Турската Република Северен Кипар (ТРСК) го отфрли таканареченото „кипарско решение“ - контроверзен план наводно предложен од личната претставничка на генералниот секретар на ОН за Кипар, Марија Анџела Холгин - велејќи дека функционерката „ги пречекорува своите овластувања и мандат“.
Според грчкиот кипарски весник „Политис“, предлогот на Холгин повикува на предавање на Мараш, Гузељурт и Месарја - три стратешки важни области на островот Кипар - на администрацијата на кипарските Грци.
За возврат, турската кипарска страна би добила функционална политичка еднаквост и делумно признавање според наводниот предлог.
Министерот за надворешни работи на ТРСК, Тахсин Ертугрулоглу, изјави за TРТ Ворлд дека решението за кипарското прашање не лежи во таканареченото партнерство со грчката кипарска страна.
Наместо тоа, решението лежи во одржувањето на добрососедски односи меѓу двете суверени и рамноправни држави, вели тој.
„Забележуваме дека на Кипар се создава опасен процес преку нереални сценарија и операции на перцепција“, вели Ертугрулоглу.
Холгин се однесува „скоро како посредник“ преземајќи задачи што не се нејзина одговорност, додава тој.
Корените на кипарското прашање
Географски продолжеток на анадолскиот полуостров, островот Кипар е дом на два различни народа: кипарските Турци и кипарските Грци.
Етничките напади што започнаа во раните 1960-ти ги принудија кипарските Турци да се повлечат во енклави во северните делови на островот заради сопствената безбедност.
Во 1974 година, државен удар на кипарските Грци насочен кон анексија на островот од страна на Грција доведе до воена интервенција на Туркије како држава гарант за заштита на кипарските Турци од прогон и насилство.
Како резултат на тоа, Турската Република Северен Кипар (ТРСК) беше основана во 1983 година.
Според наводниот план на Холгин, Договорите за гаранција и сојуз од 1960 година наводно би биле распуштени и заменети со мултинационална архитектура заснована на членството на Кипар во НАТО, при што турските трупи постепено би се повлекувале од островот за време на преодниот период.
Канцеларијата на Холгин ниту официјално ги потврди ниту ги негираше овие тврдења.
Фактот дека наводниот план бил објавен во јавноста преку грчкиот кипарски печат пред да биде донесен на преговарачката маса, покрена прашања за неговите цели.
„Ако се предадат териториите барани во ова имагинарно сценарио, со што ќе се прекрши нашиот Устав, ќе останеме без територија од татковината за предавање. Нема територијални отстапки“, вели Ертугрулоглу.
Многу искривен предлог
Аналитичарите велат дека наводниот предлог е само препакување на параметрите од Кран Монтана, одморалиште на швајцарските Алпи каде што двете страни се состанаа во 2017 година во рамките на иницијативата поддржана од ОН за повторно обединување на островот како „лабава федерација“. Разговорите за повторно обединување завршија без договор во тоа време.
Внимателното читање на наводниот предлог покажува дека тој е изграден врз намерна двосмисленост: грчката страна на Кипар би можела да го сфати како чекор кон федерација, додека турската страна би можела да го гледа како чекор кон конфедерација.
Планот предвидува заеднички совет на министри ограничен на пет или шест министерства и заеднички меѓународен идентитет под капата на ЕУ.
Наводниот план се обидува да создаде впечаток за придобивки за двете заедници, иако содржи длабоко вкоренета асиметрија: грчката страна на Кипар би добила единствен меѓународен идентитет, територијални придобивки и повлекување на турските трупи.
Во меѓувреме, кипарските Турци би морале да го доверат својот суверенитет на нејасно дефинирано ветување за еднаквост, а својата безбедност на мултилатерално закрило на НАТО.
Затоа, ефективната и де факто гаранција на Туркије наводно би било заменето со мултинационално присуство на НАТО, кое исто така вклучува трупи од САД, Франција, Грција и Велика Британија.
Аналитичарите велат дека заменувањето на улогата на одвраќање што турските трупи ја играат од 1974 година во спречувањето на вооружен конфликт на островот со структура управувана од далечина е стратешки неконзистентна, како и правно дискутабилна.
Гарантното право на Туркије на островот произлегува од меѓународните договори. Како таков, статусот на гарант на Анакара не е нешто што може да се отфрли по иницијатива на која било поединечна страна или претставник на ОН.
„Ефективното и де факто гарантирање од татковината Туркије е неопходно за кипарските Турци и е нашата црвена линија“, вели Ертугрулоглу.
„НАТО или другите алтернативни сценарија за гаранција се бесмислени и нефункционални. Нема да бидеме измамени и нема да ги прифатиме таканаречените гаранти“, додава тој.
Администрацијата на кипарските Грци во последните години потпиша сеопфатни одбранбени договори со Франција и Израел и брзо го проширува својот капацитет за вооружување.
Затоа, согласувањето со формула што ги ослабува безбедносните гаранции е неприфатливо за кипарските Турци.
Ертугрулоглу вели дека трајно, праведно и одржливо решение на островот е можно само врз основа на решение со две држави засновано на потврда на суверената рамноправност и еднаквиот меѓународен статус на кипарските Турци.
„Вољата и ставот на кипарските Турци се јасни и нема прашање за повлекување“, вели тој.
„Ги покануваме меѓународните актери правилно да ги протолкуваат постојните реалности на островот и да ја почитуваат суверената рамноправност и еднаквиот меѓународен статус на кипарските Турци“.
Извор: ТРТ Ворлд
