Озонот во горната атмосфера ја штити Земјата, но на приземно ниво делува како штетен загадувач, кој сè повеќе се поврзува со смртните случаи поврзани со рак, велат експертите.
„Додека озонскиот слој во стратосферата служи како заштитен штит за Земјата, озонот на ниво на дишење е исклучително реактивен и деструктивен молекул за живите ткива“, рече проф. д-р Мустафа Оздоган, раководител на Меморијалниот центар за рак во Истанбул.
Студија објавена во Журналот за опасни материјали (Journal of Hazardous Materials) анализирала 9.223.332 смртни случаи поврзани со рак низ Австралија, Бразил, Канада, Чиле, Јужна Кореја, Мексико, Нов Зеланд и Тајланд, испитувајќи ги врските помеѓу краткорочната изложеност на озон и смртноста.
Утврдено е дека смртните случаи поврзани со озонот се зголемиле за 80% од 261.270 во 2000 година на 469.860 во 2023 година, при што емисиите од сообраќајот и шумските пожари се идентификувани како главни причинители.
Годишните концентрации на озон беа измерени на 11 микрограми на кубен метар од сообраќајот, 4,8 од шумските пожари и 2,66 од индустриската активност. Шумските пожари беа доминантен извор во делови од Австралија и Бразил.
Изложеноста на озон е поврзана со поголема смртност од рак
Студијата покажа дека секое зголемување на изложеноста на озон од 10 микрограми на кубен метар е поврзано со зголемување од 0,84% на смртните случаи кај 24 вообичаени видови на рак.
Влијанието варирало во зависност од видот на рак, со зголемување од 0,42% на смртните случаи од рак на црниот дроб и зголемување од 1,43% на смртните случаи од рак на тироидната жлезда поврзано со истото зголемување на изложеноста.
Краткорочната изложеност на озон сочинувало 6,37% од сите смртни случаи поврзани со рак, со најголеми удели во Бразил (10,8%), Чиле (6,3%) и Тајланд (6%).
Ефекти врз целиот систем
Оздоган рече дека наодите покажуваат дека озонот делува не само на респираторниот систем, туку и како системски канцероген фактор што влијае на целото тело.
„Докажано е дека озонот влијае на целото тело“, рече тој.
Тој објасни дека тропосферскиот озон е секундарен загадувач формиран преку фотохемиски реакции кои вклучуваат азотни оксиди и испарливи органски соединенија на сончевата светлина.
Повтореното или хроничното изложување ја потиснува антиоксидантната одбрана, што доведува до постојан оксидативен стрес, оштетување на ДНК, скратување на теломерите и генетски промени што можат да го забрзаат напредувањето на ракот.
Тој, исто така, цитираше истражување од кинескиот универзитет Фудан кое покажува дека ефектите на озонот се протегаат преку „оската бели дробови-црн дроб“, нарушувајќи ја микробиотата на белите дробови, предизвикувајќи системско воспаление, нарушувајќи го метаболизмот на црниот дроб и активирајќи ги патиштата на клеточна смрт.
Зголемување на ризиците од загадување на воздухот во Туркије
Оздоган рече дека Туркије, исто така, се соочува со зголемени ризици од загадување на воздухот.
Просечните нивоа на ПM2.5 честици се зголемија од 15,3 микрограми на кубен метар во 2024 година на 19,2 во 2025 година, додека загадувањето со озон во големите градови како што е Истанбул се зголемило за 10% во 2024 година во споредба со претходната година.
Тој истакна дека законската граница за озон во Турција е 120 микрограми на кубен метар во просек од осум часа, што е повисоко од препорачаните 100 микрограми од Светската здравствена организација.
Оздоган рече дека намалувањето на изложеноста на озон е клучно за пациентите со рак и групите со ризик, советувајќи ограничувања на активностите на отворено во текот на шпицот, редовно следење на квалитетот на воздухот, исхрана богата со антиоксиданси и подобрена безбедност на воздухот во затворен простор.
Извор: АА
