Η Τουρκία, η Ελλάδα και η Ρωμαίικη Διοίκηση Νότιας Κύπρου, οι οποίες είναι γειτονικές χώρες στην Ανατολική Μεσόγειο, αντιμετωπίζουν συχνά εντάσεις λόγω μακροχρόνιων άλυτων ζητημάτων.
Καθώς δεν έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στην επίλυση αυτών των διαφορών, είναι πιθανό οι τριβές να συνεχιστούν. Η Ελλάδα και η Ρωμαίικη Διοίκηση Νότιας Κύπρου έχουν καταφέρει να μεταφέρουν ορισμένες από τις διαφορές τους με την Τουρκία στη διεθνή σκηνή, γεγονός που έχει εμποδίσει την επίτευξη μιας μόνιμης λύσης. Από την άλλη πλευρά, η αυξανόμενη στρατιωτική συνεργασία της Ελλάδας και της Ρωμαίικης Διοίκησης Νότιας Κύπρου με το Ισραήλ ενέχει τον κίνδυνο να οδηγήσει σε περαιτέρω περιπλοκή των σχέσεων.
Οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας χαρακτηρίζονται από πολλές χρόνιες διαφορές που πρέπει να επιλυθούν προκειμένου να καταστεί δυνατή η εξομάλυνση.
Τα χωρικά ύδατα και των δύο χωρών στο Αιγαίο Πέλαγος έχουν σήμερα εύρος έξι ναυτικών μιλίων. Η Ελλάδα επιθυμεί, βάσει του δικαίου της θάλασσας, να επεκτείνει το όριο αυτό στα δώδεκα ναυτικά μίλια, ενώ η Άνκαρα θεωρεί ένα τέτοιο βήμα «αιτία πολέμου» (casus belli), με το επιχείρημα ότι θα αποκόψει την πρόσβασή της από τα ύδατα που χρησιμοποιεί ήδη.
Ένα άλλο ζήτημα που συνδέεται στενά με αυτό είναι η διαφορά σχετικά με την υφαλοκρηπίδα και την αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ). Οι δύο πλευρές δεν έχουν καταφέρει ποτέ να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με τον τρόπο καθορισμού των θαλάσσιων συνόρων.
Η Άνκαρα απορρίπτει την ελληνική θέση ότι τα νησιά που βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές θα πρέπει να δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας όπως και η ηπειρωτική χώρα, υποστηρίζοντας ότι αυτό θα περιόριζε δυσανάλογα την τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Οι δύο πλευρές διαφωνούν επίσης σχετικά με την κυριαρχία σε μικρά νησιά και νησίδες του Αιγαίου, επί των οποίων προβάλλουν αξιώσεις. Η Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι τα χωρικά της ύδατα εκτείνονται μόλις σε έξι ναυτικά μίλια, διεκδικεί εθνικό εναέριο χώρο εύρους δέκα ναυτικών μιλίων, γεγονός που συνιστά εμφανή ασυνέπεια.
Επιπλέον, παρότι οι Συνθήκες της Λωζάννης (1923) και των Παρισίων (1947) προβλέπουν την αποστρατιωτικοποίηση ορισμένων νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, η Ελλάδα έχει αναπτύξει εκεί στρατεύματα και όπλα.
Το Κυπριακό
Η Τουρκία, λόγω του άλυτου Κυπριακού, δεν αναγνωρίζει τη Νότια Κύπρο που βρίσκεται στη διοίκηση των Ρωμιών ως την πλευρά που εκπροσωπεί ολόκληρο το νησί.
Όταν η Κυπριακή Δημοκρατία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1960, η ρωμαίικη πλειοψηφία (80%) και η τουρκοκυπριακή μειονότητα (20%) μοιράζονταν τη διακυβέρνηση, γενικά σε αναλογία 70 προς 30.
Η ρωμαίικη πλευρά θεωρούσε αυτή τη ρύθμιση άδικη και προσπάθησε να υποβιβάσει διά της βίας τους Τουρκοκυπρίους σε καθεστώς μειονότητας. Λόγω αυτής της διαφωνίας ξέσπασαν βίαια επεισόδια. Με ένα πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από την ελληνική στρατιωτική χούντα, ανατράπηκε ο πρώτος πρόεδρος του νησιού, Μακάριος, και ανακηρύχθηκε η ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Οι τουρκικές δυνάμεις παρενέβησαν και διχοτόμησαν το νησί και το βόρειο τμήμα κατέστη πατρίδα των Τουρκοκυπρίων. Το 1983 ανακηρύχθηκε η Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου (ΤΔΒΚ).
Ακολούθησαν διεθνείς πρωτοβουλίες για την επίλυση του Κυπριακού. Το Σχέδιο Ανάν του 2004, το οποίο προέβλεπε μια ομοσπονδιακή δομή δύο συνιστώντων κρατών υπό ένα ενιαίο κυρίαρχο κυπριακό κράτος, θα μπορούσε να είχε επιλύσει το ζήτημα, όμως η ρωμαίικη πλευρά απέρριψε το σχέδιο.
Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε δηλώσει ότι δεν θα δεχόταν στους κόλπους της τη Ρωμαίικη Διοίκηση της Νότιας Κύπρου μέχρι να επιλυθεί το ζήτημα, μόλις μία εβδομάδα μετά την απόρριψη του σχεδίου η ΡΔΝΚ έγινε μέλος της ΕΕ.
Ένα ακόμη ζήτημα διαφωνίας αφορά τα κοιτάσματα φυσικού αερίου και τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας στα ανοικτά της Κύπρου. Η Νότια Κύπρος υπό τη διοίκηση των Ρωμιών, διεκδικεί αποκλειστικά δικαιώματα επί του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που βρίσκονται στα ύδατα του νησιού, ενώ η Τουρκία επιμένει ότι και οι Τουρκοκύπριοι έχουν ίσα δικαιώματα επί των πόρων αυτών.
Σήμερα, κανένα από τα μεγάλα ή μικρά ζητήματα μεταξύ της Τουρκίας, της Ελλάδας και της Ρωμαίικης Διοίκησης Νότιας Κύπρου δεν έχει επιλυθεί.
Τόσο η Ελλάδα όσο και η Ρωμαίικη Διοίκηση Νότιας Κύπρου έχουν χρησιμοποιήσει το καθεστώς μέλους τους στην ΕΕ, προκειμένου να κάνουν την ΕΕ να υιοθετήσει τις διαφορές τους με την Τουρκία ως δικό της ζήτημα, με αποτέλεσμα να εμπλακούν οι Βρυξέλλες στα ζητήματα των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας, της υφαλοκρηπίδας και της ενότητας της Κύπρου. Το δικαίωμα βέτο και η πίεση της Ελλάδας εντός της ΕΕ αποτελούν έναν από τους σαφείς λόγους για την επιβράδυνση της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας.
Ωστόσο, κανένα από τα βήματα που έχουν γίνει εναντίον της Τουρκίας δεν είναι τόσο επικίνδυνο όσο η στρατιωτική συμμαχία που έχει συναφθεί με το Ισραήλ. Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν χαρακτηρίσει την Τουρκία εχθρό από την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ και έχουν απειλήσει ανοιχτά με επίθεση.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών του Ισραήλ να περικυκλώσει την Τουρκία, η Ρωμαίικη Διοίκηση Νότιας Κύπρου και η Ελλάδα συμφώνησαν, κατά τη 10η τριμερή σύνοδο κορυφής που πραγματοποίησαν τον Δεκέμβριο του 2025, με την υποστήριξη των ΗΠΑ, να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στον τομέα της ασφάλειας, της άμυνας και των στρατιωτικών υποθέσεων, συμπεριλαμβανομένης της θαλάσσιας ασφάλειας και της προστασίας κρίσιμων υποδομών.
Επιπλέον, οι χώρες αυτές δημιούργησαν έναν τριμερή μηχανισμό αμυντικής συνεργασίας, ο οποίος καλύπτει την κοινή εκπαίδευση, την ανταλλαγή στρατιωτικών πληροφοριών, τη θαλάσσια ασφάλεια και την κυβερνοασφάλεια, καθώς και τη διαλειτουργικότητα των ενόπλων δυνάμεων. Το Ισραήλ και η Ελλάδα υπέγραψαν τον Απρίλιο του 2026 συμφωνία ύψους 750 εκατομμυρίων ευρώ για το σύστημα πυραυλικού πυροβολικού PULS και τον Αύγουστο του 2026 συμφωνία ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» (Achilles Shield). Στο έδαφος της Νότιας Κύπρου έχουν ήδη αναπτυχθεί ισραηλινά αμυντικά συστήματα και εγκαταστάσεις συλλογής πληροφοριών.
Η Τουρκία δηλώνει ότι η συμμαχία αυτή αποσκοπεί στην περικύκλωσή της, ενώ ο Νετανιάχου έχει προβεί σε παρόμοιες υπονοούμενες αναφορές. Η Αθήνα και η Λευκωσία, αν και δεν αναφέρουν άμεσα το όνομα της Τουρκίας, καθιστούν σαφείς τις προθέσεις τους με τις δηλώσεις τους.
Τόσο η Ελλάδα όσο και η ΡΔΝΚ τρέφουν έναν ιστορικό φόβο απέναντι στην Τουρκία.
Η Ελλάδα και οι Ρωμιοί, έχοντας ζήσει επί αιώνες υπό οθωμανική διοίκηση, έχουν αναπτύξει μια διαρκή καχυποψία απέναντι στους Τούρκους.
Ασφάλεια ή εξάρτηση;
Η στρατιωτική επέμβαση του 1974 στην Κύπρο, η απάντηση της Άνκαρα στο σχέδιο της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια, χαρακτηρίζοντας μια τέτοια κίνηση «αιτία πολέμου» (casus belli), καθώς και η ολοένα αυξανόμενη εγχώρια παραγωγή όπλων της Τουρκίας, φαίνεται να έχουν προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία σε αυτή την ομάδα χωρών.
Εκτός από το ότι η Ελλάδα έχει δαπανήσει δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια για αγορές όπλων, έχει επίσης συνάψει μια συνεργασία με το Ισραήλ με στόχο την εξισορρόπηση της Τουρκίας.
Όσο καθησυχαστικοί κι αν φαίνονται οι εξοπλισμοί και η νέα συμμαχία, απέχουν πολύ από το να αποτελούν τρόπο επίλυσης των διαφορών με την Τουρκία. Επιπλέον, η κατάσταση αυτή θέτει σε κίνδυνο την κυριαρχία και των δύο κρατών, συνδέοντάς τα με το Τελ Αβίβ.
Πρώτον, η Ελλάδα και η ΡΔΝΚ έχουν αγοράσει προηγμένα ισραηλινά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων αεράμυνας Barak MX, του πυραυλικού συστήματος πυροβολικού PULS και αντιαρματικών πυραύλων. Μια τόσο έντονη εξάρτηση δίνει στο Ισραήλ ένα σημαντικό πλεονέκτημα, πέρα από το ενδεχόμενο επιβολής εμπάργκο στα όπλα και τα εξαρτήματά τους, όσον αφορά το πώς και πότε μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα όπλα.
Δεύτερον, αυτή η συμμαχία ενέχει τον κίνδυνο να παρασύρει τις πλευρές στους πολέμους του Ισραήλ. Η Χεζμπολάχ απείλησε την ΡΔΝΚ, επειδή το Ισραήλ χρησιμοποίησε το 2024 εδάφη που ανήκουν στην Ρωμαίικη Διοίκηση Νότιας Κύπρου.
Εάν το Ισραήλ χρησιμοποιήσει ελληνικό και ρωμαίικο έδαφος για τη συλλογή πληροφοριών ή για να πλήξει στόχους που ανήκουν σε Τούρκους, και τα δύο κράτη θα καταστούν δυνητικοί στόχοι σε πολέμους που δεν είναι δικοί τους.
Τρίτον, οι στρατιωτικές και ενεργειακές συνεργασίες με το Ισραήλ θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την προθυμία της ρωμαίικης πλευράς να συμβιβαστεί για την επίτευξη μιας λύσης και, ως εκ τούτου, να καταστήσουν μόνιμη τη διχοτόμηση του νησιού.
Επιπλέον, το Ισραήλ πιθανότατα θα είναι η ισχυρότερη πλευρά στη συνεργασία σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και τα δίκτυα υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών.
Τέταρτον, σε ένα περιβάλλον όπου το Ισραήλ είναι απομονωμένο από μεγάλο μέρος του κόσμου, σύμφωνα με δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης, οι στενές σχέσεις με το Τελ Αβίβ δεν γίνονται θετικά αποδεκτές από την ελληνική κοινή γνώμη. Ως εκ τούτου, η στάση των κυβερνήσεων δημιουργεί ένα χάσμα μεταξύ των ίδιων και των ψηφοφόρων τους.
Πέμπτον, Ισραηλινοί αναλυτές χαρακτηρίζουν ανοιχτά, ενώ η ισραηλινή κυβέρνηση εμμέσως, την Ελλάδα και την ΡΔΝΚ ως παράγοντα εξισορρόπησης έναντι της Τουρκίας. Στην πραγματικότητα, το Ισραήλ δηλώνει ότι τις χρησιμοποιεί ως εργαλεία εναντίον της Τουρκίας.
Η Άνκαρα το γνωρίζει αυτό και, σε περίπτωση μιας πιθανής σύγκρουσης, είναι μάλλον απίθανο τα δύο αυτά κράτη να παραμείνουν εκτός της σύγκρουσης. Επιπλέον, φαίνεται ότι το Ισραήλ διεξάγει εκστρατεία με στόχο να υποκινήσει τους Έλληνες και τους Ρωμιούς εναντίον της Τουρκίας. Μάλιστα, τους τελευταίους μήνες, τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης φιλοξενούν απόψεις αναλυτών που καλούν τους Έλληνες να υπερασπιστούν τις διεκδικήσεις τους στο Αιγαίο και να απομακρύνουν τους Τούρκους από το νησί.
Τέτοια δημοσιεύματα αποσκοπούν σαφώς στην κινητοποίηση της ελληνικής κοινής γνώμης. Το Ισραήλ φαίνεται να επιθυμεί έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο ή, εάν αυτό δεν καταστεί πραγματικότητα, να επιδιώκει να αποκτήσει πρόσβαση στον ελληνικό και ρωμαίικο εναέριο χώρο, καθώς και στις βάσεις των δύο αυτών χωρών, προκειμένου να τις χρησιμοποιήσει εναντίον της Τουρκίας, καθώς οι άλλες προσεγγίσεις του έχουν σε μεγάλο βαθμό αποκλειστεί.
Τέλος, αναφέρεται ότι περίπου 25.000 Ισραηλινοί ζουν ήδη στη ΡΔΝΚ, ενώ χιλιάδες άλλοι διαμένουν στα ελληνικά νησιά σε ξεχωριστές, ιδιωτικές κοινότητες, χωριστά από τον τοπικό πληθυσμό.
Εάν τέτοιες οικιστικές περιοχές επεκταθούν, με την πάροδο του χρόνου θα μπορούσαν να προκύψουν προβλήματα σχετικά με παράλληλες ρυθμίσεις ασφαλείας και δικαιοδοσίες. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια δομή «κράτος εν κράτει», αποδυναμώνοντας την κυριαρχική εξουσία.
Παρότι η Ελλάδα και η ΡΔΝΚ αντιμετωπίζουν μακροχρόνιες διαφορές με την Τουρκία, το να συμπαραταχθούν με το Ισραήλ αντί να διεξάγουν απευθείας διαπραγματεύσεις δεν αποτελεί ούτε λογική ούτε συνετή οδό. Διότι αυτή η επιλογή ενέχει τον κίνδυνο να κλιμακώσει την ένταση με την Άνκαρα και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ενίσχυση της παρουσίας του Ισραήλ στην περιοχή.
Η Ελλάδα και η ΡΔΝΚ πρέπει να επανεξετάσουν επειγόντως αυτή την κατάσταση. Διότι το τίμημα των πρόσφατων επιλογών τους να συμμαχήσουν με το Ισραήλ εναντίον της Τουρκίας μπορεί να είναι βαρύτερο από ποτέ.
