Купувањето на огромни имоти во едно напуштено село во Администрацијата на кипарските Грци од страна на „инвеститор“ поврзан со Израел предизвика бура низ целиот регион, насочувајќи го внимание на она што критичарите го опишуваат како растечко влијание на Израел во јужниот дел од островот Кипар.
Напуштеното село Трозена се наоѓа на околу 130 километри од поделениот главен град Лефкоса.
Некогаш дом на кипарските Турци, принудени да се иселат од нападите на кипарските Грци во 1963-64 година, продажбата на Трозена - со вкупно околу 94 парцели на приближно 25 хектари на компанија поврзана со унгарско-израелскиот инвеститор Уриел Кертес - беше претставена од локалните медиуми и политичари како пример за „тивка окупација“ и грабање земјиште.
Аналитичарите цртаат слика за стратешко продлабочување на израелското влијание што се протега далеку над недвижностите, загрозувајќи ја демографијата, суверенитетот и регионалната стабилност во Источниот Медитеран.
Островот Кипар, кој географски е продолжение на анадолскиот полуостров, е дом на два различни народа: кипарските Турци и кипарските Грци.
Етничките напади што започнаа во раните 1960-ти ги принудија кипарските Турци да се повлечат во енклави во северните делови на островот за нивна безбедност.
Во 1974 година, државен удар на кипарските Грци насочен кон анексија на островот од страна на Грција доведе до воена интервенција на Туркије како гарантна сила за заштита на кипарските Турци од прогон и насилство.
Како резултат на тоа, Турската Република Северен Кипар (ТРСК) беше основана во 1983 година.
Зулејха Караман, новинарка и политички аналитичар со седиште во Лефкоса во ТРСК, за ТРТ Ворлд изјави дека Трозена е поранешно турско село каде што кипарските Турци живееле до 1963-1964 година, кога започнаа интензивните напади на кипарските Грци врз Турците.
Подоцна, грчките доселеници исто така го напуштиле селото во 1990-те.
„Тоа е протолкувано како нова конкретна манифестација на експанзионистичките и „тивките окупациски“ активности на Израел во регионот, по години политики насочени кон трајно населување во Кипар, кој е под грчка администрација“, вели таа.
Купувачот поврзан со Израел стекнал тапии за сопственост со плаќање на 70 лица за 94 парцели, тврдејќи дека има проект за „екотуризам“ за „ревитализација“ на селото, вели таа.
Сепак, изградбата наводно започнала без целосни дозволи, поттикнувајќи обвинувања за „грабнување земјиште“ и „тајна окупација“.
Зеки Акчам, проректор на кампусот Северен Кипар на Универзитетот за општествени науки во Анкара, за ТРТ Ворлд изјави дека израелскиот инвеститор обезбедил приближно 70-80 проценти од централните имоти во Трозена, со планови за 60 станбени единици, камп и винарија.
Додека локалните власти негираат целосно затворање на црквата или селото, концентрацијата на сопственост ги вознемири жителите.
„Отпечатокот на недвижности поврзан со Израел во Администрацијата на кипарските Грци не може да се толкува само како „странци кои купуваат домови““, вели тој.
Купувањата достигнуваат до илјадници низ клучните области на Ларнака, Лимасол и Пафос, префрлајќи ја дебатата кон суверенитетот и безбедноста, вели тој.
Обем на аквизиции
Повикувајќи се на податоци од катастарот и евиденцијата на Министерството за внатрешни работи, експертите велат дека обемната израелска активност се одвива со полна брзина на грчкиот дел од островот.
Помеѓу 2021 и јануари 2025 година, израелските граѓани купиле 1.406 недвижности во Ларнака, 1.154 во Лимасол и 1.291 во Пафос.
Севкупно, странските купувачи кои не се од ЕУ извршиле над 53.000 трансфери на недвижности, а уште 29.000 договори се во исчекување од јули 2025 година, што вкупно изнесува повеќе од 82.000 трансакции, забележува Акчам.
Израелците се рангираат меѓу водечките националности заедно со Либанците, Кинезите и Русите.
Караман укажува на проценките дека околу 15.000 Израелци поседуваат имот на југ, а еврејските организации како што е „Хабад“ се активни во воспоставувањето верска и социјална инфраструктура.
Акчам додава дека компаниите поврзани со Израел се фокусираат на крајбрежниот развој, туристичките објекти, големите станбени проекти и аквизициите на ниво на село, особено по должината на коридорот Ларнака-Лимасол-Пафос.
„Овие купувања не се ограничени само на индивидуални домови“, вели тој.
Загриженост на кипарските Грци за демографијата и контролата
Постои растечка вознемиреност меѓу кипарските Грци поради грабежот на земјиште од страна на израелските „инвеститори“.
Караман забележува дека еден од секои четири имоти продадени на Кипар, кој е под грчка администрација, оди кај граѓанин кој не е од членка на ЕУ, предизвикувајќи страв од затворени заедници.
„Кипарската јавност е длабоко загрижена поради тоа што странците формираат затворени заедници или гета на островот“, вели таа.
Стефанос Стефану, генерален секретар на опозициската партијата АКЕЛ, ги предупреди луѓето во јуни 2025 година за израелските купувања земјиште.
„Се градат ционистички училишта - така ги нарекуваат - се градат синагоги, и разбирате дека ова, во врска со разни медиумски извештаи што се појавуваат во сериозни весници во самиот Израел, сугерирајќи дека Израел подготвува „двор“ во Кипар... па ова не може а да не нè алармира“, беше цитиран тој.
Тој рече дека израелските купувања земјиште водат до создавање гета, кои се „скоро недостапни за никого освен за израелските државјани“.
Во февруари, Стефану го обвини Израел дека го користи Кипар, администриран од Грција, како алатка за свои проекти.
Независниот европратеник Фидиас Панајоту ги засили овие стравувања, велејќи: „Израел ја купува Администрацијата на кипарските Грци. Проблемот е што ние сме зависни од израелските инвестиции за нашата економија да оди добро“, беше цитиран тој.
Акчам наведува три основни причини за загриженост: зголемените цени на куќите што ги истиснуваат локалните жители, трансформацијата на локалниот карактер преку затворени заедници и безбедносните ризици во близина на пристаништата, границите и инфраструктурата.
По октомври 2023 година, Администрацијата на кипарските Грци стана „безбедно засолниште“ и „транзитен центар“ за Израелците, бидејќи повеќе од 16.000 Израелци пристигнаа на островот.
Ова движење на населението е придружено со верска и институционална инфраструктура. Синагоги сега работат во градовите Ларнака, Лимасол, страната на Лефкоса контролирана од кипарските Грци, Пафос и Аја Напа, вели тој.
„Перцепцијата во рамките на грчко-кипарската заедница дека ова не е само инвестиција, туку воспоставување трајно влијание, се зајакна“, вели Акчам.
Оска против Туркије и Турската Република Северен Кипар
Експертите го сметаат купувањето имот како цивилна гранка на поширокиот сојуз на Израел- Грција- Администрација на кипарските Грци.
Следејќи ги корените на овој сојуз до еврејските кампови на Кипар по Втората светска војна, Караман посочува на модерните воено-стратешки врски: заеднички вежби, споделување разузнавачки информации, одбранбени договори како што е противвоздушниот систем Барак МХ и енергетски проекти како што се гасоводот ИстМед и Интерконекторот Големото Море.
Сите овие врски ги занемаруваат правата на кипарските Турци и ги загрозуваат интересите на Туркије.
„Купувањето имот и економските инвестиции ја поткрепуваат оваа воена соработка“, вели таа.
Акчам се согласува со оваа проценка, велејќи дека Грција и Администрацијата на кипарските Грци добро знаат дека не можат сами да се спротивстават на воената и поморската супериорност на Туркије во Источниот Медитеран или на нејзината визија за Сина Татковина.
Затоа, тие го покануваат Израел да им помогне да создадат таканаречен „штит“ за себе, вели тој.
„Раните ционистички личности како што е Дејвис Трич расправаа за Кипар како потенцијална појдовна точка за еврејско населување или транзит кон Палестина, наведувајќи ја неговата близина до Палестина... и нејзината стратешка позиција во Источниот Медитеран“, додава тој.
Што значи тоа за поширокиот регион?
Од гледна точка на Анкара, овие случувања се следат со „голема чувствителност“, вели Караман.
Таа укажува на непоколебливата поддршка на Туркије за Турската Република Северен Кипар (ТРСК) во ова прашање.
„Туркије никогаш нема да ја остави ТРСК сама“, вели таа, наведувајќи го ставот на претседателот Ердоган дека ниту едно сценарио за Источниот Медитеран не успева без Туркије и ТРСК.
Акчам вели дека продлабочувањето на израелското економско-просторно влијание, маргинализацијата на кипарските Турци како ко-сопственици, нарушувањето на енергетските равенки и воената нерамнотежа преку воздушна одбрана и вежби претставуваат ризици за регионалната стабилност.
Поточно, имотните прашања ги оживуваат основните кипарски спорови.
„Купувањата на имоти поврзани со Израел... укажуваат дека израелското влијание на островот се продлабочува економски, социјално и просторно“, вели тој.
Ова може да овозможи места за прислушување, логистика или приватни безбедносни бази под маската на туризам.
Караман забележува дека Администрацијата на кипарските Грци презема еднострани чекори што ги игнорираат кипарските Турци, кои се еднакви сопственици на островот.
Туркије ја смета безбедноста на Турската Република Северен Кипар за своја, вели таа, истакнувајќи дека Анкара постојано ја демонстрира својата моќ на одвраќање во регионот за да ги заштити правата и интересите на кипарските Турци.
„Шесте турски авиони Ф-16 распоредени на аеродромот Ерџан на 9 март се моќен израз на оваа решителност и јасен показател дека Турската Република Северен Кипар не е сама“, вели таа.
Извор: ТРТ Ворлд
