Çdo samit për klimën vlerësohet akoma më shumë nga ai që lë pas.
Kur qeveritë të mblidhen në Antalya, nga 9 deri më 20 nëntor, për COP31, konferencën vjetore të OKB-së për klimën, treguesi i vërtetë i suksesit do të jetë nëse angazhimet fillojnë të materializohen në qytete, tregje, deponi dhe kosha mbeturinash familjare.
Mbetjet janë një nga fushat ku ky test është më i dukshëm dhe ku Türkiye ka diçka konkrete për të ofruar.
Krahas COP31, qeveritë do të mblidhen si organ drejtues i Marrëveshjes së Parisit dhe Protokollit të Kiotos, ndërsa dy organet ndihmëse të procesit klimatik, të cilat ofrojnë këshilla shkencore dhe mbikëqyrin zbatimin, do të zhvillojnë sesionet e tyre të 65-ta gjatë javës së parë.
Türkiye do të jetë vendi pritës i konferencës dhe do të udhëheqë Agjendën e Veprimit, platformën që bashkon qeveritë me qytetet, bizneset dhe shoqërinë civile.
Në kuadër të një modeli partneriteti Türkiye–Australi, australiani Chris Bowen është emëruar president i negociatave dhe do të drejtojë bisedimet në konsultim me Türkiyen.
Agjenda e negociatave është e gjerë.
Në kuadër të Marrëveshjes së Parisit, qeveritë duhet të trajtojnë disa programe, përfshirë Bilancin Global, Programin e Emirateve të Bashkuara Arabe për Tranzicion të Drejtë, programin e Sharm el-Sheikhut për zbutjen e ndryshimeve klimatike dhe udhëzimet e mëtejshme për planet kombëtare të klimës së vendeve, të njohura si kontribute të përcaktuara në nivel kombëtar (NDC).
Lista përfshin gjithashtu mbështetjen për raportimin e transparencës sipas nenit 13, Objektivin Global për Përshtatjen, humbjet dhe dëmet, financimin klimatik dhe bashkëpunimin ndërkombëtar sipas nenit 6.
Disa prej këtyre çështjeve mbeten të pazgjidhura në prag të takimit në Antalya.
Puna për ta bërë funksional Programin e Emirateve të Bashkuara Arabe për Tranzicion të Drejtë është bartur nga sesioni i mëparshëm teknik. Programi i Sharm el-Sheikhut për zbutjen e ndryshimeve klimatike përballet me vendimin nëse do të vazhdojë, ndërsa udhëzimet për kontributet e përcaktuara në nivel kombëtar janë sërish në tryezën e diskutimeve.
Prandaj, suksesi i COP31 do të varet më pak nga gjerësia e agjendës dhe më shumë nga aftësia për t'i lidhur negociatat me zbatimin.
Nga mbetjet te veprimi
Kryesia e konferencës e ka konceptuar atë rreth dialogut, konsensusit dhe veprimit, duke deklaruar se synon që COP31 t'i shndërrojë angazhimet në rezultate të matshme. Ky është kriteri i duhur për ta vlerësuar suksesin.
Zero Mbetje duhet të jetë në qendër të kësaj përpjekjeje për zbatim, ndonëse është e rëndësishme të ruhet saktësia.
Mbetjet, ekonomia qarkulluese dhe reduktimi i metanit nuk janë pika të veçanta në agjendat zyrtare të negociatave.
Megjithatë, ato përfshihen shprehimisht në Agjendën Zyrtare të Veprimit të Kryesisë së COP31, ku zero mbetje përshkruhet si një qasje që çliron potencialin klimatik të menaxhimit të mbetjeve përmes zgjidhjeve të ekonomisë qarkulluese që mund të zbatohen në shkallë të gjerë.
Kalendari tematik i kryesisë e ka caktuar gjithashtu 11 nëntorin si Ditën e Zero Mbetjeve, që përkon me ditën e parë të Samitit të Liderëve.
Kjo nuk është thjesht një çështje teknike. Negociatat prodhojnë vendime kolektive, rregulla dhe udhëzime.
Agjenda e Veprimit është platforma ku qeveritë, qytetet, bizneset dhe shoqëria civile i shndërrojnë këto korniza në projekte dhe partneritete konkrete.
Në vend që të konkurrojë për vëmendje me zbutjen e ndryshimeve klimatike, përshtatjen apo financimin, qasja zero mbetje mund të ndihmojë që të tria këto fusha të marrin formë konkrete.
Shifrat e mbështesin këtë qasje. Sipas Vlerësimit Global të Metanit të Programit të Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP), landfillet dhe ujërat e ndotura përbëjnë rreth 20 për qind të emetimeve të metanit të shkaktuara nga aktivitetet njerëzore.
Në vitin 2026, UNEP-ja raportoi gjithashtu se humbjet dhe shpërdorimi i ushqimit gjenerojnë 8–10 për qind të emetimeve globale të gazeve serrë dhe se vetëm mbetjet ushqimore përbëjnë deri në 14 për qind të emetimeve globale të metanit.
Parandalimi i krijimit të mbetjeve, ndarja e tyre në burim, menaxhimi i duhur i mbetjeve organike dhe mbajtja e burimeve në përdorim janë masa klimatike që mund të zbatohen në një periudhë të shkurtër, e jo vetëm çështje pastërtie apo riciklimi.
Mbetjet ofrojnë gjithashtu një urë lidhëse me planet kombëtare të klimës. Raporti përmbledhës i Sekretariatit të OKB-së për Klimën mbi kontributet e përcaktuara në nivel kombëtar (NDC), i publikuar në tetor 2025, përfshinte 64 plane të reja, të cilat përfaqësonin rreth 30 për qind të emetimeve globale të vitit 2019.
Vetë Konventa Kuadër e Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike (UNFCCC) paralajmëroi se një kampion i tillë i kufizuar nuk mund të shërbente si bazë për përfundime të gjera në nivel global.
Ky paralajmërim duhet marrë parasysh: pretendimet për zbatimin e angazhimeve në COP31 duhet t'i qëndrojnë shqyrtimit kritik, ndërsa shifrat duhet të jenë të qarta sa u përket fushës së mbulimit dhe metodologjisë.
I njëjti rigorozitet duhet të zbatohet edhe për transparencën.
Nismat për mbetjet dhe metanin të prezantuara në COP31 duhet të hartohen në mënyrë të tillë që ndikimi i tyre në emetime të mund të matet, raportohet dhe lidhet me sistemet kombëtare të zbatimit, në mënyrë që të mos mbeten thjesht një sërë projektesh të izoluara, të prezantuara për të tërhequr vëmendjen.
Këtu Fondacioni Zero Mbetje ka një rol të qartë dhe domethënës.
Presidenti i tij, Samed Agirbas, është emëruar Kampion i Nivelit të Lartë për Klimën i COP31, me mandatin për të bashkëpunuar me bizneset, institucionet financiare, qytetet dhe rajonet, si dhe shoqërinë civile.
Ky rol qëndron jashtë negociatave formale, në të cilat vetë Fondacioni nuk ka mandat, por lidh përvojën e tij drejtpërdrejt me aktorët që duhet të zbatojnë angazhimet e COP31.
UNEP-ja e ka njohur rolin e Fondacionit në veprimin global për klimën.
Në vendin e tij, Fondacioni ndjek një model që nis në nivel lokal dhe shtrihet në nivel kombëtar. Programi i Javës së Zero Mbetjeve në Istanbul përfshiu të 39 distriktet e qytetit dhe mori më shumë se 1.500 aplikime për projekte nga institucionet publike, administratat lokale, universitetet, organizatat joqeveritare dhe sektori privat.
Në Antalya, një punëtori e organizuar nga Fondacioni mblodhi rreth 400 pjesëmarrës nga institucionet publike, pushteti vendor, universitetet, shoqëria civile, dhomat profesionale dhe bizneset.
Pjesëmarrësit punuan në 16 tryeza tematike, ku trajtuan çështje si shpërdorimi i ushqimit, plastika, industria qarkulluese, financimi dhe të dhënat. Këto shifra burojnë nga raportimet e vetë Fondacionit dhe tregojnë llojin e rrjetit të palëve të interesuara që e shndërron një temë samiti në veprim lokal.
Agjenda e Antalyas
Mundësia që ofron COP31 është konkrete.
Qeveritë mund t'i lidhin masat për mbetjet dhe metanin me planet e tyre kombëtare të klimës. Qytetet mund të krijojnë projekte të mirëstrukturuara dhe të besueshme për të parandaluar shpërdorimin e ushqimit, për të ndarë mbetjet organike dhe për të ulur emetimet e metanit nga landfillet.
Bizneset mund të riorganizojnë rrjedhat e materialeve, financuesit mund të kërkojnë rezultate të matshme klimatike, ndërsa shoqëria civile mund të ndihmojë që programet të fitojnë besueshmëri dhe mbështetje në nivel lokal.
Asnjëra prej këtyre masave nuk e zëvendëson përparimin në negociatat për financimin klimatik, përshtatjen, humbjet dhe dëmet, tranzicionin e drejtë apo zbutjen e ndryshimeve klimatike. Përkundrazi, ato ndihmojnë në arritjen e këtyre objektivave.
Delegacionet duhet të largohen nga Antalia me një standard të qartë për veprimin klimatik në kuadër të qasjes zero mbetje: të maten mbetjet dhe emetimet e shmangura, të financohen nismat që mund të zgjerohen, të bëhen publike rezultatet e arritura dhe të lidhen projektet lokale me angazhimet kombëtare.
Fondacioni Zero Mbetje dhe aktorët e tjerë joshtetërorë mund të japin kontributin më të madh duke bashkuar institucionet që menaxhojnë sistemet e mbetjeve, drejtojnë investimet, administrojnë të dhënat dhe formësojnë pjesëmarrjen publike, si dhe duke e shndërruar dukshmërinë në rezultate të verifikueshme.
Agjenda Zyrtare e Veprimit ofron një platformë për zhvillimin e projekteve që reduktojnë emetimet e metanit, parandalojnë krijimin e mbetjeve dhe forcojnë ekonominë qarkulluese, duke kërkuar që secili prej tyre t'i përmbahet këtij standardi.
COP31 mund ta shndërrojë Zero Mbetjen nga një temë diskutimi në një standard të mirëfilltë zbatimi.
