Кога Абдулхамид II, отоманскиот султан, ја претставил идејата за проектот за железницата Хеџаз пред својот кабинет кон крајот на 1890. , повеќето министри се спротивставиле на тоа, тврдејќи дека станува збор за опасен геополитички потфат што може да предизвика непријателство од колонијалните сили со амбиции на Блискиот Исток.
Абдулхамид II, цврст застапник на муслиманското единство во услови на растечка колонијална агресија, сепак продолжил понатаму.
На 2 мај 1900 година, тој издал декрет за започнување на изградбата на железницата помеѓу Дамаск и Медина, еден од најсветите градови на исламот. До 1908 година, главната линија беше завршена, со дополнителни правци, вклучувајќи ја и железницата Хаифа-Дамаск. До 1917 година, вкупната должина на железницата достигна 1.750 км со дополнителни правци во сегашните територии на Сирија, Либан и Палестина.
Повеќе од еден век подоцна, на 9 јуни, Туркије и Саудиска Арабија потпишаа меморандум за разбирање за обновување на историската железница Хеџаз.
Договорот следеше по трилатералниот договор за транспорт потпишан од Туркије, Сирија и Јордан во април, откако трите земји постигнаа прелиминарен договор во септември за оживување на трасата.
„Надвор од какви било политички и економски размислувања, оживувањето на железницата Хеџаз ќе им обезбеди психолошки поттик на муслиманите ширум светот, бидејќи оживува историски проект кој беше имплементиран под огромни тешкотии на почетокот на 20 век под Отоманската империја“, изјави за TРТ Ворлд Уфук Гулсој, турски историчар кој напиша книга за изградбата и историјата на железницата.
Проектот за критичната инфраструктура беше дизајниран да го намали патувањето за аџилак од неколку недели на само неколку дена, поврзувајќи ја Анадолија и другите делови од Блискиот Исток со Хеџаз, историскиот регион на Арапскиот Полуостров долж денешниот брег на Црвеното Море на Саудиска Арабија, каде што исламот се појавил под неговиот пророк Мухамед во 7 век.
Но олеснувањето на аџилакот не била единствената цел на железницата.
Исто така, се стремеше да ја зајакне поврзаноста низ Отоманската Империја преку поврзување на нејзините територии, од Балканот до Анадолија и арапските провинции, вели Гулсој.
Во денешниот геополитички контекст, експертите тврдат дека таа визија за поврзаност изгледа порелевантна од кога било.
Тие тврдат дека оживувањето на железницата не само што ќе ги зајакне економските и културните врски низ Блискиот Исток, туку и ќе го поддржи зближувањето меѓу Туркије и арапските држави, поттикнувајќи поголема регионална интеграција.
„Со новата влада во Дамаск по падот на режимот на Асад кон крајот на 2024 година, се појави вистинска можност за регионална интеграција на Блискиот Исток“, вели Ојтун Орхан, координатор за студии за Левант во ОРСАМ, истражувачки центар со седиште во Анкара.
Орхан тврди дека подготвеноста на Ријад, Аман, Дамаск и Анкара да поддржат таков проект покажува дека станува збор за многу повеќе од транспорт.
Железницата што опфаќа неколку земји бара широк „безбедносен појас“ за да се обезбеди безбедно патување на патници и комерцијална активност низ регионот долго време обележан со нестабилност.
„Ако овие земји се во можност да се согласат да изградат голем проект како железницата Хеџаз, тоа покажува дека се подготвени да го зголемат својот капацитет за решавање на политичките спорови и регионалниот хаос низ Блискиот Исток“, изјави Орхан за TРТ Ворлд.
Аналитичарот, исто така, забележува дека железницата Хеџаз ќе ги надополни другите тековни регионални проекти, како што е турскиот проект Развојниот пат, стратешки мегапроект вреден 17-20 милијарди долари, кој вклучува брзи железници, автопати со повеќе ленти и индустриски центри, а има за цел да ги поврзе европските пазари со Заливот преку Басра, критичен пристанишен град во Ирак.
„Исто така е можно железницата Хеџаз да се поврзе со коридорот Зангезур, кавкаска рута што поминува низ ерменските и азербејџанските територии, која ја поврзува Туркије со Каспиското Море и Централна Азија, туркискиот регион“, изјави Орхан за TРТ Ворлд.
Блокадата на Ормуз
Освен промената на режимот во Дамаск, војната во Иран, исто така, одигра клучна улога во убедувањето на земјите од Заливот, особено Саудиска Арабија, да ги зајакнат своите воени врски со Туркије, голем извозник на одбранбени производи и дом на втората по големина армија на НАТО.
Конфликтот ја истакна ранливоста на Ормускиот Теснец, низ кој минува околу една петтина од светската сурова нафта и течен природен гас, оставајќи ги заливските држави во тешка позиција.
Иран, исто така, ги нападна американските воени бази во неколку земји од Персискиот Залив, зголемувајќи ги безбедносните грижи во регионот богат со нафта чии економии во голема мера зависат од извозот на енергија, увозот на храна и туризмот.
„Железницата Хеџаз е најважна затоа што ќе ја зголеми економската интеграција, претставувајќи се како алтернатива на Ормуз во иднина“, вели Данија Колеилат Хатиб, експерт за американско-арапски односи и коосновач на Истражувачкиот центар за соработка и градење мир- либанска група.
Доколку проектот за железницата Хеџаз се реализира, со линии што потенцијално се протегаат до пристаништето Акаба на Црвеното Море во Јордан и минуваат низ Ријад, главниот град на Саудиска Арабија, до брегот на Арапското Море на Оман во близина на Ормускиот Теснец, тоа би можело да ја „намали“ моќта на Иран врз стратешкиот воден пат, според Хатиб.
„Исто така, ќе ги зацврсти напорите за политичка интеграција што ги забележуваме во неодамна развиената квадрилатерална рамка за безбедносна соработка меѓу Египет, Саудиска Арабија, Пакистан и Туркије“, изјави Хатиб за TРТ Ворлд.
Проекти како што е железницата Хеџаз би можеле да помогнат во безбедносните аранжмани на Блискиот Исток, вклучувајќи го и неодамнешниот квадрилатерален формат, да добијат „различни форми“, додава таа.
Израелската закана го забрза зближувањето меѓу регионалните држави, вели Орхан, тврдејќи дека агресивните политики на владата на Нетанјаху ги зближиле Туркије и Саудиска Арабија.
Ријад, кој не го ја признава државата Израел, сè повеќе ја гледа Анкара како важен регионален партнер.
Саудиска Арабија разбира дека треба „да ја избалансира растечката закана од Израел“ не само преку одбранбени врски со земји како Туркије, туку и преку економски проекти како што е железницата Хеџаз, според Орхан.
Дали Израел е нервозен во врска со железницата Хеџаз?
Постојат знаци дека железницата Хеџаз, која има за цел да ја зајакне соработката и поврзаноста меѓу земјите од Блискиот Исток, се гледа со загриженост од Израел, според некои аналитичари, кои тврдат дека поголемата регионална интеграција е спротивна на стратешките интереси на Израел.
Од 7 октомври, Израел е вклучен во конфликти низ Газа, Либан, Јемен и, неодамна, Иран, што ја разгорува загриженоста кај некои регионални набљудувачи дека конфликтот би можел да се прошири и да влијае на други држави од Блискиот Исток, вклучувајќи ги Туркије и земјите од Заливот.
„Секој проект како железницата Хеџаз, кој ги зближува земјите и луѓето во регионот преку политички или економски проекти, го прави Израел многу нервозен и загрижен. Ќе направи сѐ што е во негова моќ да ги саботира таквите напори“, изјави за TРТ Ворлд Сами ал Аријан, директор на Центарот за ислам и глобални прашања на Универзитетот Сабахатин Заим во Истанбул.
Предупредувањето на Аријан за можна израелска саботажа евоцира сеќавања на нападите предводени од Лоренс од Арабија врз отоманските возови по железничката пруга Хеџаз за време на Првата светска војна, кои ја нарушија историската рута и придонесоа за нејзиниот евентуален пад поради распадот на Отоманската империја.
„Израел е најголемиот пречка за сите регионални проекти, вклучително и железницата Хеџаз, против која ги наметнува своите услови. Секако, тоа е одличен проект за поврзување на луѓето во регионот, но геополитички гледано, во преден план треба да го ставиме начинот како да се соочиме со ционистичкиот предизвик за реализација на вакви проекти“, изјави Аријан за TРТ Ворлд.
Анкара долго време се спротивставува на воената кампања на Израел во Газа и Либан, додека се залага за поголема регионална соработка за да се спротивстави на она што го смета за дестабилизирачка политика на владата на Нетанјаху.
За време на неодамнешниот состанок меѓу турскиот министер за трговија Омер Болат и неговиот сириски колега, Мохамед Нидал ал-Шар, на кој се разговараше за оживување на историскиот железнички проект, Болат рече дека „намалувањето на влијанието на Израел во регионот, заедно со зголемената политичка и економска солидарност меѓу нас, ќе донесе економски просперитет“.
Експертите, исто така, тврдат дека железницата Хеџаз, заедно со проектот на Туркије за Развојниот пат со Ирак, би можеле да ја намалат стратешката важност на Коридорот Индија-Блискиот Исток-Европа (ИМЕЦ), поддржан од Западот, кој има за цел да ја поврзе Индија со Европа преку Заливот, Израел и Медитеранот.
„Ова ќе го уништи патот ИМЕЦ и дополнително ќе го изолира Израел во корист на интеграцијата на Туркије и Заливот“, вели Хатиб.
Додека Израел се потпираше на интеграција со Заливот, сега новото зближување меѓу Анкара и регионалните држави како Сирија и Саудиска Арабија ги менува регионалните равенки, додава таа.
Фејсбук страница со речиси еден милион следбеници управувана од обожаватели на саудискиот Принц Мохамед бин Салман гледа на железничкиот проект Хеџаз како„фатален удар врз еден од стратешки најзначајните економски проекти на Израел“, осврнувајќи се на ИМЕЦ, додавајќи дека „оската Израел-Индија-ОАЕ е уништена“.
Извор: ТРТ Ворлд
