Η Ιστάνμπουλ, η οποία υπήρξε πρωτεύουσα τριών αυτοκρατοριών, της Ρωμαϊκής, της Βυζαντινής και της Οθωμανικής, ονομάστηκε κατά καιρούς «Δεύτερη Ρώμη», «Νέα Ρώμη», «Βυζάντιο», «Κωνσταντινούπολη» και «Κοσταντίνιγιε».
Η πόλη που πολιορκήθηκε 30 φορές από πολλούς και διαφορετικούς στρατούς κατά τη διάρκεια της ιστορίας και στην οποία οικοδομήθηκαν ναοί, δημόσια κτίρια, παλάτια, λουτρά και ιπποδρόμους, έγινε το σημαντικότερο κέντρο των Ορθοδόξων Χριστιανών.
Ενώ οι ανασκαφές στο Γιενίκαπι αποκάλυψαν ότι η ιστορία της πόλης ανάγεται σε μέχρι και 8.000 χρόνια πριν, ένα από τα ορόσημα στην ιστορία της ήταν η ανακήρυξή της ως πρωτεύουσας της νέας αυτοκρατορίας από τον Μέγα Κωνσταντίνο, ο οποίος κατέλαβε τον ρωμαϊκό θρόνο τον 4ο αιώνα Κ.Χ.
Μετά το χαντίθ του Προφήτη Μοχάμεντ: «Η Ιστάνμπουλ (Κοσταντίνιγιε) οπωσδήποτε θα κατακτηθεί. Τι θαυμάσιος διοικητής είναι ο διοικητής που θα την κατακτήσει και τι θαυμάσιος στρατός θα είναι ο στρατός που θα την κατακτήσει», η πόλη έγινε γνωστή για τον ισλαμικό κόσμο ως ένας από τους σημαντικότερους στόχους που έπρεπε να κατακτηθούν.
Η Ιστάνμπουλ, που έγινε το κατώφλι της Δύσης για τους Μουσουλμάνους και της Ανατολής για τους Χριστιανούς, δέχθηκε εισβολή από τους Λατίνους Σταυροφόρους το 1204.
Στην περίοδο των Ομεϋαδών πραγματοποιήθηκαν τρεις μεγάλες εκστρατείες κατά της Κοσταντίνιγιε, ενώ μία ακόμη πραγματοποιήθηκε από τους Αββασίδες το 781–782, προκειμένου να μπορέσουν να γίνουν άξιοι του επαίνου του Προφήτη Μοχάμεντ.
Η πρώτη πολιορκία της Ιστάνμπουλ υπό την ηγεσία του Μωαβία μπιν Αμπού Σουφιάν, με τη συμμετοχή ορισμένων συντρόφων του Προφήτη (Σαχάμπα), άφησε ανεξίτηλα ίχνη στις μεταγενέστερες περιόδους.
Η συμμετοχή του Αμπού Αγιούμπ αλ-Ανσαρί, ο οποίος φιλοξένησε τον Προφήτη Μοχάμεντ στο σπίτι του όταν μετανάστευσε στη Μεδίνα (Εγίρα), σε αυτή την πολιορκία και ο θάνατός του μπροστά στα τείχη, αποτέλεσε πηγή μεγάλου κινήτρου για τον ισλαμικό κόσμο στην πορεία προς την κατάκτηση της Ιστάνμπουλ το 1453.
Η υποσχεμένη πόλη του Ισλάμ
Η Κοσταντίνιγιε έγινε για τους Μουσουλμάνους ηγεμόνες, η υποσχεμένη πόλη του Ισλάμ σύμφωνα με το χαρμόσυνο μήνυμα του Προφήτη.
Η Ιστάνμπουλ, η οποία υπήρξε μάρτυρας των πιο εντυπωσιακών πολιορκιών και αμυντικών επιχειρήσεων που έχει δει ο κόσμος, πολιορκήθηκε δεκάδες φορές πριν από το 1453 από διαφορετικούς λαούς και πολιτισμούς.
Πριν από την Κοινή Χρονολογία, την πόλη πολιόρκησαν ο Βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος και ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σεβήρος, ενώ κατά την Κοινή Χρονολογία ακολούθησαν ο Πέρσης ηγεμόνας Χοσρόης, οι Άβαροι Τούρκοι, οι Ομεϋάδες, οι Αββασίδες, η Πρώτη και Δεύτερη Βουλγαρική Αυτοκρατορία, οι Ρώσοι, το Κράτος των Ρως του Κιέβου, οι Σταυροφόροι, η Αυτοκρατορία της Νίκαιας, οι Βενετοί, οι Γενουάτες και οι Οθωμανοί.
Η διαδικασία προς την κατάκτηση της Ιστάνμπουλ
Επιπλέον, ορισμένες πηγές αναφέρουν ότι ο Αττίλας, οι Βίκινγκς και οι Γότθοι πολιόρκησαν επίσης την πόλη. Η τελευταία πολιορκία πραγματοποιήθηκε το 1453 από τον Σουλτάνο Μεχμέτ Β’, ο οποίος μετέτρεψε το οθωμανικό κράτος σε αυτοκρατορία.
Όταν ο Σουλτάνος Μεχμέτ Β’ ανήλθε στον θρόνο, θεωρώντας ότι για την κατάκτηση της Ιστάνμπουλ έπρεπε πρωτίστως να διακοπεί η θαλάσσια βοήθεια, το 1452 κατασκεύασε το Κάστρο της Ρούμελης (Rumeli Hisarı) απέναντι από το Κάστρο της Ανατολίας (Anadolu Hisarı) που είχε χτίσει ο Γιλντιρίμ Βαγιαζήτ. Στόχος ήταν να εμποδιστεί η βοήθεια που θα ερχόταν από τον ποταμό Δούναβη και τη Μαύρη Θάλασσα.
Για την καταστροφή των μεγάλων σε ύψος και πάχος τειχών της Ιστάνμπουλ, ανατέθηκε σε σημαντικούς μηχανικούς της εποχής η κατασκευή τεράστιων κανονιών. Τα κανόνια που κατασκευάστηκαν τον Φεβρουάριο του 1453 μεταφέρθηκαν μπροστά από την Ιστάνμπουλ με διαταγή του Σουλτάνου. Στρατός 10.000 ανδρών υπό την ηγεσία του Καρατζά Πασά πολιόρκησε τα οχυρά της Βίζε, του Σιλίβρι και του Αγίου Στεφάνου κοντά στην πόλη.
Τον Απρίλιο, ο Μεχμέτ Β’ έστειλε μήνυμα στις επαρχίες και τα σαντζάκια να ενωθούν με τον στρατό και στις 5 Απριλίου 1453, ο οθωμανικός στρατός υπό τη διοίκηση του Μεχμέτ Β’ κινήθηκε προς την Ιστάνμπουλ. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, σημαντικοί λόγιοι της οθωμανικής περιόδου, όπως ο Άκσεμσεντιν, ο Άκμπιγικ και ο Μολλά Γκιουρανί, στάθηκαν στο πλευρό του Μεχμέτ.
Ενώ ο Σουλτάνος Μεχμέτ Β’ έλεγχε την Ανατολία και το Χάλιτς, ο Ζαγανός Πασά κατέκτησε το Μπεϊόγλου και προέλασε προς τον Γαλατά. Την ίδια ημέρα, ο Μεχμέτ Β’ έστειλε τον Μαχμούτ Πασά ως απεσταλμένο στον Βυζαντινό Αυτοκράτορα, αλλά η πρόταση ειρήνης δεν έγινε δεκτή.
Έναρξη της πολιορκίας της Ιστάνμπουλ
Στις 6 Απριλίου 1453 ο Σουλτάνος Μεχμέτ Β’ ξεκίνησε την πολιορκία της Ιστάνμπουλ. Ενώ ο οθωμανικός στρατός πολιορκούσε την πόλη από ξηρά και θάλασσα, άνοιξε ρήγματα στα τείχη. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας, οι Βυζαντινοί επισκεύαζαν τα τείχη και δεν επέτρεπαν την είσοδο των Τούρκων στην πόλη.
Το γεγονός ότι ο οθωμανικός στόλος δεν μπόρεσε να εμποδίσει τα πλοία των Γενουατών και των Βενετών που ήρθαν σε βοήθεια των Βυζαντινών, άρχισε να αλλάζει την πορεία του πολέμου. Η αλυσίδα που είχε τοποθετηθεί μεταξύ Χάλιτς και Καράκιοϊ εμπόδιζε την είσοδο του οθωμανικού στόλου στο Χάλιτς, στρέφοντας την κατάσταση εις βάρος των Οθωμανών.
Μετά από αυτές τις εξελίξεις, ο Σουλτάνος Μεχμέτ Β’ διέταξε τη νύχτα της 21ης προς 22α Απριλίου τη μεταφορά 72 γαλερών από την ξηρά στο Χάλιτς. Με τα πλοία που κατέβηκαν στο Χάλιτς μέσω του Ντολμάμπαχτσε, άλλαξε η πορεία του πολέμου. Ο στόλος που μεταφέρθηκε στο Χάλιτς μέσα σε μία νύχτα, άρχισε τους κανονιοβολισμούς στις 22 Απριλίου. Αυτό προκάλεσε μεγάλη έκπληξη στους Βυζαντινούς, αδυνατώντας να πιστέψουν ότι ο στόλος μεταφέρθηκε στο Χάλιτς.
Πριν από την μεγάλη τελική επίθεση, ο Σουλτάνος Μεχμέτ, έστειλε στις 24 Μαΐου τον Ισφεντιγιάρογλου Κασίμ Μπέη ως απεσταλμένο στον αυτοκράτορα ζητώντας την παράδοση της πόλης, ωστόσο δεν επιτεύχθηκε συμφωνία.
Ενώ ο πόλεμος είχε πλέον γυρίσει υπέρ των Οθωμανών με την κάθοδο των πλοίων στο Χάλιτς, ο Μεχμέτ έδωσε τη διαταγή για τη μεγάλη επίθεση στις 29 Μαΐου. Με την επίθεση που ξεκίνησε με το πρώτο φως της ημέρας, οι οθωμανικές δυνάμεις πέρασαν τα τείχη.
Στις 29 Μαΐου 1453, οι πύλες της Ιστάνμπουλ άνοιξαν και η πόλη κατακτήθηκε από τις οθωμανικές δυνάμεις υπό την ηγεσία του Σουλτάνου Μεχμέτ Β’.
Ο Σουλτάνος Μεχμέτ Β’, που έλαβε τον τίτλο «Φατίχ» (Κατακτητής) ως αποδέκτης του επαίνου του Προφήτη, επέδειξε μεγάλη ανεκτικότητα και δεν επέτρεψε τη λεηλασία της πόλης και ως σύμβολο της κατάκτησης μετέτρεψε την Αγία Σοφία σε τζαμί.
Η κατάκτηση της Ιστάνμπουλ ως ορόσημο στην παγκόσμια ιστορία
Ο ιστορικός και συγγραφέας Ζαφέρ Μπιλγκί, αναφερόμενος στη σημασία του γεγονότος, ανέφερε ότι η κατάκτηση της Ιστάνμπουλ ήταν κάτι παραπάνω από την κατάκτηση μιας πόλης· ήταν η εκδήλωση μιας τομής στην παγκόσμια ιστορία, σημειώνοντας ότι ο Φατίχ Σουλτάν Μεχμέτ έβλεπε αυτή την κατάκτηση ως ζήτημα ύπαρξης.
Αναφέροντας ότι οι στρατιωτικές μέθοδοι που χρησιμοποίησαν οι Οθωμανοί στην πολιορκία της Ιστάνμπουλ ήταν πολύ μπροστά από την εποχή τους, ο Μπιλγκί σημειώνει ότι οι διαφορετικές στρατηγικές, όπως η μεταφορά των πλοίων από την ξηρά, οι πολιορκητικοί πύργοι με πύργους, η κατασκευή του Ρούμελη Χισάρ και οι προσπάθειες υπονόμευσης των τειχών από ειδικές μονάδες λαγουμιτζήδων, οδήγησαν στην νικηφόρα έκβαση της πολιορκίας.
Ο Μπιλγκί δήλωσε: «Με την κατάκτηση της Ιστάνμπουλ, θεωρήθηκε πλέον στην Ευρώπη και στον χριστιανικό κόσμο ότι η υπεροχή της Δύσης πέρασε στην Ανατολή και ξεκίνησε η διαδικασία κυριαρχίας του ανατολικού κόσμου επί της Ευρώπης. Συγκεκριμένα, οι διαδικασίες της Αναγέννησης και της Μεταρρύθμισης που προέκυψαν μέσα από την εσωτερική αναζήτηση της Ευρώπης, έγιναν αφορμή για τη γέννηση ενός νέου κόσμου μέσα από τους πόνους που βίωσε η Ευρώπης· με την κατάκτηση, η Ευρώπη δημιούργησε μια νέα εποχή λόγω του εσωτερικού της εγκλωβισμού».
Σημειώνοντας ότι μετά την κατάκτηση άρχισε να αναπτύσσεται η θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική δομή της Ιστάνμπουλ, ο Μπιλγκί ανέφερε ότι ο Μεχμέτ στόχευε να καταστήσει την πόλη ένα από τα πιο σημαντικά κέντρα του κόσμου σε αυτούς τους τομείς.
Ο Μπιλγκί υπογράμμισε επίσης ότι η μετατροπή του κράτους σε μια παγκόσμια αυτοκρατορία και η αναγνώριση του Φατίχ ως ιδρυτή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πραγματοποιήθηκαν με την κατάκτηση της Ιστάνμπουλ, προσθέτοντας ότι η ύπαρξη του μεγαλύτερου κρατικού οικοδομήματος που ιδρύθηκε πρόσφατα σε αυτή τη γεωγραφία με έδρα την Ιστάνμπουλ, αποτελεί στην πραγματικότητα μια σημαντική πηγή έμπνευσης.
