Саудиска Арабија започнала бројни, необјавени напади врз Иран како одмазда за нападите извршени во кралството за време на војната на Блискиот Исток, рекоа двајца западни претставници за ова прашање и двајца ирански претставници.

Саудиските напади, за кои претходно не беше објавено, се по прв пат потврда дека кралството директно извршило воена акција на иранска територија и покажуваат дека станувааат многу похрабри во одбраната од својот главен регионален ривал.

Нападите, започнати од страна на Саудиските воздухопловни сили, се проценува дека се извршени кон крајот на март, рекоа двајцата западни претставници. Еден рече само дека тие биле „одмазда за нападите врз Саудиска Арабија“.

Ројтерс не можеше да потврди кои биле конкретните цели.

Како одговор на барањето за коментар, висок функционер на саудиското Министерство за надворешни работи не се осврна директно на тоа дали биле извршени напади.

Иранското министерство за надворешни работи не одговори на барањето за коментар.

Саудиска Арабија, која има длабок воен однос со Соединетите Американски Држави, традиционално се потпира на американската војска за заштита, но 10-неделната војна го остави кралството ранливо на напади што го пробија американскиот воен чадор.

Земјите од Арапскиот Залив почнуваат да возвраќаат

Саудиските напади го нагласуваат проширувањето на конфликтот - и степенот до кој војната што започна кога САД и Израел започнаа воздушни напади врз Иран на 28 февруари го вклучи поширокиот Блиски Исток на начини што не се јавно признати.

По нападите на САД и Израел, Иран ги погоди сите шест земји од Советот за соработка во Заливот со ракети и беспилотни летала, напаѓајќи не само американски воени бази, туку и цивилни локации, аеродроми и нафтена инфраструктура, и го затвори Ормускиот теснец, нарушувајќи ја глобалната трговија.

Обединетите Арапски Емирати, исто така, извршија воени напади врз Иран, објави Волстрит журнал во понеделник. Заедно, акциите на Саудиска Арабија и Емиратите откриваат конфликт чиј вистински облик остана во голема мера скриен - конфликт во кој монархиите од Заливот погодени од иранските напади почнаа да возвраќаат.

Но нивниот пристап не беше идентичен. ОАЕ зазедоа поагресивен став, обидувајќи се да извлечат отштета од Иран и ретко ангажирајќи се во јавна дипломатија со Техеран.

Во меѓувреме, Саудиска Арабија се обиде да спречи ескалација на конфликтот и остана во редовен контакт со Иран, вклучително и преку амбасадорот на Техеран во Ријад. Тој не одговори на барањето за коментар.

Високиот функционер на саудиското Министерство за надворешни работи не се осврна директно на тоа дали е постигнат договор за деескалација со Иран, но рече: „Ја потврдуваме конзистентната позиција на Саудиска Арабија за деескалација, самоограничување и намалување на тензиите во потрага по стабилност, безбедност и просперитет на регионот и неговиот народ“.

Напади, потоа деескалација

Иранските и западните претставници рекоа дека Саудиска Арабија го информирала Иран за нападите и по тоа следело интензивно дипломатско ангажирање и саудиски предупредувања за понатамошна одмазда, што довело до договор меѓу двете земји за деескалација.

Али Ваез, директор на проектот за Иран во Меѓународната кризна група, рече дека одмаздничките саудиски напади врз Иран, проследени со разбирање за деескалација, би „покажале прагматично признание од двете страни дека неконтролираната ескалација носи неприфатливи трошоци“.

Таквата низа настани би покажала „не доверба, туку заеднички интерес за наметнување ограничувања на конфронтацијата пред таа да се претвори во поширок регионален конфликт“.

Неформалната деескалација стапи на сила една недела пред Вашингтон и Техеран да се договорат за прекин на огнот во нивниот поширок конфликт на 7 април. Белата куќа не одговори на барањето за коментар.

Еден од иранските претставници потврди дека Техеран и Ријад се согласиле за деескалација, велејќи дека потегот има за цел „прекинување на непријателствата, заштита на меѓусебните интереси и спречување на ескалација на тензиите“.

Долго време во конфликти, Иран и Саудиска Арабија - двете водечки шиитски и сунитски муслимански сили на Блискиот Исток - ги поддржуваат спротивставените групи во конфликтите низ регионот.

Посредништвото на Кина во детантот во 2023 година овозможи двете држави да ги обноват врските, вклучително и да договорт прекин на огнот меѓу Хутите во Јемен, поддржани од Иран, и Саудиска Арабија, кој оттогаш е во сила.

Со оглед на тоа што Црвеното Море останува отворено за бродови, Саудиска Арабија можеше да продолжи да извезува нафта во текот на целиот конфликт, за разлика од повеќето земји од Персискиот Залив, и затоа успеа да остане релативно изолирана.

Кралството избегна „печка на уништување“, вели принцот Турки

Во колумна во саудискиот „Араб њуз“ за време на викендот, поранешниот шеф на саудиската разузнавачка служба, принцот Турки ал-Фејсал, ги опфати пресметките на кралството, пишувајќи дека „кога Иран и другите се обидоа да го вовлечат кралството во печката на уништување, нашето раководство одлучи да ги издржи болките предизвикани од соседот за да ги заштити животите и имотот на неговите граѓани“.

Нападите на Саудиска Арабија следеа по недели на растечки тензии.

На прес-конференција во Ријад на 19 март, саудискиот министер за надворешни работи, принцот Фајсал бин Фархан, рече дека кралството „го задржува правото да преземе воени дејствија доколку се смета за потребно“.

Три дена подоцна, Саудиска Арабија ги прогласи воениот аташе на Иран и четворица членови на персоналот на амбасадата за персона нон грата.

Иран ги ограничи директните напади врз кралството: извори

До крајот на март, дипломатските контакти и заканата од Саудиска Арабија да заземе поагресивен пристап сличен на ОАЕ и дополнително да возврати доведоа до разбирање за деескалација, велат западните извори.

Од повеќе од 105 напади со беспилотни летала и ракети врз Саудиска Арабија во неделата од 25 до 31 март, бројот падна на нешто над 25 помеѓу 1 и 6 април, според пребројувањето на Ројтерс врз изјавите на саудиското Министерство за одбрана.

Проектилите испукани кон Саудиска Арабија во деновите пред поширокото примирје беа оценети од западни извори како да потекнуваат од Ирак, а не од самиот Иран, што укажува дека Техеран ги ограничил директните напади додека сојузничките групи продолжиле да дејствуваат.

Саудиска Арабија го повика ирачкиот амбасадор на 12 април во знак на протест против нападите од ирачка територија.

Комуникацијата меѓу Саудиска Арабија и Иран продолжи дури и кога се појавија тензии на почетокот на поширокото примирје меѓу Иран и САД, кога саудиското Министерство за одбрана објави дека 31 беспилотно летало и 16 ракети биле испукани кон кралството на 7 и 8 април.

Зголемувањето на нападите го натера Ријад да размисли за одмазда против Иран и Ирак, додека Пакистан распореди борбени авиони за да го увери кралството и повика на воздржаност додека дипломатијата добиваше на интензитет.

Извор: Ројтерс