Вештачката интелигенција (ВИ) брзо станува доволно моќна за значително да ги подобри способностите на криминалците, терористичките групи и непријателските држави, освен ако владите и технолошките компании не ги зајакнат безбедносните мерки, според новиот извештај објавен од Центарот за проучување на егзистенцијалниот ризик (CSER) на Универзитетот во Кембриџ.

Извештајот предупредува дека сè поспособните системи на вештачка интелигенција би можеле да ги направат софистицираните сајбер напади поевтини, побрзи и достапни за многу поширок спектар на злонамерни актери, а истовремено да ги забрзаат онлајн дезинформациите, измамите, биолошките и хемиските закани и воената употреба на автономно оружје.

Предупредувањето доаѓа во време кога конкуренцијата меѓу водечките развивачи на вештачка интелигенција произведе нова генерација на таканаречени „гранични“ модели на вештачка интелигенција, поттикнувајќи ги владите и разузнавачките агенции ширум светот да ги преиспитаат импликациите на технологијата врз националната безбедност.

Извештајот од Кембриџ доаѓа во време кога компании како OpenAI, Anthropic, Google DeepMind, Meta и xAI објавуваат сè понапредни големи јазични модели способни за расудување, пишување софтвер, спроведување научни истражувања и завршување сложени задачи со минимален човечки надзор.

За разлика од претходните системи на вештачка интелигенција дизајнирани првенствено за генерирање текст, денешните frontier модели можат да пишуваат и дебагираат компјутерски код, да анализираат огромни бази на податоци, да пребаруваат на интернет, да користат дигитални алатки, да планираат повеќечекорни работни процеси и да соработуваат со корисниците на долги проекти.

Се очекува овие напредоци да ги трансформираат индустриите почнувајќи од здравствената заштита и образованието до инженерството и научните истражувања. Вештачката интелигенција веќе им помага на истражувачите да го забрзаат откривањето лекови, да ја подобрат продуктивноста и да ги автоматизираат задачите што одземаат многу време.

Но, истите можности што ветуваат огромни економски и научни придобивки би можеле да ги намалат и бариерите за злонамерна употреба.

Моделите на frontier AI стануваат сè поспособни

Според извештајот на Универзитетот во Кембриџ, вештачката интелигенција е класична технологија со „двојна употреба“ - способна да испорача длабоки придобивки, а истовремено да создаде нови можности за злоупотреба.

Истражувачите нагласуваат дека самиот технолошки напредок не е закана; туку, предизвикот е да се обезбеди дека безбедносните мерки еволуираат исто толку брзо како и можностите на вештачката интелигенција.

Темпото на напредок изненади дури и многу експерти.

Британскиот институт за безбедност на вештачката интелигенција откри дека перформансите на вештачката интелигенција во неколку области, особено сајбер безбедноста, се подобруваат со извонредна брзина, при што некои сајбер способности се дуплираат приближно на секои осум месеци. Неодамнешните модели на граници веќе покажаа перформанси на експертско ниво на избрани задачи за сајбер безбедност.

Овие напредоци предизвикаа растечка загриженост кај разузнавачките агенции.

Порано оваа недела, разузнавачката алијанса „Пет очи“ - која ги опфаќа САД, Велика Британија, Канада, Австралија и Нов Зеланд - предупреди дека моделите на вештачка интелигенција способни да овозможат високо софистицирани сајбер напади врз влади, бизниси и критична инфраструктура би можеле да се појават во рок од неколку месеци, нарекувајќи ја сајбер безбедноста итен предизвик за лидерство, а не само техничко прашање.

Сајбер криминалот и дезинформациите се главни загрижености

Истражувачите од Кембриџ го идентификуваат сајбер криминалот како можеби најнепосреден ризик што го претставува напредната вештачка интелигенција.

Моќните системи на вештачка интелигенција можат да го автоматизираат откривањето на софтверски ранливости, да генерираат убедливи фишинг е-пораки на повеќе јазици, да пишуваат злонамерен компјутерски код, да анализираат украдени податоци и да помогнат во координирањето на сè посложените сајбер операции.

Иако сегашните развивачи на вештачка интелигенција имплементираа заштитни мерки за да спречат многу форми на злоупотреба, истражувачите предупредуваат дека сè поспособните системи би можеле значително да ја намалат техничката експертиза потребна за спроведување софистицирани сајбер напади.

Друга голема загриженост е брзото ширење на дезинформации генерирани од вештачката интелигенција.

Како што сликите, видеата и синтетичките гласови генерирани од вештачката интелигенција стануваат сè пореални, експертите стравуваат дека непријателските влади, криминалните организации и операциите за влијание би можеле да распоредат лажна содржина на невидени размери за да манипулираат избори, да ги продлабочат политичките поделби или да шират лажни наративи пред проверувачите на факти да можат да реагираат.

Извештајот, исто така, предупредува за појавата на автономни агенти на вештачката интелигенција способни да извршуваат продолжени низи на дејства со минимален човечки надзор.

За разлика од конвенционалните чет-ботови, овие системи можат независно да комуницираат со софтвер, да донесуваат одлуки, да извршуваат задачи и да координираат повеќе дигитални алатки.

Иако ваквите можности би можеле значително да ја подобрат продуктивноста, тие исто така можат да ги намалат можностите луѓето да интервенираат ако системите се однесуваат неочекувано или се намерно злоупотребени.

Истражувачите дополнително предупредуваат дека вештачката интелигенција би можела сè повеќе да помага во истражувањата што вклучуваат биолошки и хемиски медицински агенси.

Иако сегашните модели остануваат ограничени и имаат значителни заштитни мерки, идните системи може да понудат научни способности кои бараат посилен надзор за да се спречи злонамерна експлоатација, а воедно да се зачуваат легитимните медицински и фармацевтски истражувања.

Воените апликации се уште една растечка загриженост

Брзиот напредок во беспилотните летала со вештачка интелигенција, системите за надзор и автономното оружје веќе го преобликуваат модерното војување. Безбедносните експерти предупредуваат дека комерцијално достапните технологии за вештачка интелигенција на крајот би можеле да бидат адаптирани не само од владите, туку и од недржавните актери, зголемувајќи ја брзината, обемот и прецизноста на идните конфликти.

И покрај растечките ризици, извештајот не тврди дека развојот на вештачката интелигенција треба да се запре.

Наместо тоа, истражувачите од Универзитетот во Кембриџ препорачуваат посилна соработка меѓу владите, развивачите на вештачка интелигенција и експертите за сајбер безбедност, поголема транспарентност околу граничните системи за вештачка интелигенција, пошироко усвојување на ригорозни безбедносни тестирања пред распоредување и поблиска меѓународна координација за управување со вештачката интелигенција.

Наодите се совпаѓаат со поширокиот Меѓународен извештај за безбедност на вештачката интелигенција 2026, кој заклучува дека способностите на вештачката интелигенција напредуваат побрзо од многу постојни безбедносни мерки и ги идентификува злонамерната употреба, техничките дефекти и системските ризици како трите најитните предизвици на технологијата.

На крајот на краиштата, истражувачите од Кембриџ тврдат дека светот има мал прозорец за подготовка пред способностите на вештачката интелигенција да станат уште помоќни.

„Истата технологија што може да го забрза научното откритие може да го забрза и сајбер криминалот“, се забележува во извештајот, нагласувајќи дека спречувањето на злоупотреба ќе бара континуирано следење, меѓународна соработка и безбедносни мерки што се развиваат заедно со сè поспособните системи на вештачката интелигенција, а не по сериозни инциденти.