Шпанија годинава се соочи со три железнички несреќи со смртни последици, што доведе до сериозно преиспитување на опаѓачките безбедносни стандарди во втората по големина земја во Европската унија.
Сепак, по најновата несреќа што се случи претходно оваа недела, ситуацијата доби неочекуван пресврт поради сè погласните шпекулации на интернет за можна вмешаност на Израел во овие трагични настани, во кои од јануари досега загинаа најмалку 115 луѓе.
Голем број коментари на социјалните мрежи го вперат прстот кон Израел, обвинувајќи го дека наводно извршил повеќекратни акти на саботажа во Шпанија.
Двете земји неодамна влегоа во конфликт поради одлуката на Мадрид да ја признае палестинската држава, како и поради острите критики упатени кон израелскиот геноцид во Газа.
Оваа тензија следи откако израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху ѝ се закани на оваа европска земја дека ќе плати „непосредна цена“ за својот про-палестински дипломатски став.
Дополнително, фактот што поранешен шеф за безбедност на железницата и секретар за транспорт во Шпанија бил ангажиран од израелска компанија специјализирана за сајбер-безбедност во железничкиот сектор, исто така поттикна сомнежи за наводната улога на Тел Авив во фаталните железнички несреќи.
Низа човечки и системски грешки
На 28 октомври, воз со голема брзина удри во задниот дел на запрен воз во близина на градот Урда, во шпанската провинција Толедо. Во несреќата загинаа најмалку 68 лица, а повеќе од 100 беа повредени.
Првичните истраги укажуваат на тоа дека причина за трагичната несреќа е комбинација од дефект во компјутерскиот систем и една „необјаснива“ човечка грешка.
Според извештаите, технички дефект го онеспособил автоматизираниот систем за сигнализација и безбедност на делница од 65 километри, поради што сите возови во тој реон застанале. Ова ги принудило контролорите на железничкиот сообраќај да ја преземат контролата врз возовите преку рачно управување.
Во тој момент, еден контролор во Мадрид издал „необјаснива“ наредба, дозволувајќи му на возот што се движел зад другиот да продолжи со нормално сообраќање, без никакви ограничувања на брзината. Судирот од позади, кој се случи при голема брзина, поттикна сомнежи дека станува збор за планирана саботажа, а не за несреќен случај.
Претходно, на 18 јануари, уште еден воз што се движел со голема брзина излетал од шините и преминал на спротивниот колосек, токму на линијата Мадрид-Севиља, во близина на Адамуз во покраината Кордоба.
Воз што доаѓал од спротивната насока удрил во возот што излетал од шините, при што загинале 46 лица, а повеќе од 150 биле повредени.
Истрагата покажа дека причина за оваа смртоносна несреќа бил скршен дел од железничката пруга. Според извештаите, шпанскиот синдикат на машиновозачи уште пред несреќата предупредувал на безбедносни ризици.
Два дена подоцна, на 20 јануари, уште еден воз излетал од шините во близина на Барселона; машиновозачот загинал, а десетици патници биле повредени.
Истрагата утврдила дека несреќата настанала поради структурно уривање- потпорен ѕид покрај пругата се урнал, а отпадот предизвикал фатално излетување на возот.
Зошто Израел е обвинуван?
Постојат две главни причини поради кои сè поголем број коментатори на интернет го вперат прстот кон Израел, тврдејќи дека тој наводно стои зад смртоносните железнички несреќи.
Прво, претходно оваа година, Нетанјаху во официјална изјава се закани дека Шпанија „неизбежно ќе плати цена“ по низата дипломатски судири.
Шпанија зазеде цврст став против Израел: ја призна палестинската држава, го критикуваше израелското геноцидно бомбардирање на Газа, воведе ембарго за оружје кон Тел Авив и го затвори својот воздушен простор за американски воени летови кои се упатувале кон извршување напади врз Иран.
Нетанјаху изјави дека нема да толерира „лицемерие и непријателство“ од страна на Шпанија, ниту пак ќе дозволи таа да води дипломатска војна.
Второ, причината поради која многумина го обвинуваат Израел за наводна вмешаност во смртоносните железнички несреќи е ангажирањето на поранешната шпанска државна секретарка за транспорт и шефица на железницата од страна на израелска компанија за сајбер-безбедност во железничкиот сектор.
Во февруари 2024 година, компанијата Цилус (Cylus) од Тел Авив, која се занимава со сајбер-безбедност во железницата, ја именуваше Изабел Пардо де Вера за член на својот советодавен одбор. Претходно, таа беше претседател на шпанската државна компанија за железничка инфраструктура, а подоцна, од јули 2021 до почетокот на 2023 година, ја извршуваше функцијата државен секретар за транспорт.
Секогаш под лупа
Историски гледано, Израел често е обвинуван за спроведување тајни саботажи, сајбер-напади и насочени операции во земји што ги смета за непријателски.
Неговата разузнавачка служба за странство, Мосад, заедно со воените сајбер-единици, како што е Единицата 8200, има добро документирана историја на наводно мешање во работите на други држави.
Во текот на првата деценија од 21 век, Тел Авив против Иран употреби нешто што нашироко се смета за првото јавно познато сајбер-оружје во светот, создадено со државна поддршка. Станува збор за компјутерскиот вирус Стукснет (Stuxnet), кој беше искористен за конкретно таргетирање и физичко уништување на речиси 1.000 центрифуги во иранскиот нуклеарен погон за збогатување ураниум во Натанз.
Во 2020 година, беше откриено дека Израел стои зад масовен кибернапад што ги парализираше компјутерите што го регулираа сообраќајот, превозот и влечните бродови на стратешкиот пристанишен терминал Шахид Раџаи во иранскиот Бандар Абас, предизвикувајќи километри долги сообраќајни метежи на копно и море.
Во друга високо софистицирана операција на синџирот на снабдување, израелската разузнавачка служба детонираше илјадници модифицирани пејџери и рачни радио уреди што ги користеа членовите на Хезболах истовремено во 2024 година низ Либан, убивајќи десетици и повредувајќи многу повеќе.
Израел и онлајн муабети
Израел е нашироко обвинуван дека играл тајна улога зад судирот на брзи возови во Шпанија на 28 октомври.
Корисниците го поврзуваат широко распространетиот прекин на компјутерските комуникации што му претходеле на несреќата со претходното предупредување на Нетанјаху дека Шпанија ќе плати „непосредна цена“ за својот дипломатски став.
Тие исто така укажуваат на интеграцијата на израелските фирми за сајбер безбедност во железничките системи на Шпанија.
„Израел ги соборува шпанските возови“, објави Џо Блек, корисник на социјалните мрежи, на X.
Друг корисник на социјалните мрежи истакна дека несреќата е предизвикана од технички дефект.
„Израелските компании се вградени во шпанскиот железнички систем, а шпанските возови продолжуваат да се соборуваат откако Израел им се закани“, се вели во објавата.
„Навистина несреќна случајност како овие несреќи продолжуваат да се случуваат кога земјите го вознемируваат Израел и нивните договори за компјутерска/безбедност се со Израел. Тоа е необјасниво“, рече друг корисник на социјалните мрежи.
Извор: ТРТ Ворлд
