Може ли уништувањето да стане и семе на создавањето?

Тоа е прашање што сестрите Тала (17) и Фара (15) често си го поставувале, додека нивните млади животи биле превртени од геноцидната војна на Израел против Палестинците во Газа и на други места.

„Постојано се прашувавме како нешто предизвикано од уништување може да се искористи за обнова“, вели Тала Муса за TРТ Ворлд.

Прашањето произлезе од реалноста околу нив. По две години од војната на Израел врз Газа, повеќе од 60 милиони тони урнатини се насобрале низ енклавата, создавајќи една од најтешките урбани и еколошки кризи во модерната историја.

Цели населби се сведени на урнатини. Семејствата постојано се принудувани да се раселат од едно место на друго. Училишта, домови, патишта и јавни простори се уништени, додека сериозниот недостиг на градежни материјали ја отежнува и самата замисла за обнова.

За Тала и Фарах, урнатините околу нив никогаш не биле одвоени од пустошот што го претрпеле Палестинците во Газа. Тие го носеле товарот на уништените домови, нарушените рутини, прекинатото образование и животите насилно променети од израелската војна.

Но живеењето во таа пустош ги принудило двете сестри да размислуваат практично. Ако урнатините сега се насекаде во Газа, прашале тие, дали би можеле да станат дел од одговорот за обновата?

Тоа прашање станало основа на проектот „Градење надеж - Палестина“, која ја освои Наградата на планетата Земја за Блискиот Исток во натпревар во кој улествувале илјадници тимови ширум светот.

„Од 6.095 тимови учеснички, ние ја поминавме првата фаза за да влеземе меѓу 35. тимови добитници на Наградата Земја“, вели Фарах.

Проект обликуван од војната

Нивната идеја е едноставна, но итна: собирање урнатини од уништени згради, нивно кршење и просејување, а потоа мешање со локално достапни материјали за да се создадат градежни блокови за повеќекратна употреба.

Тала вели дека блокот што го развиваат е направен од 80 проценти рециклиран шут, комбиниран со материјали што можат да се најдат локално.

„Нашиот проект се базира на централизиран систем за реконструкција“, вели Тала. „Идејата е едноставна и достапна, дозволувајќи му на секого, каде било, да има корист од неа. Целта ни е да ги претвориме урнатините од уништените домови во вистинско решение за самиот проблем.“

Во Газа, каде што уништувањето е широко распространето, а градежните материјали остануваат оскудни, Фарах вели дека проектот е повеќе од еколошка иновација. „Тоа е обид да се развие локален, достапен и одговор базиран на заедницата на една од најитните потреби на енклавата“, објаснува таа.

За сестрите, проектот не започнал под идеални услови, туку среде раселување и неизвесност.

Како и многу семејства во Газа, тие велат дека биле раселени многу пати откако започнала израелската војна на 7 октомври 2023 година. Нивното образование, дневната рутина и чувството на безбедност се нарушиле.

Сепак, нестабилноста околу нив не ја спречила идејата да расте. Ја обликувала.

„Најтешката точка беше да се продолжи и покрај раселувањето, ограничените ресурси и емоционалниот притисок“, додава Фарах.

Дури и основното експериментирање било тешко. Безбедниот простор бил ограничен. Материјалите биле ограничени. Емоционалниот притисок од живеењето под бомбардирање и постојаното раселување ја правел секоја фаза од проектот кревка, додаваат тие.

Нивното семејство им помогнало да продолжат. Нивните родители ги поддржувале емоционално, охрабрувајќи ги и покрај условите, додека нивниот дедо играл централна улога во практичната страна на работата.

„Мојот дедо беше најголемата поддршка“, вели Тала. „Тој ни помогна со прототипите за блоковите.“

Сестрите добија и менторство преку Наградата Земја, што им помогна да го развијат проектот. Но самата идеја остана вкоренета во реалноста на Газа: уништени населби, ограничени ресурси и итна потреба за реконструкција предводена од оние што го преживеале уништувањето.

Работата заедно како сестри му дал на проектот уште еден слој сила. Тала и Фарах ги поделија одговорностите помеѓу истражувањето, техничкиот развој, комуникацијата и презентациите. Но нивната подлабока сила кога работата станувала стресна, велат тие, доаѓа од споделувањето на истата мотивација и потсетувањето едни на други зошто започнале.

Младите луѓе како градители

Тие не сакаат „Градење надеж - Палестина“ да остане само нивен проект. Нивната цел е да го претворат во практичен модел на учење за младите луѓе во Газа.

Нивниот план е да одржат практични работилници каде што учесниците ќе го научат секој чекор директно. Со користење на едноставни алатки и достапни ресурси, тие се надеваат дека младите луѓе можат да го пренесат методот назад кај своите врсници и заедници.

„Младите луѓе се огромен дел од заедницата и иднината на Газа“, вели Фарах. „Вклучувањето им дава практични вештини, надеж и чувство дека всушност можат да придонесат, наместо само да чекаат надворешни решенија.“

Ова е централно за визијата на Тала и Фарах. Младите од Газа не треба да се третираат само како жртви на уништување или пасивни сведоци на одлуки донесени на друго место. Тие веруваат дека младите луѓе мора да бидат вклучени во процесот на обнова на секој начин, без разлика дали е технички, социјален или емоционален.

За Тала и Фарах, наградата е признание дека младите Палестинци во Газа сè уште размислуваат, дизајнираат и замислуваат иднина, дури и кога сегашноста се уништува околу нив.

Нивната порака до другите млади Палестинци е директна: „Ти си иднината. И ти си оној што треба да ја обнови.“

Кога првпат објаснуваат дека урнатините можат да се користат повторно, сестрите велат дека многу млади луѓе се изненадени.

Материјалот обично се поврзува со уништување и загуба. Но откако методот ќе стане јасен, изненадувањето може да се претвори во возбуда. Урнатините остануваат поврзани со болка, но работењето со нив им дава на младите луѓе начин да учествуваат во закрепнувањето, а не само да бидат сведоци на уништување.

Иднина надвор од урнатините

Наградата го зајакна тоа чувство на можност. Тала и Фарах велат дека верувале во идејата од самиот почеток, но освојувањето на Наградата Земја им дала доверба дека нивното решение може да достигне повеќе луѓе и да расте подалеку од она што првично го замислувале.

За нив, наградата, исто така, испраќа порака дека палестинската младина не само што преживува неподносливи услови, туку создава решенија, води иницијативи и ги претставува своите заедници на меѓународно ниво.

„Освојувањето на наградата значи дека нашите гласови, искуства и напори беа видени глобално“, велат тие. „Исто така, ни даде надеж дека младите луѓе од Газа сè уште можат да иновираат и покрај сè што се случува околу нив.“

Нивната мотивација, додаваат тие, доаѓа од самата ситуација и од верувањето дека дури и малите идеи можат да создадат вистинска промена.

„Надежта станува нешто за кое избирате да се држите“, велат тие.

Тоа разбирање, исто така, го обликува начинот на кој тие размислуваат за обновата на Газа. Додека државите, организациите, донаторите и надворешните актери разговараат за обновата на енклавата, Тала и Фарах веруваат дека процесот мора да ги вклучи луѓето што живеат таму.

За нив, обновата на Газа не може да се сведе на бетон и инфраструктура. Станува збор и за луѓе, секојдневен живот, образование, ментално здравје и давање можност на заедниците да учествуваат во обновата на сопствената иднина. Секоја значајна реконструкција, велат тие, мора да ги врати достоинството, безбедноста и можностите за заедниците.

Нивните лични соништа произлегуваат од истото чувство на одговорност. Тала се надева дека ќе студира меѓународно право за да ги брани правата и достоинството на луѓето. Фарах сака да студира превод и јазици за да стане глас што ги носи палестинските приказни во светот.

Нивните амбиции не се одвоени од Градењето надеж - Палестина. Тие доаѓаат од истата желба да ѝ служат на својата заедница, да го заштитат палестинското достоинство и да помогнат приказната за Газа да се чуе подалеку од сликите на уништување.

Со финансирањето од наградата, сестрите сакаат да започнат работилници, да обезбедат опрема и алатки за безбедност, да го подобрат тестирањето, да произведат повеќе прототипови и да изградат партнерства што можат да помогнат во скалирањето на проектот во рамките на заедниците.

Тие исто така веруваат дека моделот би можел да се адаптира во други области погодени од конфликти и катастрофи кои се соочуваат со слични проблеми.

Но засега, пораката на проектот започнува во Газа.

„Навистина сакаме да кажеме дека Газа не е само уништување“, велат сестрите. „Зад секоја слика стојат луѓе со соништа, идеи и таленти.“

Градење надеж - Палестина не тврди дека само ја обновува Газа.

Но во рацете на две тинејџерки сестри, урнатините стануваат повеќе од урнатини. Стануваат материјал, метод и почеток - начин младите луѓе од Газа да замислат, да поучуваат и да помогнат во градењето иднина што имаат право да ја обликуваат.

Извор: ТРТ Ворлд и агенции