Минатата недела, еден посрамен поранешен бригаден генерал во пругаста затворска униформа влезе во железен кафез во Палатата на правдата во Дамаск.

Атеф Наџиб, кој еднаш изјави „Јас сум бог во Дара“, пред да ги убие своите жртви, конечно беше таму каде што Сиријците долго сонуваа да го видат: зад решетки, одговарајќи за своите злосторства, станувајќи првиот функционер на соборениот режим кој се соочи со јавно судење во Сирија.

Долгоочекуваното судење започна 16 месеци откако авторитарниот режим на Башар ал Асад беше соборен во молскавично брза операција од страна на опозициските сили. Соборениот лидер избега во Москва со сопругата и децата, покрај неговиот брат Махер.

Наџиб,роднина на Башар ал Асад и архитект на една од најраните и најсвирепите репресии на востанието, раководел со безбедносна гранка која ги грабнувала децата од улиците, ги подложувала на електрични шокови и осакатување, а нивните скршени тела им ги враќала на нивните семејства неколку недели подоцна.

Спроти него, поставена на панел во судницата, беше фотографија од Хамза ал-Хатиб, 13-годишникот од Дара чие мачено тело стана дефинирачки симбол на востанието во Сирија.

Претседавачкиот судија, Факр ал-Дин ал-Арјан, ја отвори седницата со зборовите: „Денес ги започнуваме првите судења за транзициска правда во Сирија“.

Ал-Арјан самиот бил осуден на смрт во отсуство од режимот на Асад откако јавно пребегнал од судството на Сирија во 2013 година. Тој поминал повеќе од една деценија во егзил пред да се врати по падот на Асад за да го предводи истиот суд што сега им суди на луѓето од угнетувачкиот режим.

Толпи се собраа пред судот во знак на прослава, додека семејствата на жртвите, вклучувајќи и некои од Дара, присуствуваа на седницата. Многумина од присутните, кои беа барани од безбедносните сили под Асад само пред неколку години, сега се најдоа сведоци на долгоочекуваниот момент на одговорност.

За многу Сиријци кои поминаа години во егзил со малку повеќе од далечна надеж за враќање, глетката на поранешните функционери на режимот на обвинителната клупа е пресвртница, според Недал ал Амари, политички активист од Дара.

„Никогаш не очекував дека ќе дојде овој ден. Со години си велев дека мојот единствен сон е еден ден да бидам погребан во Сирија откако ќе умрам, тоа беше најмногу што си дозволив да се надевам“, вели Ал Амари за ТРТ Ворлд.

„Но гледањето на криминалците зад решетките на сириската судница промени нешто во мене. Ме натера навистина да верувам, за прв пат, дека правдата ќе победи, без разлика колку време ќе потрае, без разлика на цената.“

„Овој момент се чувствуваше како почеток на нешто за кое престанав да верувам дека е можно.“

Што следи

Сесијата во недела беше подготвителна и само почеток за долгоочекуваната правда.

Се очекува Наџиб да се врати пред судот на 10 мај, кога ќе започнат суштинските постапки. Но тој нема да биде сам долго.

Судски извор за АФП изјави дека идните судења со лично присуство ќе го вклучат Васим ал Асад, уште еден роднина на соборениот претседател, поранешниот голем муфтија Ахмед Бадредин Хасун, како и воени и безбедносни службеници уапсени од новите власти во последните месеци.

Самиот Башар ал Асад, заедно со неговиот брат Махер, поранешен командант на 4-та оклопна дивизија на сириската војска, се обвинети во отсуство за убиства, тортура, изнуда и трговија со дрога.

За некои, ниедна пресуда во судницата во Дамаск нема да се чувствува целосна сè додека човекот на врвот на командниот синџир не биде физички вратен да се соочи со неа.

„За мене, постои само една мерка за успех: секој што учествувал во убивањето на сирискиот народ да биде повикан на одговорност; секој офицер, секој службеник, секое лице што дало наредба или повлекло чкрапало“, вели Ал Амари.

„Надвор од границите на Сирија, сакам да ја видам Русија како го предава Башар ал Асад. Додека тој удобно седи во Москва, процесот секогаш ќе се чувствува нецелосен.“

„Правдата не може да се прогласи за завршена додека човекот што е најодговорен за смртта на стотици илјади Сиријци останува на слобода“, додава Ал Амари.

Денови пред почетокот на судењето, сириските власти го уапсија Амџад Јусеф, главниот осомничен за масакрот во Тадамон во Дамаск во 2013 година, во кој беа убиени најмалку 41 лице.

Се појави протечено видео кое го прикажува Јусеф како пука во цивили кои биле приведени и со заврзани очи, со врзани раце. Неговото апсење сигнализира дека мрежата се шири надвор од познатите политички личности за да стигне до оние со документирани докази за злосторства.

Правда на судењето

Постапката доаѓа со огромни очекувања и растечки моментум. Сириската мрежа за човекови права документираше најмалку 177.000 случаи на присилни исчезнувања од 2011 година, а сесијата во недела го означи првиот конкретен чекор кон одговарање за нив.

Ал Амари, иако го поздравува моментот, ги ублажува своите очекувања и бара одговори за судбината на повеќе од 150.000 луѓе кои исчезнаа во системот за притвор на режимот.

„Искрено, првата сесија не беше на нивото на кое се надевавме, повеќе се чувствуваше како презентација, формалност. Но јас целосно го разбирам тоа и не го кажувам како критика.“

„Сирија го обновува целиот свој правосуден систем од темел, а тоа одзема време. Важно е што започна. И кога велам правда, не мислам на пари, никој навистина не бара финансиска компензација“, вели Ал Амари.

Сиријците веруваат дека трајната одговорност мора да оди подалеку од судницата, опфаќајќи ја потрагата по вистината, репарациите и институционалните реформи заедно со кривичното гонење.

„Она што луѓето го сакаат е вистината. Има повеќе од 150.000 Сиријци кои исчезнале за време на режимот и никогаш не се пронајдени. Сè уште не знаеме ништо за нив, ништо за тоа каде се или што им се случило“, вели Ал Амари.

„Петмина мои братучеди се меѓу нив. За нивните семејства, вистината е сè“, додава тој.

Владата на претседателот Ахмед ал-Шара ги поставува темелите уште од првите месеци по падот на Асад, формирајќи Национална комисија за транзициска правда и посебна Комисија за исчезнати лица со претседателски декрет во мај 2025 година.

За земја која помина 14 години без никаква одговорност, отворањето на овој суд беше, како што самиот судија изјави, почеток.

Извор: ТРТ Ворлд