Група од 15 медиумски куќи, новинарски здруженија и организации за слобода на печатот во среда ја повикаа претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, да го подобри пристапот на новинарите до јавни документи, додека се одвива истрагата на Омбудсманката на ЕУ за одбивањето на комисијата да објави документи во врска со Газа.
Во отворено писмо до фон дер Лајен, организациите ја повикаа извршната власт на ЕУ да се справи со она што го опишаа како „тивка криза“ што ги попречува напорите на новинарите да добијат информации потребни за испитување на прашања од јавно значење.
Апелот доаѓа откако европската Омбудсманка Тереза Анџињо минатата недела отвори истрага за жалбата на еден медиум за одбивањето на комисијата да објави 17 документи во врска со инфраструктурни проекти финансирани од ЕУ во Појасот Газа.
EUobserver првпат ги побара документите во февруари како дел од истрагата што испитува до кој степен израелските напади ја уништиле инфраструктурата финансирана од ЕУ на палестинската територија.
Комисијата одби да го објави материјалот, тврдејќи дека нема преовладувачки јавен интерес што го оправдува објавувањето. Последователната жалба на EUobserver остана неодговорена.
Како прв чекор во нејзината истрага, Анџињо побара од комисијата да одговори на жалбата најдоцна до 4 ноември. Доколку извршната власт на ЕУ не успее да даде задоволителен одговор, таа самата ќе ги испита документите.
Во оваа позадина, 15-те организации ја повикаа комисијата да се посвети на поголема транспарентност, велејќи дека новинарите рутински се соочуваат со сериозни доцнења во добивањето документи, сомнителни одбивања и обемни редакции што го прават објавениот материјал во голема мера бесмислен.
Во некои случаи, рекоа тие, комисијата, исто така, не успева да ги чува и правилно да ги архивира клучните документи.
Ограничувањата го попречија известувањето за прашања од голем јавен интерес, вклучително и како земјите-членки на ЕУ потрошија милијарди евра во средства за закрепнување по Ковид-19 и соработка со Израел за истражување на оружјето, се вели во писмото.
„Низ Европа, јавната дебата трпи штета. Приказните што треба да излезат на виделина – не излегуваат. Граѓаните не можат да донесат важни политички одлуки во клучни моменти“, се наведува во текстот.
Потписниците побараа од Комисијата да ги укине своите внатрешни деловни правила од декември 2024 година, за кои велат дека го отежнале пристапот до документи, и да обезбеди строга примена на регулативата за јавен пристап до документите на ЕУ.
Групите исто така повикаа на нов акциски план за подобрување на пристапот на новинарите до информации, што вклучува спроведување на препораките од Европскиот омбудсман, целосно почитување на пресудите на Европскиот суд на правдата и зајакнување на внатрешните процедури за заведување и архивирање на документи.
„Репутацијата на Европската комисија како чувар на демократските вредности на ЕУ е загрозена. Во време кога демократските норми се под напад ширум светот, сега е моментот да се заштитат овие вредности“, се предупредува во писмото.
Меѓу потписниците се: Комитетот за заштита на новинарите (Committee to Protect Journalists), EUobserver, Европската федерација на новинари, Follow the Money, Forbidden Stories, Меѓународната федерација на новинари, Меѓународниот институт за печат (International Press Institute), Investigate Europe и PEN International.
