së saj të ngushtë e të gjerë. "Burri im u vra në gjenocid; tre vëllezër, katër kushërinj – nga ana e burrit, nga familja ime, familja ime", tha ajo.

Mursa tha se ndodhet sot në Visoko për të "përcjellë të gjithë njerëzit tanë të vrarë në gjenocid".

"Edhe unë isha aty kur ra Srebrenica. I mbijetova gjithçkaje. Burrin ma morën nga dora, na ndanë. E kërkuam dhe, pas shumë e shumë vitesh, e gjetëm", shtoi Mursa.

Mes të tubuarve ishte edhe Hatixha Semiq nga Visoko. Siç tha ajo, çdo vit ajo është aty për të përcjellë viktimat e gjenocidit në Srebrenicë.

"Jam këtu për t'u dhënë lamtumirën viktimave të gjenocidit. Jemi këtu për të vrarët. Çdo vit që vij këtu, vendos lule dhe lexoj Fatihanë", tha ajo duke shtuar se shpreson që "të gjithë do të presin derisa t'i gjejnë fëmijët e tyre dhe më në fund të gjejnë paqe".

Funeral kolektiv në Potoçari

Mosha e viktimave që do të varrosen këtë vit varion nga 20 deri në 56 vjeç. Mes tyre janë tre të rinj që ishin në të njëzetat e tyre në kohën e vdekjes dhe të cilët vetëm tani do të gjejnë vendprehjen e tyre të fundit. Bëhet fjalë për njerëz të pafajshëm të vrarë në zonat e Vlasenicës, Zvornikut, Bratunacit dhe Srebrenicës, eshtrat e të cilëve u zhvarrosën vite më vonë nga varre të ndryshme masive.

Mbetjet mortore të dy viktimave u gjetën dhe u zhvarrosën që në vitin 1997, ndërsa mbetjet e viktimave të tjera u zhvarrosën midis viteve 2001 dhe 2022 në vendndodhjet Kamenica, "Jelovaçka Çesma", Budak, Glogova.

Viktima më e re që do të varroset këtë vit është Senad (Zaim) Jusiq, i lindur në vitin 1975, i cili ishte vetëm 20-vjeç në kohën e vdekjes. Ai u zhduk në korrik të vitit 1995 në zonën e Bratunacit, ndërsa mbetjet e tij mortore u zhvarrosën në vitin 2022 në vendndodhjen e quajtur "Kameniçko Bërdo".

Viktima më e moshuar është Ramo (Mustafa) Dautoviq, i lindur në vitin 1939. Ramo kishte lindur në Srebrenicë dhe ishte zhdukur në zonën e Zvornikut; mbetjet e tij mortore u zhvarrosën në vitin 2001 pas zbulimit të varrezës masive Kamenica–Çançari. Ai do të prehet përfundimisht pranë vëllait të tij, Jusos, i cili ishte varrosur më herët.

Edhe këtë vit, një djalë do të gjejë prehjen e tij të fundit pranë babait, një vëlla pranë vëllait, një kushëri pranë kushëririt. Nuko Nukiq do të prehet në varrezat ku janë varrosur tashmë katër nga kushërinjtë e tij nga ana e babait.

Lista e emrave të viktimave që do të varrosen më 11 korrik në varrezat e Qendrës Përkujtimore Srebrenicë-Potoçari:

Senad (Zaim) Jusiq (i lindur më 1975; ishte 20-vjeç kur u vra) – u zhduk në korrik të vitit 1995 në zonën e Bratunacit; mbetjet e tij u zhvarrosën në vitin 2022 në vendndodhjen "Kameniçko Bërdo".

Muriz (Ramiz) Barakoviq (i lindur më 1973; ishte 22-vjeç kur u vra) – u zhduk në zonën e Zeleni Jadarit në verën e vitit 1995; mbetjet e tij u zhvarrosën në vitin 2005 në vendndodhjen Budak.

Hamed (Edhem) Musiq (i lindur më 1973; ishte 22-vjeç kur u vra) – u vra në verën e vitit 1995 në zonën e Baljkovicës; mbetjet e tij mortore u zhvarrosën në vitin 1997 në vendndodhjen Rahuniqi (Bratunac).

Ramo (Shemso) Aliq (i lindur më 1965; ishte 30 vjeç kur u vra) – u vra në Bratunac më 1995; mbetjet e tij u zhvarrosën nga varreza masive e Glogovës në vitin 2001.

Muhidin (Osman) Osmanoviq (i lindur më 1963; ishte 32 vjeç kur u vra) – u zhduk në Vlasenicë në verën e vitit 1995; mbetjet e tij mortore u zhvarrosën në vendndodhjen "Ura mbi lumë" në vitin 2008.

Huso (Rahman) Qerimoviq (i lindur më 1963; ishte 32 vjeç kur u vra) – u zhduk në zonën e Zvornikut në verën e vitit 1995; mbetjet e tij mortore u zhvarrosën në Kamenicë në vitin 2008.

Nuko (Suljo) Nukiq (i lindur më 1957; ishte 38 vjeç kur u vra) – u zhduk në Vlasenicë në verën e vitit 1995; mbetjet e tij mortore u zhvarrosën në vendin e quajtur "Jelovaçka Çesma" në vitin 2002. Ai do të varroset pranë katër kushërinjve të tij nga ana e babait.

Ahmet (Alija) Gushter (i lindur në vitin 1954; ishte 41 vjeç kur u vra) – u zhduk në zonën e Vlasenicës; eshtrat e tij u zhvarrosën në vitin 1997 në vendin Turaliqi (Vlasenicë).

Asim (Omer) Kuniq (i lindur më 1953; ishte 42 vjeç kur u vra) – u vra në zonën e Zvornikut; mbetjet e tij u zhvarrosën në vitin 2006 nga varreza masive Kamenica–Çançari.

Ramo (Mustafa) Dautoviq (i lindur më 1939; ishte 56 vjeç kur u vra) – u zhduk në zonën e Zvornikut; mbetjet e tij u zhvarrosën në vitin 2001 nga varreza masive Kamenica–Çançari.

Qendra e Identifikimit të Podrinjës strehon eshtrat e 10 viktimave të tjera të identifikuara, familjet e të cilëve ende nuk kanë dhënë pëlqimin për varrim, si dhe trupat e 36 viktimave të identifikuara zyrtarisht nëpërmjet analizës së ADN-së, familjet e të cilëve ende nuk kanë vazhduar me procesin formal të identifikimit.

Arsyeja pse familjet ende nuk vendosin për identifikimin dhe varrimin zyrtar është kryesisht paplotësia e skeleteve të viktimave të gjetura dhe të identifikuara. Shumë prej tyre zgjedhin të presin hapjen e varreve të reja masive, me shpresën e dhimbshme se do të gjejnë qoftë edhe një kockë shtesë dhe do të mund t'i varrosin trupat më të plotë të më të afërmve të tyre.

Instituti për Personat e Zhdukur i Bosnjës e Hercegovinës vazhdon kërkimet për 900 viktima të gjenocidit, si dhe për viktimat e tjera, mbetjet mortore të të cilave ende nuk janë gjetur gjithsej 7.566 persona.

Gjenocidi i Srebrenicës

Pas rënies së zonës së sigurt të Kombeve të Bashkuara në Srebrenicë më 11 korrik 1995, pjesëtarë të Ushtrisë së Republikës Sërpska dhe forcave të tyre ndihmëse vranë më shumë se 8.000 burra dhe djem boshnjakë.

Deri më tani, 6.765 viktima të gjenocidit janë varrosur në Qendrën Përkujtimore Srebrenicë-Potoçari, ndërsa rreth 250 viktima janë varrosur në varreza lokale, në përputhje me dëshirat e familjeve të tyre.

Në vitin 2007, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (GjND) vendosi se në Srebrenicë, në korrik të vitit 1995, pjesëtarë të Ushtrisë së Republikës Sërpska kryen gjenocid.

Për gjenocidin dhe krimet e tjera të luftës në lidhje me Srebrenicën, gjykatat ndërkombëtare dhe vendase deri më tani kanë dënuar 54 persona, duke u shqiptuar atyre gjithsej 781 vjet burgim dhe pesë dënime me burgim të përjetshëm. Mes të dënuarve me burgim të përjetshëm janë ish-presidenti i Republikës Sërpska, Radovan Karaxhiq, dhe komandanti i kohës së luftës i Ushtrisë së Republikës Sërpska, Ratko Mlladiq.