Климатските промени силно и брзо ги погодуваат европските урбани области, со сериозни последици по здравјето на граѓаните, покажува најновиот научен извештај Лансет Јавно здравје: 2026 Извештај за европските градови (The Lancet Public Health: 2026 Europe Cities Report), изработен од конзорциумот Лансет Одбројување Европа (Lancet Countdown Europe).

Тим експерти ги следел индикаторите во повеќе од 800 европски градови, истакнувајќи дека населението на Европа се соочува со невидено зголемување на температурата и здравствените ризици што произлегуваат од тоа.

Смртноста поврзана со топлината во урбаните области се зголемила во просек за 82 смртни случаи на милион жители помеѓу 2015 и 2024 година, во споредба со периодот помеѓу 1991 и 2000 година.

Градовите во јужна Европа били погодени многу потешко, според извештајот на Лансет.

Во меѓувреме, градовите во северна Европа се борат со зголемен алергенски полен и ширење на водните бактерии Вибрио (Vibrio), кои може да се најдат во морската храна, а некои соеви можат да предизвикаат болести кои се движат од гастроентеритис до тешки, дури и фатални инфекции.

Во исто време, во градовите се забележани помалку дрвја, предупредува тим предводен од Кетрин Тоне и Хозе Чен-Су од ИСГлобал во Барселона.

Градовите мора да ја преземат водечката улога

„Градовите играат централна улога во борбата против климатските промени. Градските власти треба да спроведат мерки за прилагодување и ублажување кои создаваат отпорни и нискојаглеродни заедници, ги зајакнуваат локалните економии и го подобруваат јавното здравје“, велат авторите.

Во речиси сите проучувани градови, 98,7% од урбаните области, смртните случаи поврзани со топлината се зголемиле помеѓу 2015 и 2024 година во споредба со 1991-2000 година.

Додека Западна Европа забележала просек од 64 дополнителни смртни случаи на милион жители, пресметките за Јужна Европа сугерираат 132 смртни случаи повеќе, што е зголемување од 161%.

Шумски пожари и токсичен чад

Бројот на денови во кои жителите на градовите биле изложени на токсичен чад од шумски пожари се зголемил помеѓу 2003 и 2023 година во нешто помалку од 10 проценти од градовите, но се намалил во околу 4 проценти од градовите.

Низ цела Европа, статистиката покажува зголемување од 7 проценти.

Градовите во јужна и источна Европа се особено тешко погодени од ова зголемување, велат истражувачите кои користеле 28 индикатори за да ги испитаат трендовите на климата поврзани со здравјето во повеќе од 800 европски градови, користејќи податоци од Евростат и други извори.

Сѐ потоплата клима, исто така, резултира со зголемување на заразните болести кои претходно се сметаа за тропски, бидејќи комарците што ги пренесуваат сè повеќе се населуваат во Европа.

Вкупниот просечен ризик од пренесување на денга треска во европските градови се зголемил за 111% помеѓу 2015 и 2024 година, во споредба со периодот од 1981 до 2010 година.

Најголемите зголемувања се забележани во градовите во источна Европа (за 369 %), по што следуваат западна Европа (за 159%).

Слични трендови се забележани и за вирусите чикунгуња и Зика. Не се поштедени ниту постудените делови од Европа.

Студиите спроведени во Германија покажуваат зголемување од 60% во пренесувањето на бактериите Вибрио помеѓу 2015 и 2024 година во споредба со периодот од 1982 до 2010 година.

Бактериите Вибрио обично се наоѓаат во топла солена вода, што значи дека се погодени крајбрежните градови на Северното и Балтичкото Море.

Концентрациите на полен од дрвјата прават алергиите да траат подолго

Како и жителите на другите градови во северна и западна Европа, оние во германските градови сѐ повеќе се вознемирени од поленот, кој предизвикува алергии кај многу луѓе.

Помеѓу 2015 и 2024 година, нивоата на полен од бреза во Западна Европа биле значително повисоки отколку во периодот од 1991 до 2000 година. Во Берлин, особено, било забележано зголемување од 66%, а Брисел со зголемување од дури 82 проценти.

Во Источна Европа, зголемувањето во некои случаи било повеќе од 100%.

Слични зголемувања на поленот од маслинки биле забележани во Шпанија и поленот од евла во урбаните области на Источна Европа.

Ефективна зелена инфраструктура

Сепак, треба да се запомни дека дрвјата служат и како средство за ублажување на негативното влијание на климатските промени.

„Дрвјата во градовите, како суштински елемент на урбаните зелени површини, исполнуваат важни функции на екосистемот кои директно придонесуваат за здравјето со намалување на топлинскиот стрес, подобрување на квалитетот на воздухот и промовирање на менталната благосостојба“, се вели во студијата.

Сепак, загрижувачки е што покриеноста со крошни на дрвјата, на пример, во германските градови, се намалила за нешто помалку од два проценти во просек помеѓу 2000 и 2020 година.

Економската комисија на Обединетите нации за Европа препорачува минимален праг од 30 проценти за покриеност со крошни на дрвјата, но само 14 проценти од европските градови ја исполнуваат оваа цел.