Бран протести предводени од млади луѓе ја зафати Европа, од Франција и Белгија до Шпанија, Португалија, Германија, Италија, Албанија и Грција, одразувајќи ја растечката фрустрација кај младите луѓе, кои сметаат дека политичкиот естаблишмент сè повеќе ги игнорира нивните образовни потреби.

Протестот во Франција започна во средното училиште „Сент Егзипери“ во предградие на Париз, пред да се прошири во училиштата низ целата земја.

Француските средношколци и нивните врсници низ Европа побараа подобри образовни установи, повеќе наставници, помали одделенија и соодветно финансирање и ресурси за учење.

Додека студентите, синдикатите и другите делови од француското општество ги поддржаа протестите и ги сметаат барањата за легитимни, демонстрациите беа обележани и со грабежи и насилство, што го натера претседателот Емануел Макрон да ги повика безбедносните сили да го вратат „мирот и редот“.

Емануел Дупуи, француски политиколог на Католичкиот универзитет во Лил, кој исто така бил сведок на овие протести, вели дека постои „голема разлика“ помеѓу претходните студентски протести и насилството што избувна за време на викендот, кога повеќе од 3.000 продавници беа оштетени или ограбени низ цела Франција.

Видеата, исто така, покажаа дека историското градско собрание на Лимож е во пламен.

Иако Дупуи ги опишува најновите насилни протести како немири, тој на студентските протести, од средните училишта до универзитетите, гледа како на поттикнати од легитимните барања за лошите услови во училиштата, од инфраструктурата до недостатокот на наставници и растечката загриженост за тоа дали нивното образование ќе им помогне да обезбедат работа.

„Истиот вид негодување стана моќен тренд не само во Франција, туку и кај младите луѓе во другите европски земји“, изјави францускиот професор за TРТ Ворлд.

Освен во Франција, масовни студентски протести избувнаа во Италија, со повеќе од 400.000 луѓе кои протестираа за време на викендот, додека слични протести против намалувањето на буџетот за образование станаа насилни во Белгија.

„Франција одразува поширок европски предизвик што ги засега учениците, наставниците и семејствата“, изјави за TРТ Ворлд Ријад Рогист, белгиски наставник од Гент, осврнувајќи се на растечката образовна криза низ Европа.

Овој предизвик е „особено видлив во училиштата што им служат на социјално загрозените заедници“, каде што проблемите често се акумулираат, додава тој.

„Гневот што го гледаме во Франција не е само за буџетите за образование. Тој е и за младите луѓе кои се чувствуваат сè повеќе напуштени од системот.“

Образованието „станува жртва“ на економијата

Под водство на Макрон, поранешен инвестициски банкар во банката Ротшилд, владата ги намали јавните трошоци, ги намали даноците на добивка на компаниите и социјалните придонеси на работодавачите и го замени данокот на богатство со потесен данок на имот.

Но Франција продолжува да се соочува со бавен економски раст и растечки јавен долг, кој достигна 119,1% од БДП во вториот квартал од 2026 година.

Од кризата со КОВИД-19 до неодамнешните тензии меѓу САД и Европа околу трошоците за одбрана на НАТО и континуираните ескалации во Ормускиот Теснец, кои ги зголемија цените на енергијата, последователните кризи извршија дополнителен притисок врз јавните финансии, покренувајќи прашања за приоритетите на владите за трошење, вклучително и инвестициите во образованието.

Овие политики „имаа одредени последици и образованието е една од жртвите“, вели Дупуи за TРТ Ворлд, осврнувајќи се на намалувањето на трошоците за образование.

Тој вели дека сегашната влада на Макрон не ја разгледала доволно потребата од инвестирање во образованието.

Дупуи, исто така, верува дека француската образовна криза се протега надвор од владите на Макрон.

„Не инвестиравме доволно во образованието во последните 20 години и ја плаќаме цената за тоа“, вели тој. „Тоа се распадна и е во многу лоша состојба“.

Иако на Франција и многу развиени европски земји долго време им се восхитувааше незападното население поради нивните образовни, економски и политички стандарди, сегашните протести шокираа многу меѓународни набљудувачи.

Оваа меѓународна перцепција повеќе не ги одразува реалностите на теренот во Европа, бидејќи „еден вид земја од соништата за неевропското образование веќе не постои во нашите земји“, вели Дупуи.

Тој, исто така, укажува на тоа како подемот на вештачката интелигенција придонесе за падот на француското образование.

„Новите подрачја како вештачката интелигенција се повеќе поврзани со човечките ресурси или менаџментот, што никогаш не било еден вид француска извонредност“, вели тој, истакнувајќи дека Франција традиционално се истакнувала во правото и другите општествени науки.

Како и Франција, и другите европски земји страдаат од истите причини за поместување на приоритетите од образованието во сектори како што се здравството, одбраната и вештачката интелигенција, додава Дупуи.

„Не разбиравме колку ниски беа нашите инвестиции во образованието. Но  ситуацијата сега е толку лоша што имаше обврска да се подобрат условите за доброто на новата генерација“, вели тој.

Наставниците се преоптоварени

Меѓу другите мерки, нацрт-буџетот на Франција за 2027 година, кој предлага елиминирање на 1.588 места за наставници во земјата која веќе се соочува со преполни училници и недостиг на наставници, предизвика критики од синдикатите на наставниците поради растечките немири на студентите.

Предложените пензиски реформи на Макрон во 2019 година предизвикаа широки протести, зголемувајќи го дополнително гневот на јавноста, претходно манифестиран преку протестите на движењето Жолтите елеци во 2018 година, поради зголемувањето на данокот на гориво.

И покрај континуираното противење, владата на Макрон донесе нова пензиска реформа во 2023 година, постепено зголемувајќи ја возраста за пензионирање од 62 на 64 години, иако распоредот потоа беше суспендиран до 2028 година.

Но позицијата на Макрон е значително ослабена во последните години, бидејќи неговата одлука да свика предвремени избори во 2024 година доведе до поделен парламент и дополнително ги ослабна неговите центристички сојузници. 

Оттогаш, Франција доживеа постојани промени на премиерите, при што последователните влади се бореа да обезбедат парламентарна поддршка.

Во услови на растечки протести, министерот за образование Едуар Жефри објави планови за распоредување 3.000 заменски наставници во училиштата што се соочуваат со недостиг, мерка поддржана од премиерот Себастијан Лекорну.

Но експертите велат дека ова можеби нема да ги реши структурните проблеми со кои се соочуваат образовните системи во Франција и другите европски земји.

„Се соочуваме со сериозен недостиг на наставници, додека професијата наставник станува помалку привлечна. Од наставниците сè повеќе се очекува истовремено да бидат едукатори, психолози, социјални работници, медијатори и администратори. Многумина доживуваат исцрпеност или прегорување“, вели Рогист.

Од друга страна, многу млади луѓе носат фрустрации од дома во училницата, бидејќи финансиските тешкотии, семејните конфликти, разделбата на родителите, социјалните медиуми и недостатокот на емоционална поддршка длабоко влијаат на нивното однесување и мотивација, додава тој.

Овие проблеми во однесувањето бараат дополнителни состаноци, административни извештаи и постојано следење, оставајќи помалку време за настава и лична интеракција со учениците.

Во Белгија, на пример, новите правила воведени во септември 2026 година бараат од средните училишта, во принцип, да организираат надзор или алтернативни активности кога часовите се откажани.

Иако постојат ограничени исклучоци, Рогиест вели дека ова создава дополнителен организациски притисок врз наставниците.

Тој исто така забележува дека сегашното дигитално доба му ја отежнува работата на одредени начини, бидејќи учениците се сè повеќе под влијание на социјалните медиуми и постојаната дигитална стимулација, што создава нереални очекувања за наставата.

„Очекуваме наставниците да ги решат проблемите на општеството во училницата, а воедно давајќи им помалку ресурси и помалку време да градат односи со своите ученици“, вели тој.

„Ова не е ниту фер за наставниците, ниту корисно за децата.“

Иднината на европското образование

Европа се соочува не само со растечка инфлација, која ги зголеми трошоците за живот, туку и со растечки политички поделби меѓу левичарските и крајно десничарските групи, кои ги обвинуваат мејнстрим политиките за социјалните и економските проблеми.

Додека влошувањето на економските услови ги погодува училниците, што доведува до разни намалувања во образовниот сектор, политичките поделби не им помагаат на земјите да ги задоволат барањата на новата генерација, откривајќи длабока социјална несигурност во новата дигитална ера.

„Европското образование има многу предности, но длабоко сум загрижен за неговото сè поголемо фокусирање на економската продуктивност, а не на човечкиот развој“, вели Рогист.

„Историски гледано, зборувавме за хуманистичките науки: образовна традиција која се стреми да го развие целото човечко битие, интелектуално, морално, културно и социјално.“

Но денес, образованието сè повеќе се сведува на стекнување квалификации, вклучување на пазарот на трудот, станување економски продуктивен и на плаќање даноци, додава тој.

Иако заработувањето пристојна плата е важно за пристоен живот, образованието мора да биде многу повеќе од професионална обука, според Рогист.

„Не треба само да се прашуваме каква професија ќе имаат нашите ученици, туку и какви човечки суштества ќе станат.“

Од оваа перспектива, Рогист вели дека иднината на европското образование зависи од враќањето на неговата човечка димензија.

„Ни требаат помали одделенија, подобра поддршка за наставниците, повеќе инвестиции во менталното здравје и посилна соработка меѓу училиштата и семејствата.“

Иако дигиталното образование и вештачката интелигенција нудат огромни можности, младите луѓе „имаат потреба од водство во развивањето на концентрација, дисциплина, емпатија, одговорност и критичко размислување“, вели тој.

Без овие фундаментални вештини, модерните технологии малку ќе им помогнат на учениците, додава тој. Ова исто така бара враќање на достоинството и привлечноста на наставничката професија.

„Образованието не треба да служи само за создавање квалификувани работници за економијата“, вели Рогист за TРТ Ворлд.

„Треба да развива одговорни, сочувствителни и внимателни човечки суштества кои можат позитивно да придонесат за општеството. Тоа е образовната визија што Европа треба повторно да ја открие.“

Извор: ТРТ Ворлд