Si kaloi Trumpi nga kërcënimi për shkatërrimin e Iranit te armëpushimi dyjavor

Presidenti Donald Trump, brenda një dite, kaloi nga kërcënimi për shkatërrimin e Iranit në deklarimin se udhëheqja e Republikës Islamike kishte paraqitur një plan “të zbatueshëm”, gjë që e bindi atë të pranonte një armëpushim 14-ditor, për të cilin ai pret se do të hapë rrugën drejt përfundimit të luftës që po zgjat gati gjashtë javë.

Ky ndryshim dramatik erdhi ndërsa ndërmjetësuesit, të udhëhequr nga Pakistani, punuan intensivisht për të shmangur përshkallëzimin e mëtejshëm të konfliktit. Edhe Kina, partneri më i madh tregtar i Iranit dhe rivali më i rëndësishëm ekonomik i ShBA-së, ndërhyri në mënyrë të heshtur për të gjetur një rrugë drejt armëpushimit, sipas dy zyrtarëve të informuar mbi çështjen, të cilët folën në kushte anonimiteti.

“Arsyeja për këtë është se ne tashmë kemi përmbushur dhe tejkaluar të gjitha objektivat ushtarake, dhe jemi shumë afër një marrëveshjeje përfundimtare për paqe afatgjatë me Iranin dhe paqe në Lindjen e Mesme,” deklaroi Trumpi në një postim në rrjetet sociale, duke shpallur armëpushimin e përkohshëm, rreth 90 minuta para afatit që i kishte vendosur Teheranit për të hapur Ngushticën strategjike të Hormuzit, përndryshe do të përballej me shkatërrimin e centraleve energjetike dhe infrastrukturës kritike.

Presidenti amerikan pritet të takohet të mërkurën në Shtëpinë e Bardhë me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO, Mark Rutte. Armëpushimi në zhvillim dhe plani për rihapjen e ngushticës pritet të jenë në qendër të bisedimeve.

Ndërsa afati po afrohej, ligjvënësit demokratë e kritikuan kërcënimin e Trump për të zhdukur një qytetërim të tërë si “dështim moral”, ndërsa Papa Leo XIV paralajmëroi se sulmet ndaj infrastrukturës civile do të shkelnin të drejtën ndërkombëtare, duke i cilësuar komentet e presidentit si “plotësisht të papranueshme”.

Në fund, Trump mund të jetë tërhequr për shkak të një realiteti të thjeshtë: përshkallëzimi i konfliktit mund të rrezikonte përfshirjen e ShBA-së në një “luftë të pafundme”, si ato që kishin shqetësuar paraardhësit e tij dhe nga të cilat ai kishte premtuar se do ta mbante vendin larg.

Kontrolli i ngushticës do të ishte një operacion i gjatë dhe i kushtueshëm

Ndërsa Trump lavdëronte sukseset ushtarake të ShBA-së dhe Izraelit gjatë gjashtë javëve të fundit, ai dukej se vepronte mbi premisën se mund ta detyronte Iranin të dorëzohej përmes bombardimeve.

Duke nisur nga eliminimi i liderit suprem Ali Khamenei në fazat e para të luftës, ai dukej se nënvlerësonte mundësinë që udhëheqja iraniane të zgjidhte një luftë të gjatë dhe të përgjakshme.

Ekspertët argumentojnë se Republika Islamike, gjatë 47 viteve të fundit, ka treguar vazhdimisht se është e gatshme të qëndrojë e palëkundur, edhe kur duket se vepron kundër interesave të saj.

Udhëheqja klerikale mbajti peng amerikanë për 444 ditë, nga fundi i vitit 1979 deri në fillim të vitit 1981, duke dëmtuar rëndë imazhin ndërkombëtar të vendit.

Shumë besojnë se edhe në këtë luftë të fundit, udhëheqja iraniane, e goditur dhe inferiore në armatim, ka shfaqur besim se mund ta përfshijë superfuqinë botërore në një konflikt të kushtueshëm dhe të zgjatur, edhe nëse nuk mund ta mposhtë ushtrinë amerikane.

Analistët e mbrojtjes bien dakord se ushtria amerikane mund të marrë shpejt kontrollin e Ngushticës së Hormuzit, rrugë e ngushtë detare mes Iranit dhe Omanit përmes së cilës kalon rreth 20 për qind e naftës botërore çdo ditë.

Megjithatë, ruajtja e sigurisë në këtë zonë do të kërkonte një operacion me rrezik të lartë dhe burime të mëdha, që mund të zgjasë me vite.

Ben Connable, drejtor ekzekutiv i organizatës Battle Research Group, tha se sigurimi i ngushticës do të kërkonte kontrollin e rreth 600 kilometrave territor iranian, nga Ishulli Kish në perëndim deri në Bandar Abbas në lindje, për të parandaluar Iranin të lëshojë raketa ndaj anijeve.

Sipas tij, një mision i tillë do të kërkonte tre divizione këmbësorie amerikane, pra rreth 30.000 deri në 45.000 trupa.

“Ky do të ishte një operacion i pafund, mendoni: të jesh i përgatitur ta bësh këtë për 20 vjet,” tha Connable. “Nuk mendonim se do të qëndronim 20 vjet në Afganistan. Nuk mendonim se do të zgjaste aq shumë në Vietnam apo Irak.”

Plani i armëpushimit dyjavor përfshin lejimin që si Irani ashtu edhe Omani të vendosin tarifa për anijet që kalojnë nëpër Hormuz, tha një zyrtar rajonal. Sipas tij, Irani do t’i përdorë këto të ardhura për rindërtim, ndërsa nuk është ende e qartë për çfarë do t’i përdorë Omani.

Ngushtica ndodhet në ujërat territoriale të Omanit dhe Iranit. Deri më tani, ajo është konsideruar si rrugë ujore ndërkombëtare dhe nuk janë paguar tarifa për kalim.

Senatori Chris Murphy deklaroi pas shpalljes së armëpushimit se Trumpi po i jepte efektivisht Teheranit “kontrollin” e ngushticës dhe po i siguronte Iranit “një fitore që ndryshon historinë”.

“Niveli i paaftësisë është tronditës dhe i dhimbshëm,” tha Murphy.

Trump ka një model të tërheqjes nga kërkesat maksimaliste

Shpallja e armëpushimit erdhi pasi kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, i kërkoi presidentit amerikan Donald Trump të shtyjë afatin e tij edhe për dy javë, për t’i dhënë kohë diplomacisë të përparojë, ndërsa njëkohësisht i kërkoi Iranit të hapë ngushticën për dy javë.

Afati dyjavor është bërë një interval që Trump e përdor shpesh për të fituar kohë kur merr vendime të mëdha. Verën e kaluar, Shtëpia e Bardhë njoftoi se ai do të vendoste brenda dy javësh nëse do të niste një fushatë fillestare bombardimesh ndaj Iranit, por para se të përfundonte ky afat, presidenti urdhëroi sulme ajrore për të cilat tha se “shkatërruan plotësisht” programin bërthamor të Iranit.

Trumpi gjithashtu e ka përdorur vazhdimisht afatin dyjavor për të vendosur limite kohore që në fund kanë prodhuar shumë pak rezultate, përfshirë gjatë negociatave për përfundimin e luftës së Rusisë kundër Ukrainës, si edhe që nga mandati i tij i parë, kur sugjeronte se çështje të mëdha politike, si sistemi i kujdesit shëndetësor, mund të zgjidheshin brenda një periudhe të tillë.

Gjatë 15 muajve të parë të mandatit të tij të dytë në Shtëpinë e Bardhë, Trumpi ka bërë shpesh kërkesa maksimaliste, për t’u tërhequr më pas nga ato.

Presidenti u tërhoq edhe nga shumë prej tarifave të gjera të ashtuquajtura “Dita e Çlirimit” që i shpalli fillimisht në prill 2025, pasi ato shkaktuan turbullira në tregjet financiare.

Ndoshta shembulli më spektakolar ndodhi gjatë një takimi të World Economic Forum në Davos, ku Trump këmbënguli se dëshironte që ShBA-ja të “merrte nën kontroll” Greenland, “duke përfshirë të drejtat, titullin dhe pronësinë”, por më pas ndryshoi kurs dhe hoqi dorë nga kërcënimi për vendosjen e tarifave të gjera ndaj Evropës për të shtyrë përpara këtë kërkesë.

Arsyetimi për tërheqjen atëherë ishte deklarata e Trump se kishte rënë dakord me kreun e NATO-s për një “kornizë të një marrëveshjeje të ardhshme” për sigurinë në Arktik edhe pse ShBA-ja tashmë gëzon liri të konsiderueshme ushtarake në Grenlandë, e cila është pjesë e Mbretërisë së Danimarkës.

Shtëpia e Bardhë e festoi të martën në mbrëmje zhvillimin, ndërsa këshilltarët e presidentit ia atribuuan aftësive të ushtrisë amerikane dhe manovrimit të Trumpit krijimin e kushteve për armëpushimin.

“Suksesi i ushtrisë sonë krijoi presion maksimal, duke i mundësuar Presidentit Trump dhe ekipit të tij të zhvillojnë negociata të ashpra që tani kanë hapur një dritare për një zgjidhje diplomatike dhe paqe afatgjatë,” deklaroi zëdhënësja e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt.

“Mos e nënvlerësoni kurrë aftësinë e Presidentit Trump për të avancuar me sukses interesat e Amerikës dhe për të ndërmjetësuar paqen”, shtoi Leavitt.