Tregu global i energjisë është përballur me presion të fortë që prej nisjes së luftës ShBA-Izrael kundër Iranit, gjashtë muaj e gjysmë më parë.

Por vala më e fundit e paqëndrueshmërisë - që i ka çuar çmimet e naftës diesel në nivelin më të lartë historik në ShBA - vjen kryesisht nga brigjet e Detit të Kuq në Jemen, ku Houthit, të lidhur me Iranin, kanë bllokuar eksportet saudite të naftës.

Grupi jemenas, i konsideruar një nga aleatët e Teheranit, kontrollon kryeqytetin e vendit, Sana’an, si edhe pjesën më të madhe të zonave veriperëndimore të Jemenit të përfshirë prej vitesh në luftë.

Por, gjatë javëve të fundit, Houthit kanë marrë nën kontroll edhe pjesën tjetër të bregdetit jemenas të Detit të Kuq dhe ishuj strategjikë, duke siguruar kontroll të plotë mbi Ngushticën kritike të Bab al-Mandebit, një nga vetëm dy rrugët detare që Arabia Saudite përdor për eksportin e naftës.

Kjo do të thotë se devijimi tashmë i rrezikshëm përreth Ngushticës së Hormuzit, e cila është kryesisht e bllokuar, përballet tani me një pikë të dytë strategjike bllokimi, duke kufizuar edhe më tej rrjedhën e naftës nga Lindja e Mesme.

Pasi Irani bllokoi në fund të shkurtit trafikun detar të vendeve të Gjirit përmes Ngushticës së Hormuzit, Arabia Saudite nisi të transportonte më shumë naftë bruto përmes gadishullit drejt terminaleve në Detin e Kuq.

Por kjo zgjidhje e improvizuar tashmë është bërë joefektive, pasi Houthit bllokuan transportin detar të lidhur me Arabinë Saudite përmes Bab al-Mandebit, duke sulmuar anije-cisternë nafte dhe infrastruktura energjetike.

Ndërkohë, sulmet me dronë nga milicitë irakiane të lidhura me Iranin e detyruan Riadin të mbyllte tubacionin Lindje-Perëndim, i cili ndihmonte prodhuesin më të madh të naftës në botë të transportonte naftën bruto nga lindja e pasur me naftë drejt bregdetit perëndimor, pas mbylljes së rrugës së Hormuzit.

Si rezultat, prodhimi i naftës në Arabinë Saudite ra në nivelin më të ulët në 36 vjet.

Pyetja që tani shqetëson vendet konsumatore të naftës është nëse Organizata e Vendeve Eksportuese të Naftës dhe aleatët e saj (OPEC+) mund të hedhin më shumë naftë në treg me një ritëm mjaftueshëm të shpejtë për ta ndalur rritjen e çmimeve.

Ekspertët thonë se OPEC+ nuk mundet thjesht të hapë rubinetin dhe të rrisë furnizimin, të paktën jo në mënyrën siç e imagjinojnë zakonisht tregjet.

“Ka kapacitet rezervë në letër, por do të isha shumë i kujdesshëm që ta konsideroja të gjithë atë si furnizim menjëherë të disponueshëm”, thotë Baris Alpaslan, ekonomist dhe këshilltar kryesor në IC Holding, një konglomerat turk me aktivitete në prodhimin dhe shpërndarjen e energjisë.

Nën udhëheqjen de facto të Arabisë Saudite, grupimi me 12 anëtarë përcakton kuotat e prodhimit për vendet anëtare dhe rregullon nivelet e prodhimit të naftës bruto për të përballuar tepricat dhe mungesat e naftës në nivel global.

“Dallimi kryesor është mes kapacitetit teknik rezervë dhe sasive të naftës që realisht mund të arrijnë shpejt në treg”, i thotë ai TRT World.

Uashingtoni deri tani ka shmangur trajtimin e avancimit të Houthive si një tjetër front lufte në të cilin duhet të përfshihet drejtpërdrejt.

Sipas raportimeve, Princi i Kurorës i Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman, kërkoi ndihmë ushtarake nga ShBA-ja për të frenuar avancimin e Houthive, por Uashingtoni nuk ndërhyri.

Presidenti i ShBA-së, Donald Trump, u tha gazetarëve se Houthit kishin kontaktuar administratën e tij, duke i kërkuar ShBA-së të qëndronte jashtë konfliktit të tyre me Arabinë Saudite.

“Nuk ka hapësirë domethënëse” për rritjen e prodhimit

Sipas Altay Atli, studiues i lartë në Qendrën e Politikave të Stambollit të Universitetit Sabanci, kapaciteti rezervë ekziston “kryesisht në letër”.

Arabia Saudite dhe disa prodhues të tjerë të Gjirit ende pretendojnë se kanë kapacitete të papërdorura, i thotë ai TRT World. “Por pjesa më e madhe e kësaj nafte transportohet zakonisht përmes Ngushticës së Hormuzit dhe lufta me Iranin e ka bërë këtë rrugë të pasigurt”, thotë ai.

Nafta mund të ndodhet ende nën tokë, por transportimi i saj drejt blerësve si Kina tani nënkupton “rrugë më të gjata, kosto shumë më të larta dhe vonesa reale”.

Derisa Hormuzi të jetë sërish i sigurt, kapaciteti rezervë do të mbetet vetëm një shifër në letër, thotë ai.

OPEC+ ka kaluar pjesën më të madhe të vitit 2026 duke njoftuar rritje mujore të kuotave - një heqje graduale e shkurtimeve të mëparshme vullnetare - ndërsa sasitë reale të naftës ende nuk e kanë ndjekur këtë ritëm.

Prodhimi zyrtar i Arabisë Saudite mbeti në 6,2 milionë fuçi në ditë në gusht, pothuajse një të katërtën më i ulët se në korrik, pasi embargoja e Houthive e detyroi mbretërinë të ulte prodhimin, sepse nuk mund të magazinonte apo transportonte naftën që prodhonte.

Sipas Alpaslan, “shumë pak prodhues” mund të bëjnë një ndryshim vërtet domethënës në prodhimin e naftës në afat të shkurtër.

Arabia Saudite është “normalisht prodhuesi kryesor balancues”, por aftësia e saj për të rritur eksportet e naftës kufizohet nga infrastruktura dhe rreziqet e sigurisë.

Iraku dhe Kuvajti mund të ofrojnë potencialisht disa sasi shtesë, por Alpaslan nuk pret “një rritje prej një ose dy milionë fuçish në ditë nga OPEC+” në afat të shkurtër.

Problemi i menjëhershëm nuk është thjesht se OPEC+ nuk dëshiron të prodhojë më shumë, thotë ai.

“Problemi më i madh është se rritja e prodhimit nuk përkthehet automatikisht në më shumë fuçi që arrijnë në tregun ndërkombëtar”, thotë ai.

Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, të cilat u larguan nga OPEC+ në fillim të këtij viti për shkak të mosmarrëveshjeve mbi kuotat e prodhimit, janë të vetmit dy prodhues me “hapësirë domethënëse” për të rritur prodhimin e naftës, thotë Atli.

Por edhe këto kapacitete rezervë kufizohen nga sasia e naftës që mund të transportohet në mënyrë të sigurt “rreth Ngushticës së Hormuzit dhe jo përmes saj”.

Sipas tij, Iraku dhe Kuvajti nuk kanë shumë hapësirë për të rritur prodhimin edhe në kushte normale.

Irani nuk mund të shtojë shumë prodhim për shkak të dëmeve nga lufta dhe sanksioneve, ndërsa Rusia tashmë po prodhon nën kuotën e saj, pasi sulmet me dronë ukrainas kanë goditur prej muajsh infrastrukturën e saj të naftës, thotë ai.

“Kjo lë vetëm një numër të vogël vendesh që mund ta ndryshojnë realisht situatën”, thotë ai.

Kurthi i dy ngushticave

Trafiku detar përmes Ngushticës së Hormuzit është tkurrur edhe më tej pas sulmeve të reja, me kalimet e anijeve që kanë rënë në vetëm pak raste në ditë.

Bab al-Mandebi, i cili ishte kthyer në rrugën alternative të Arabisë Saudite, tashmë ndodhet nën kontroll edhe më të fortë të Houthive, ndërsa tubacioni i naftës Lindje-Perëndim është mbyllur për një afat të pacaktuar.

Analistët thonë se çmimet e naftës mund të kalojnë 120 dollarë për fuçi në vitin 2027, nga rreth 103,52 dollarë aktualisht, nëse prodhimi në vendet e Gjirit mbetet rëndë i kufizuar.

IEA ka paralajmëruar se rikthimi i plotë i flukseve të naftës nga Gjiri mund të shtyhet deri në vitin 2027 dhe se rritja e fortë e çmimeve të produkteve të naftës tashmë po ul kërkesën.

Pa një rritje domethënëse dhe të qëndrueshme të prodhimit nga OPEC+, ekspertët thonë se furnizime shtesë mund të vijnë nga vende si ShBA-ja, Brazili dhe Guajana, një vend i vogël por i pasur me naftë në Amerikën e Jugut.

Alpaslan thotë se ShBA-ja është “qartësisht burimi më i rëndësishëm” i furnizimit shtesë me naftë, por nuk mund të reagojë si “një buton emergjence”.

Prodhimi i naftës bruto në ShBA tashmë është në nivele rekord, rreth 13,8 milionë fuçi në ditë në vitin 2026, nga një mesatare prej 13,7 milionësh në vitin 2025.

Ai shton se prodhimi nga vende si Brazili dhe Guajana ka rëndësi në harkun e muajve dhe tremujorëve, jo të ditëve.

“Në afat të menjëhershëm, do të përqendrohesha më pak te prodhimi i ri dhe më shumë te rikthimi i furnizimeve të ndërprera nga Gjiri, siguria e rrugëve detare dhe, potencialisht, lirimi i rezervave strategjike”, thotë Alpaslan.

Nëse primi i rrezikut gjeopolitik zbehet, çmimet e naftës mund të “bien mjaft shpejt”, thotë ai.

Në të kundërt, shton ai, asnjë sasi nafte nga Amerika nuk do të mjaftonte për të zëvendësuar menjëherë furnizimin e humbur nga Gjiri, nëse ndërprerjet fizike vazhdojnë.

Atli vë në dukje furnizimet e reja me naftë nga ShBA-ja, Brazili, Guajana dhe Argjentina, si edhe përpjekjet e Kinës për të blerë më shumë prej kësaj nafte për të ulur varësinë nga rrugët përmes Hormuzit.

Por ai këmbëngul se një përfundim real i luftës me Iranin, që do të çonte në rihapjen e Hormuzit, do të ndikonte mbi çmimet më shumë se çdo vendim i OPEC+.

“Edhe lirimi i më shumë nafte nga rezervat strategjike mund të ndihmojë në afat të shkurtër”, thotë ai.