Εμπειρογνώμονες ανέφεραν ότι η έγκριση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης του μνημονίου κατανόησης που υπεγράφη το 2019 μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας αίρει ορισμένες από τις αιτιολογίες των χωρών που αντιτίθενται στη συμφωνία, ενώ παράλληλα ενισχύει από νομική άποψη τα επιχειρήματα της Τουρκίας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Yıldırım Beyazıt της Άνκαρα και ανώτερος ερευνητής του Ιδρύματος Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (SETA), καθηγητής δρ Γιουτζέλ Ατζέρ, ο μέλος ακαδημαϊκού προσωπικού του Πανεπιστημίου Χασάν Καλιοντζού και ανώτερος ερευνητής του SETA, αναπληρωτής καθηγητής δρ Μουράτ Ασλάν, καθώς και ο δρ Κάαν Ντεβετζίογλου, συντονιστής Βόρειας και Ανατολικής Αφρικής στο Κέντρο Μελετών Μέσης Ανατολής (ORSAM), σχολίασαν στο Πρακτορείο Anadolu την έγκριση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης του μνημονίου κατανόησης που υπεγράφη το 2019 μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας.
Ο καθηγητής δρ Ατζέρ ανέφερε ότι η συμφωνία που υπογράφηκε το 2019 καθόρισε θαλάσσια συνοριακή γραμμή μήκους 30 χιλιομέτρων μεταξύ της Λιβύης και της Τουρκίας, καθώς και τα όρια της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης των δύο χωρών. Όπως είπε, μεταξύ των χωρών που είχαν δηλώσει τότε επισήμως ότι δεν αναγνωρίζουν τη συμφωνία ήταν η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η τότε συριακή κυβέρνηση.
Αναφερόμενος στους λόγους για τους οποίους αντιτάχθηκε η Ελλάδα, ο Ατζέρ δήλωσε: «Ένας από τους λόγους ήταν ότι ισχυρίστηκε πως δεν μπορούσε να υπογραφεί συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης λόγω των ακτών τους, καθώς, σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, παρεμβάλλονταν τα νησιά της Ελλάδας, τα οποία διαθέτουν υφαλοκρηπίδα».
Ο Ατζέρ σημείωσε ότι η Ελλάδα ισχυρίζονταν πως, επειδή τα νησιά διαθέτουν υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη, δεν ήταν τεχνικά δυνατό να υπογραφεί μια τέτοια συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. «Ο δεύτερος λόγος που επικαλούνταν ήταν ότι η συμφωνία ήταν άκυρη, επειδή δεν είχε εγκριθεί από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης», ανέφερε.
Ο Ατζέρ σημείωσε ότι η Τουρκία, από την πλευρά της, υποστήριζε πως η συμφωνία ήταν έγκυρη, καθώς είχε υπογραφεί με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, ακόμη και χωρίς την έγκριση του κοινοβουλίου. Υπενθύμισε επίσης ότι εκείνη την περίοδο η Τουρκία είχε διαβιβάσει τη συμφωνία στην αρμόδια υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών, εξασφαλίζοντας και τη δημοσίευσή της.
Η έγκριση της συμφωνίας αίρει ορισμένες από τις αιτιολογίες των χωρών που αντιτίθενται σε αυτήν
Ο Ατζέρ εξήγησε ότι, στην περίπτωση της Αιγύπτου, οι λόγοι για τη μη αναγνώριση της συμφωνίας ήταν ο ισχυρισμός ότι η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης δεν είχε την αρμοδιότητα να συνάψει μια τέτοια συμφωνία, καθώς και το γεγονός ότι αυτή δεν είχε εγκριθεί από το κοινοβούλιο. «Κατά συνέπεια, η έγκριση της συμφωνίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης αίρει ουσιαστικά τον μοναδικό λόγο που επικαλούνταν η Αίγυπτος. Αίρει επίσης έναν από τους δύο βασικούς λόγους που επικαλούνταν η Ελλάδα», εκτίμησε.
Επισημαίνοντας μια ακόμη σημαντική διάσταση της συμφωνίας Λιβύης-Τουρκίας, ο Ατζέρ δήλωσε τα εξής:
«Για πρώτη φορά, μια χώρα της περιοχής εκτός από την Τουρκία, η Λιβύη, είχε αποδεχθεί τη θέση της Τουρκίας ότι τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και του Αιγαίου γενικότερα δεν διαθέτουν νομικά υφαλοκρηπίδα, καθώς, λόγω της θέσης τους, παρεμποδίζουν την υφαλοκρηπίδα της Τουρκίας. Η αντανάκλαση αυτού στο Αιγαίο είναι επίσης πολύ σημαντική. Διότι υποστηρίζουμε και στο Αιγαίο ότι τα ελληνικά νησιά δεν θα πρέπει να διαθέτουν υφαλοκρηπίδα. Από αυτή την άποψη, η συμφωνία είναι πολύ σημαντική για την Τουρκία. Ήταν επίσης μια συμφωνία που προκαλούσε έντονη δυσαρέσκεια στην Ελλάδα. Ωστόσο, η έγκρισή της από το κοινοβούλιο ενίσχυσε πολύ περισσότερο τη θέση της Τουρκίας».
Τονίζοντας ότι η συμφωνία ενίσχυσε σημαντικά τη νομική θέση της Τουρκίας, ο Ατζέρ ανέφερε: «Ενίσχυσε τη θέση της Τουρκίας και στο πλαίσιο της μελλοντικής οριοθέτησης στο Αιγαίο. Ενίσχυσε επίσης τα επιχειρήματα της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η Τουρκία ορθώς δεν αναγνωρίζει υφαλοκρηπίδα στο νησί Καστελόριζο».
«Δεν υπάρχει κανένα σημείο στη συμφωνία στο οποίο να μπορεί να προβληθεί αντίρρηση»
Ο ανώτερος ερευνητής του SETA, Ασλάν, υπογράμμισε επίσης ότι η συμφωνία οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας που υπεγράφη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης συνάδει με όλους τους κανόνες και τις εθιμικές αρχές του διεθνούς δικαίου. «Δύο κράτη που έχουν αντικείμενες ακτές οριοθετούν τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ τους. Δεν υπάρχει κανένα σημείο στο οποίο να μπορεί να προβληθεί αντίρρηση», εκτίμησε.
Ο Ασλάν υπενθύμισε ότι η Ελλάδα χαρακτήρισε τη συγκεκριμένη συμφωνία άκυρη από την ημερομηνία υπογραφής της και στη συνέχεια κινήθηκε προς την κατεύθυνση της υπογραφής παρόμοιας συμφωνίας με την Αίγυπτο.
Ο Ασλάν ανέφερε ότι η Ελλάδα υποστήριζε πως η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας με έδρα την Τρίπολη δεν είχε την αρμοδιότητα να υπογράψει τη συμφωνία και ότι, ως εκ τούτου, οι υπογραφές ήταν άκυρες. Με την έγκριση της συμφωνίας από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη, η ένσταση της Αθήνας έχασε πλέον το έρεισμά της όπως ανέφερε.
Ο Ασλάν υπογράμμισε επίσης ότι η Ελλάδα σχεδίαζε να πραγματοποιήσει διάφορες εργασίες για την τοποθέτηση τηλεπικοινωνιακών και ηλεκτρικών καλωδίων στον βυθό, καθώς και κοινές στρατιωτικές ασκήσεις σε ορισμένες περιοχές. Ωστόσο, επισήμανε ότι, μετά τη συγκεκριμένη συμφωνία, η Ελλάδα δεν θα μπορεί πλέον να υλοποιεί νόμιμα αυτές τις δραστηριότητες χωρίς την έγκριση της Τουρκίας.
Επισημαίνοντας ότι η συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης κοινοποιήθηκε στο Γραφείο Νομικών Υποθέσεων των Ηνωμένων Εθνών (OLA) πριν από τη συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, ο Ασλάν ανέφερε ότι, καθώς δεν μπορεί να προβληθεί εκ νέου αξίωση σε μια θαλάσσια περιοχή για την οποία έχουν ήδη δηλωθεί δικαιώματα, η συμφωνία που υπέγραψαν η Αθήνα και το Κάιρο μπήκαν στο ράφι.
Η διπλωματία που διεξάγει η Τουρκία μεταξύ των κυβερνήσεων της Τρίπολης και της Βεγγάζης
Ο Ασλάν υπογράμμισε ότι η παρουσία διαφορετικών αστικών και φυλετικών ταυτοτήτων, καθώς και ένοπλων ομάδων και διαφορετικών κέντρων ισχύος στη Λιβύη, δυσχεραίνει την επίτευξη πολιτικής συναίνεσης. Όπως σημείωσε, αυτή η σύνθετη κατάσταση συνέβαλε στην καθυστέρηση της διαδικασίας έγκρισης του μνημονίου κατανόησης που υπογράφηκε με την Τουρκία το 2019.
Επισημαίνοντας ότι η Τουρκία ακολουθεί μια «εξαιρετικά ισορροπημένη πολιτική» στη Λιβύη, ο Ασλάν ανέφερε ότι η τουρκική υπηρεσία πληροφοριών, το υπουργείο Εξωτερικών και η πρεσβεία της Τουρκίας στην Τρίπολη κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες για την προώθηση της συμφωνίας.
Ο Ασλάν σημείωσε ότι η διπλωματία διαδοχικών επαφών που άσκησε η Τουρκία μεταξύ των κυβερνήσεων της Τρίπολης και της Βεγγάζης συνέβαλε στην ενίσχυση του διαλόγου μεταξύ των δύο πλευρών. Πρόσθεσε ότι κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας σημειώθηκε πρόοδος προς την ενοποίηση των θεσμών και την επιτυχή ολοκλήρωση της πολιτικής διαδικασίας.
Ο Ασλάν εκτίμησε ότι οι εκλογές θα μπορούσαν να διεξαχθούν μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, αφού ξεπεραστούν τα τεχνικά προβλήματα στη Λιβύη. «Η συμφωνία που υπογράφηκε και εγκρίθηκε δεν εξυπηρετεί μόνο τα συμφέροντα της Τουρκίας, αλλά και εκείνα της Λιβύης, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην εκτόνωση των εσωτερικών εντάσεων στη χώρα», δήλωσε.
Ενώ ο δρ Ντεβετζίογλου ανέφερε ότι το σημαντικότερο αποτέλεσμα αυτής της απόφασης είναι η ενίσχυση της θεσμικής βάσης εντός της Λιβύης για το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης σχετικά με την Οριοθέτηση των Θαλάσσιων Ζωνών Δικαιοδοσίας.
«Το γεγονός ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία είχε προηγουμένως απορρίψει το μνημόνιο, το εγκρίνει τώρα και καταργεί την απόφασή της που προέβλεπε τη διακοπή των σχέσεων με την Τουρκία δείχνει ότι έχει αλλάξει η πολιτική στάση στην ανατολική Λιβύη απέναντι στη συνεργασία με την Άνκαρα. Έτσι, αποδυναμώνεται σημαντικά το αφήγημα ότι η συμφωνία αποτελούσε αποκλειστικά επιλογή της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη», δήλωσε.
Η έγκριση της Βουλής των Αντιπροσώπων παρέχει πρόσθετο θεσμικό έρεισμα που ενισχύει τη θέση της Τουρκίας
Ο Ντεβετζίογλου υπενθύμισε ότι το μνημόνιο έχει καταχωριστεί στη Συλλογή Συνθηκών των Ηνωμένων Εθνών ως ισχύον από τις 8 Δεκεμβρίου 2019. Τόνισε ότι η σημερινή απόφαση δεν θα πρέπει να ερμηνευθεί ως η πρώτη φορά που η συμφωνία αποκτά νομική υπόσταση, αλλά ότι η κοινοβουλευτική έγκριση παρέχει ένα πρόσθετο θεσμικό έρεισμα που ενισχύει τη θέση της Τουρκίας απέναντι στις εσωτερικές λιβυκές αντιπαραθέσεις σχετικά με την έγκριση και την εκπροσώπηση.
Εκτιμώντας ότι το πολιτικό όφελος για την Τουρκία έγκειται στη συνέχεια των διμερών σχέσεων, ο Ντεβετζίογλου ανέφερε τα εξής:
«Η ευρύτερη θεσμική αποδοχή του μνημονίου μπορεί να μειώσει την αβεβαιότητα που ενδέχεται να προκαλέσουν στις διμερείς σχέσεις μελλοντικές κυβερνητικές αλλαγές στη Λιβύη. Θα μπορούσε επίσης να δημιουργήσει ένα πιο προβλέψιμο πολιτικό περιβάλλον για τη συνεργασία στον ενεργειακό τομέα. Ωστόσο, η έγκριση του μνημονίου οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων δεν συνεπάγεται από μόνη της τη χορήγηση νέας άδειας για έρευνα ή εκμετάλλευση. Επιπλέον, τα συγκεκριμένα έργα απαιτούν συμφωνίες, άδειες και επενδυτικές διαδικασίες. Η βασική ευκαιρία για την Τουρκία είναι να μετατρέψει αυτό το πολιτικό είτευγμα σε βιώσιμη οικονομική και διπλωματική συνεργασία».
Ο Ντεβετζίογλου επισήμανε ότι η Τουρκία μπορεί πλέον να υποστηρίζει τις θέσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο μέσω ενός μνημονίου το οποίο υποστηρίζεται και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στην ανατολική Λιβύη. «Αυτό αποδυναμώνει το πολιτικό έρεισμα των προσπαθειών να αμφισβητηθεί η συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης με πρόσχημα τις εσωτερικές διαιρέσεις στη Λιβύη», δήλωσε.
Ο Ντεβετζίογλου εξήγησε ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα αντιτίθεται στη συμφωνία αφορά τη νομιμοποίηση της εκπροσώπησης και τη διαδικασία έγκρισής της στη Λιβύη, ενώ ο δεύτερος λόγος σχετίζεται με τη θεμελιώδη διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας των νησιών και τη μέθοδο οριοθέτησης. «Το δεύτερο αυτό ζήτημα δεν έχει επιλυθεί με την κοινοβουλευτική ψηφοφορία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε επίσης αντιταχθεί στο μνημόνιο σε προηγούμενες δηλώσεις της, επικαλούμενη τα δικαιώματα τρίτων κρατών και ζητήματα του δικαίου της θάλασσας. Επομένως, δεν θα ήταν ρεαλιστικό να αναμένουμε ότι η έγκριση από τη βουλή των αντιπροσώπων θα αλλάξει αυτομάτως τη στάση της Αθήνας ή της ΕΕ», εκτίμησε.
Ο Ντεβετζίογλου υπογράμμισε ότι η σημασία αυτής της εξέλιξης για την Άνκαρα έγκειται στη δυνατότητά της να διεξάγει διαπραγματεύσεις με ισχυρότερη πολιτική στήριξη. Πρόσθεσε ότι η αξιοποίηση αυτής της στήριξης για τη διεύρυνση των διαύλων διαλόγου θα ενισχύσει τη διάρκεια και τη σταθερότητα του επιτεύγματος.
Η απόφαση αποτελεί ένα από τα απτά αποτελέσματα των σχέσεων που έχει αναπτύξει η Τουρκία με τους παράγοντες της ανατολικής Λιβύης
Ο Ντεβετζίογλου ανέφερε ότι η απόφαση αυτή μπορεί ασφαλώς να θεωρηθεί ένα από τα απτά αποτελέσματα των σχέσεων που έχει αναπτύξει η Τουρκία με τους παράγοντες της ανατολικής Λιβύης. «Καθώς η Άνκαρα διατηρεί τις σχέσεις της με την Τρίπολη και παράλληλα διευρύνει τις επαφές της με πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες στην ανατολική Λιβύη, συμβάλλει στο να γίνουν πιο ορατά τα οφέλη που μπορεί να αποφέρει η συνεργασία με την Τουρκία σε διαφορετικές λιβυκές πλευρές. Η απόφαση του κοινοβουλίου δείχνει ότι αυτή η προσέγγιση αρχίζει να αποδίδει θεσμικά αποτελέσματα», δήλωσε.
Επισημαίνοντας ότι η συνεργασία με την Τουρκία έχει καταστεί μια αποδεκτή και επωφελής επιλογή και για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στην ανατολική Λιβύη, ο Ντεβετζίογλου ανέφερε τα εξής:
«Είναι ακόμη νωρίς να πούμε ότι η πολιτική διαίρεση στη Λιβύη έχει τερματιστεί. Η σύγκλιση που έχει διαμορφωθεί στο ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας δεν σημαίνει ότι υπάρχει συνολική συμφωνία σε θέματα όπως η ενοποίηση της εκτελεστικής εξουσίας, οι εκλογές ή η κατανομή των δημόσιων εσόδων. Θεωρώ ότι η κατάλληλη προσέγγιση για την Τουρκία είναι να αξιοποιήσει αυτή την απόφαση για να αναπτύξει τις σχέσεις της με όλους τους θεσμούς της χώρας. Συνεπώς, πιστεύω ότι το κέρδος της Άνκαρα δεν περιορίζεται στη στενή σχέση της με έναν συγκεκριμένο πολιτικό παράγοντα στη Λιβύη, αλλά έγκειται στην ενίσχυση της εικόνας της ως αξιόπιστου εταίρου με τον οποίο μπορούν να συνεργαστούν διαφορετικές πλευρές της χώρας».
