Τριάντα ένα χρόνια μετά την κατάληψη από τις σερβικές δυνάμεις της Βοσνίας της, από τον ΟΗΕ χαρακτηρισθείσας «ασφαλούς ζώνης» της Σρεμπρένιτσα, στις 11 Ιουλίου 1995, που οδήγησε σε σφαγή η οποία αναγνωρίστηκε αργότερα ως γενοκτονία από διεθνή δικαστήρια, τα λείψανα περισσότερων από 1.000 θυμάτων δεν έχουν ακόμη βρεθεί.
Στις 11 Ιουλίου 1995, οι σερβικές δυνάμεις της Βοσνίας υπό την ηγεσία του καταδικασθέντος για εγκλήματα πολέμου Ράτκο Μλάντιτς κατέλαβαν την από τον ΟΗΕ προστατευόμενη περιοχή της Σρεμπρένιτσα, στα τελικά στάδια του πολέμου στη Βοσνία.
Μετά την πτώση της πόλης, χιλιάδες Βόσνιοι Μουσουλμάνοι ζήτησαν καταφύγιο στη βάση του ΟΗΕ στο Ποτότσαρι, αναμένοντας προστασία από Ολλανδούς ειρηνευτές που υπηρετούσαν στην αποστολή του ΟΗΕ.
Ωστόσο, όσοι έφτασαν στη βάση παραδόθηκαν αργότερα στις σερβικές δυνάμεις της Βοσνίας.
Ενώ γυναίκες και παιδιά επέτρεψαν να περάσουν σε περιοχές που ελέγχονταν από Βόσνιους, άνδρες και αγόρια διαχωρίστηκαν συστηματικά και εκτελέστηκαν σε δάση, αποθήκες, εργοστάσια και άλλες τοποθεσίες.
Τουλάχιστον 8.372 Βόσνιοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν.
Για να συγκαλυφθεί το έγκλημα, τα θύματα θάφτηκαν σε ομαδικούς τάφους, πολλοί από τους οποίους ανοίχτηκαν αργότερα με βαριά μηχανήματα και τα λείψανα διασκορπίστηκαν μεταξύ δευτερευουσών ταφικών θέσεων, γεγονός που περιέπλεξε σημαντικά τη διαδικασία ταυτοποίησης.
Σε βάθος χρόνου, οι ιατροδικαστικές ομάδες συχνά ανακάλυψαν οστά του ίδιου θύματος σε πολλαπλούς ομαδικούς τάφους, γεγονός που επιμήκυνε τη διαδικασία ταυτοποίησης.
Διεθνή δικαστήρια αναγνώρισαν τη γενοκτονία
Η σφαγή της Σρεμπρένιτσα εξετάστηκε εκτενώς σε μεταπολεμικές διεθνείς δικαστικές διαδικασίες.
Βάσει των αποδεικτικών στοιχείων που παρουσιάστηκαν ενώπιον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ) αποφάσισε το 2007 ότι οι δολοφονίες στη Σρεμπρένιτσα και τις γύρω περιοχές συνιστούσαν γενοκτονία σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Πολλοί ανώτεροι αξιωματούχοι των σερβικών δυνάμεων της Βοσνίας, μεταξύ αυτών ο στρατιωτικός διοικητής Ράτκο Μλάντιτς και ο πολιτικός ηγέτης Ράντοβαν Καρατζιτς, καταδικάστηκαν και τους επιβλήθηκαν ποινές ισόβιας κάθειρξης για γενοκτονία και άλλα εγκλήματα πολέμου.
Η γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα παραμένει η μεγαλύτερη ωμότητα στην Ευρώπη που έχει νομικά αναγνωριστεί ως γενοκτονία από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Έρευνες για τα θύματα μέσα σε τρεις δεκαετίες ερευνών
Μετά το τέλος του πολέμου, οι αρχές ξεκίνησαν εκτεταμένες αναζητήσεις αγνοουμένων σε όλη τη Βοσνία- Ερζεγοβίνη.
Μέχρι σήμερα, λείψανα θυμάτων της Σρεμπρένιτσα έχουν ανασυρθεί από 150 τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένων 77 ομαδικών τάφων.
Τα ανεσυρμένα λείψανα υποβάλλονται σε ανάλυση DNA και ιατροδικαστική εξέταση πριν ταυτοποιηθούν και επιστραφούν στις οικογένειες.
Ταυτοποιημένα θύματα κηδεύονται κάθε χρόνο στις 11 Ιουλίου σε συλλογική τελετή στο Μνημειακό Νεκροταφείο του Ποτότσαρι.
Μέχρι στιγμής, 6.772 θύματα της γενοκτονίας έχουν ταφεί στο μνημειακό νεκροταφείο, ενώ άλλα 250 έχουν ταφεί σε τοπικά κοιμητήρια κατόπιν αιτήματος των οικογενειών τους.
Παρά τις περισσότερες από τρεις δεκαετίες ερευνών, τα λείψανα πάνω από 1.000 θυμάτων παραμένουν άγνωστης τύχης.
Κάθε χρόνο συνεχίζουν να κηδεύονται νεοταυτοποιημένα θύματα, συχνά με ελλιπή λείψανα, μετά από έγκριση των οικογενειών τους.
Ορισμένες οικογένειες, ωστόσο, αναβάλλουν την ταφή ελπίζοντας ότι στο μέλλον θα βρεθούν επιπλέον λείψανα των δικών τους.
Η ετήσια εκδήλωση μνήμης στο Ποτότσαρι έχει μετατραπεί όχι μόνο σε τελετή ταφής για νεοταυτοποιημένα θύματα αλλά και σε σύμβολο μνήμης για μια γενοκτονία που διαπράχθηκε μπροστά στα μάτια της διεθνούς κοινότητας και σε κάλεσμα για την πρόληψη παρόμοιων ωμοτήτων στο μέλλον.
