Η Τουρκία θέσπισε νέα νομοθετική ρύθμιση για την χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 15 ετών.

Ο νόμος, που ψηφίστηκε στις 23 Απριλίου από τη Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας, απαγορεύει σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών να δημιουργούν λογαριασμούς σε πλατφόρμες και υποχρεώνει τους παρόχους να προσφέρουν σαφή εργαλεία γονικού ελέγχου, όπως παρακολούθηση του χρόνου χρήσης και απαίτηση συναίνεσης κατά την εγγραφή.

Επιπλέον, οι πλατφόρμες οφείλουν να εξετάσουν άμεσα τις καταγγελίες και να αντιμετωπίσουν τις παραπλανητικές διαφημίσεις. Σε αντίθετη περίπτωση, προβλέπονται κυρώσεις όπως απαγόρευση διαφημίσεων ή περιορισμός εύρους ζώνης.

Στη ρύθμιση περιλαμβάνονται και οι πλατφόρμες ψηφιακών παιχνιδιών, οι οποίες υποχρεούνται πλέον σε ηλικιακή ταξινόμηση του περιεχομένου τους. Ο νόμος θα τεθεί σε ισχύ έξι μήνες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα.

Το δίλημμα του Der Spiegel

Ο τρόπος με τον οποίο τα ΜΜΕ παρουσιάζουν ένα θέμα στους αναγνώστες τους, χρησιμοποιώντας συγκεκριμένα ερμηνευτικά σχήματα, επηρεάζει καθοριστικά την αντίληψη της κοινής γνώμης. Προκειμένου να κατευθύνουν και να διαμορφώσουν τον τρόπο σκέψης γύρω από ένα ζήτημα, οι δημοσιογραφικοί οργανισμοί καταφεύγουν συστηματικά σε αυτή τη μέθοδο.

Παρόλο που οι εταιρείες ΜΜΕ συνήθως γνωρίζουν ότι αυτή η πρακτική αντιβαίνει στην ηθική και αντίκειται στη θεωρία των ΜΜΕ, δεν εγκαταλείπουν τη παθιασμένη στάση τους όσον αφορά την πλαισίωση του περιεχομένου. Όταν πρόκειται για την Τουρκία, τα ευρωπαϊκά ΜΜΕ παρουσιάζουν πάντα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά παραδείγματα σε αυτό το θέμα.

Χαρακτηριστική είναι η στάση του περιοδικού Der Spiegel σχετικά με την πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση. Η δημοσιογραφική γραμμή του περιοδικού στην ίδια ακριβώς ρύθμιση, όταν αυτή σχεδιάζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και όταν εφαρμόζεται από την Τουρκία, είναι εκ διαμέτρου αντίθετη.

Το να το αποκαλέσει κανείς απλή αντίφαση δεν επαρκεί, καθώς είναι σαφώς διακριτή μια προκατάληψη. Ενώ το Der Spiegel ορίζει μια ρύθμιση της ΕΕ ως «προστασία και ρυθμιστικό πλαίσιο», το ίδιο μέτρο, όταν εφαρμόζεται από την Τουρκία, παρουσιάζεται ως «αμφιλεγόμενη απαγόρευση και παρακολούθηση». Από όποια οπτική γωνία κι αν το δει κανείς, πρόκειται για μια ξεκάθαρη ασυνέπεια.

Κριτική στην τουρκική υπηρεσία της Deutsche Welle

Παρόμοια διαστρέβλωση παρατηρείται και στον τρόπο που η τουρκική υπηρεσία της Deutsche Welle παρουσιάζει αυτή τη νομοθετική ρύθμιση.

Σε ένα κείμενο που ξεκινά ως φαινομενικά ουδέτερη είδηση, χρησιμοποιούνται σε πολλά σημεία φράσεις όπως «υπάρχουν φόβοι ότι αυτή η απαγόρευση θα μπορούσε να επηρεάσει και ενήλικες» ή «εκφράζονται ανησυχίες ότι η εφαρμογή θα μπορούσε στην πραγματικότητα να στοχεύσει και ενήλικες χρήστες».

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα αρνητικό πλαίσιο ερμηνείας στον αναγνώστη.

Αυτή η προσέγγιση έρχεται σε αντίθεση τόσο με τις δημοσιογραφικές αρχές όσο και με την υποχρέωση για παροχή πλουραλιστικού περιεχομένου.

Επίσης, η παρουσίαση των VPN ως «λογισμικό που σε χώρες όπως η Τουρκία με απαγορεύσεις στο διαδίκτυο χρησιμοποιείται για την παράκαμψη της λογοκρισίας», επικρίνεται ως έκφραση μιας διαστρεβλωμένης προοπτικής.

Ήδη από το 2020, η τουρκική υπηρεσία της Deutsche Welle είχε υιοθετήσει παρόμοια στάση, παρουσιάζοντας αρνητικά μια αντίστοιχη ρύθμιση για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στην Τουρκία.

Τότε υποστηρίχθηκε ότι τέτοιες ρυθμίσεις είναι εφικτές σε «χώρες με υψηλά νομικά πρότυπα όπως η Γερμανία», ενώ σε «αυταρχικά κράτη είναι μεγάλος ο κίνδυνος να τα καταχραστούν».

Αν και η στάση αυτή σήμερα εμφανίζεται κάπως πιο ήπια, παραμένει ευδιάκριτη.

Παγκόσμια αναζήτηση λύσεων

Δεν είναι μόνο η Τουρκία· πολλές άλλες χώρες παγκοσμίως αναζητούν λύσεις για την προστασία των παιδιών από τους κινδύνους που σχετίζονται με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Πολλές χώρες λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό της πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών σε τέτοιες πλατφόρμες.

Αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, σε αυξανόμενα προβλήματα όπως η ελλειμματική προσοχή, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η απώλεια κινήτρων, η εξύμνηση των όπλων και η ριζοσπαστικοποίηση, που ενισχύονται με την ψηφιοποίηση.

Το θέμα αυτό αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ζητήματα παγκοσμίως.

Η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα που θέσπισε σχετική νομοθετική ρύθμιση, περιορίζοντας από τον Δεκέμβριο του 2025 την πρόσβαση ατόμων κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram, το Snapchat, το X και το Facebook.

Η Γαλλία έχει επίσης κάνει παρόμοια βήματα, με σχετικό νόμο που ψηφίστηκε από τη Γερουσία. Παρόμοιες ρυθμίσεις υπάρχουν και σε αρκετές ασιατικές χώρες.

Στη Δανία και τη Νορβηγία βρίσκονται σε εξέλιξη διαδικασίες για απαγορεύσεις σε άτομα κάτω των 15 και 16 ετών αντίστοιχα. Ο Πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιούνας Γκαρ Στόρε, είπε ότι το σχετικό σχέδιο νόμου θα κατατεθεί εντός του έτους.

Η συζήτηση είναι έντονη και στη Μεγάλη Βρετανία. Ο Πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ανάφερε ότι οι υπάρχουσες ρυθμίσεις δεν επαρκούν για την προστασία των παιδιών από τις επιβλαβείς επιρροές του διαδικτύου.

Η Ελλάδα ανακοίνωσε επίσης ότι θα απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είπε ότι μια νέα «ψηφιακή εφαρμογή επιβεβαίωσης ηλικίας» είναι τεχνικά έτοιμη και θα τεθεί σύντομα σε εφαρμογή. Αυτό αποδεικνύει ότι υπάρχει ήδη μια ευρεία συναίνεση επί αυτού του θέματος.

Συνολικά, φαίνεται ότι πολλές χώρες, παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, βρίσκονται αντιμέτωπα με μια κοινή πρόκληση: την προστασία των παιδιών σε έναν ολοένα και πιο ψηφιοποιημένο κόσμο.

Η Τουρκία, με τη νέα ρύθμιση, ευθυγραμμίζεται με αυτή την παγκόσμια τάση, επιδιώκοντας την προστασία των ανηλίκων από τις αρνητικές επιπτώσεις των ψηφιακών δικτύων.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε αρχικά στο TRT DEUTSCH.