Μετά τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν, η de facto στένωση των Στενών του Ορμούζ και οι διαταραχές στον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό αναδεικνύουν την Τουρκία ως πρωταγωνιστή στην αναζήτηση εναλλακτικών διαμετακομιστικών οδών.

Λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η θαλάσσια κυκλοφορία και η μεταφορά πετρελαίου μέσω του Ορμούζ έχουν διαταραχθεί σοβαρά. Αν και τα Στενά δεν έχουν κλείσει επίσημα, η ιρανική διοίκηση έχει επιβάλει αυστηρούς περιορισμούς στις διελεύσεις.

Ενώ επιτρέπεται η διέλευση πλοίων ορισμένων χωρών, άλλα μπορούν να διέλθουν μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, γεγονός που οδήγησε σε σοβαρή απόκλιση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στην περιοχή από την κανονική της πορεία.

Σε κίνδυνο 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που μεταφέρονται μέσω του Ορμούζ

Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, έχει παρεμποδίσει σοβαρά τις αποστολές. Η κίνηση των δεξαμενόπλοιων επιβραδύνθηκε απότομα· ορισμένες ημέρες οι διελεύσεις σταμάτησαν εντελώς, ενώ η συνολική κίνηση μειώθηκε κατά περισσότερο από 90%.

Καθώς η καθημερινή μεταφορά περίπου 15 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου τίθεται σε κίνδυνο, το αυξανόμενο κόστος ασφάλισης και οι ανησυχίες για την ασφάλεια εντείνουν την πίεση στις αποστολές.

Αυτές οι εξελίξεις αύξησαν τις τιμές του πετρελαίου από τα 70 δολάρια περίπου στα 120 δολάρια· στο φυσικό αέριο η αύξηση ήταν ακόμη πιο απότομη. Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια αναφοράς TTF αυξήθηκαν από το επίπεδο των 30 ευρώ περίπου στο εύρος των 60–70 ευρώ.

Παρόλο που η απόφαση των χωρών-μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας να διαθέσουν στην αγορά 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα έκτακτα αποθέματα στήριξε την προσφορά, η μεταβλητότητα στις αγορές συνεχίζεται λόγω των ανησυχιών για πιθανή εμβάθυνση του πολέμου στην περιοχή.

Στην πλευρά του φυσικού αερίου, παρόλο που έχουν τεθεί σε εφαρμογή μέτρα όπως η αύξηση της χρήσης αποθηκευτικών χώρων, η επιτάχυνση της προσφοράς spot LNG και η διαχείριση της ζήτησης, οι συνεχιζόμενοι κίνδυνοι εφοδιασμού οδηγούν στη διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα.

Υπάρχουν εναλλακτικές γραμμές, αλλά η χωρητικότητα είναι περιορισμένη

Η αύξηση των ανησυχιών για την ασφάλεια του εφοδιασμού και η ανεπάρκεια των υφιστάμενων μέτρων στον περιορισμό της μεταβλητότητας της αγοράς επιτάχυναν την αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών που θα μειώσουν την εξάρτηση από το Ορμούζ.

Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, το 2025 διέρχονταν καθημερινά από το Ορμούζ περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.

Η χωρητικότητα των αγωγών που παρακάμπτουν το Ορμούζ μέσω της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ) παραμένει περιορισμένη, μεταξύ 3,5 και 5,5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.

Τα ΗΑΕ, ενώ εξάγουν περίπου 1,1 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως μέσω της γραμμής Άμπου Ντάμπι-Φουτζέιρα, διαθέτουν πρόσθετη χωρητικότητα περίπου 700 χιλιάδων βαρελιών.

Η σχεδιαστική χωρητικότητα του αγωγού αργού πετρελαίου Ανατολής-Δύσης στη Σαουδική Αραβία είναι 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η τρέχουσα χρήση είναι περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια, εκτιμάται ότι η επιπλέον χωρητικότητα κυμαίνεται μεταξύ 3 και 5 εκατομμυρίων βαρελιών.

Η γραμμή Αμπκάικ-Γιανμπού, η οποία βρίσκεται στην ίδια διαδρομή και μεταφέρει υγρά φυσικού αερίου, λειτουργεί με πλήρη χωρητικότητα περίπου 300 χιλιάδων βαρελιών ημερησίως.

Πρόταση για αγωγό από το Κατάρ και το Ιράκ προς την Τουρκία

Ο Υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, δήλωσε ότι ο αγωγός αργού πετρελαίου Ιράκ-Τουρκίας, που εκτείνεται από το Κιρκούκ έως το Τζεϊχάν, έχει χωρητικότητα 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως και σημείωσε ότι αυτή η γραμμή μπορεί να χρησιμοποιηθεί με πλήρη δυναμικότητα.

Ο Μπαϊρακτάρ ανέφερε ότι, εκτός από το Ιράκ, εξετάζονται και άλλα έργα.

Επισημαίνοντας τη σημασία της μεταφοράς του καταριανού αερίου μέσω αγωγού προς την Τουρκία και από εκεί στην Ευρώπη, ο Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι σε σενάρια όπου οι εγκαταστάσεις LNG τίθενται εκτός λειτουργίας και το Ορμούζ δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, οι γραμμές που διέρχονται από την Τουρκία μπορούν να παίξουν κρίσιμο ρόλο.

Η μεταφορά πετρελαίου μέσω αγωγού προς το Χατάι αντί για το Ορμούζ αξιολογείται επίσης μεταξύ των μακροπρόθεσμων επιλογών.

Η Τουρκία ξεχωρίζει ως ενεργειακός διάδρομος

Παρόλο που υπάρχουν περιορισμένες εναλλακτικές λύσεις για το πετρέλαιο, η πλευρά του LNG φαίνεται πιο εύθραυστη.

Ενώ το Ορμούζ συνεχίζει να αποτελεί κρίσιμο σημείο διέλευσης για τη μεταφορά LNG, εκτιμάται ότι δεν θα είναι εύκολη η στροφή σε εναλλακτικές διαδρομές βραχυπρόθεσμα.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία αναδεικνύεται ως συμπληρωματικός ενεργειακός διάδρομος για τη μεταφορά πόρων εκτός Ορμούζ προς την Ευρώπη.

Οι αποστολές μέσω της γραμμής Κιρκούκ-Τζεϊχάν, που ξεκίνησαν ξανά στις 17 Μαρτίου, προγραμματίζεται να αυξηθούν αρχικά στα 170 χιλιάδες βαρέλια ημερησίως και στη συνέχεια στα 250 χιλιάδες βαρέλια.

Η Τουρκία συνεχίζει επίσης να αποτελεί σημαντική διαδρομή για τη μεταφορά του ρωσικού αερίου στην Ευρώπη. Οι αποστολές μέσω του TurkStream αυξήθηκαν κατά 22% σε ετήσια βάση τον Μάρτιο, φτάνοντας τα 55 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως.

Αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν ότι η Τουρκία μπορεί να καταστεί ένας πιο ορατός παράγοντας στο ενεργειακό εμπόριο σε μια περίοδο που το σοκ από το Ορμούζ επιταχύνει την αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών.

Η Τουρκία μπορεί να αποτελέσει εναλλακτική μεσοπρόθεσμα

Η Claudia Kemfert, επικεφαλής του Τμήματος Ενέργειας, Μεταφορών και Περιβάλλοντος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών, δήλωσε ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στο Ορμούζ θα αυξήσει τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου και LNG.

Η Kemfert ανέφερε ότι οι συνεχιζόμενοι κίνδυνοι εφοδιασμού θα διατηρήσουν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα μεσοπρόθεσμα, θα αυξήσουν την εξάρτηση από τα στρατηγικά αποθέματα και θα βαθύνουν τις ανησυχίες για την ενεργειακή ασφάλεια.

Τονίζοντας ότι οι εναλλακτικές γραμμές που διέρχονται από τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ έχουν περιορισμένη χωρητικότητα και δεν μπορούν να αναπληρώσουν μια μεγάλης κλίμακας διακοπή, η Kemfert δήλωσε ότι αυτό αφήνει τις παγκόσμιες αγορές δομικά εύθραυστες.

Η Kemfert δήλωσε ότι η Τουρκία μπορεί να προσφέρει μια εναλλακτική διαδρομή μεσοπρόθεσμα, ενισχύοντας τον διαμετακομιστικό της ρόλο που συνδέει την Κασπία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη.

Ωστόσο, σημείωσε ότι λόγω των υφιστάμενων περιορισμών στις υποδομές, η Τουρκία δεν θα μπορεί να αναπληρώσει μεγάλες διακοπές εφοδιασμού βραχυπρόθεσμα και ο ρόλος της θα παραμείνει κυρίως στρατηγικός και μεσοπρόθεσμος.

Η Kemfert πρόσθεσε ότι η αστάθεια στο Ορμούζ θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τους ενεργειακούς πόρους του Κόλπου· οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι προμηθευτές LNG, ειδικά από τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία και το αέριο μέσω αγωγών από τη Βόρεια Αφρική, καθώς και οι νέοι διάδρομοι μεταφορών θα μπορούσαν να επωφεληθούν από αυτή τη διαδικασία.