„Слепи мачиња“: Како исклучувањето на Старлинк и ограничувањата на Телеграм влијаат на фронтот?

SpaceX ги блокираше „сивите“ терминали, Роскомнадзор го ограничи Телеграм — како руската армија се снаоѓа без своите вообичаени средства за комуникација?

Вечерта на 4 февруари, на фронтот во Украина почна да се случува нешто од кое руските војници долго стравуваа. Терминалите на Старлинк — сателитската интернет-услуга управувана од компанијата на Илон Маск — почнаа масовно да се исклучуваат. За илјадници војници навикнати да координираат напади, да управуваат дронови и да повикуваат евакуации преку месинџери, одеднаш настапи тишина.

„Сега се како слепи мачиња“, изјавил командант од украинскиот Генералштаб за POLITICO, опишувајќи ја состојбата на руските единици.

Сиви терминали

Официјално, Старлинк никогаш не работел во Русија — западните санкции ја забрануваат испораката на опрема на SpaceX. Сепак, руската војска пронашла заобиколен пат: илјадници терминали со големина на лаптоп биле прошверцувани до фронтот преку Централна Азија и Обединетите Арапски Емирати. Тие биле активирани во земји каде што Старлинк е легален, со фалсификувани документи. Во Русија, еден Старлинк терминал можел да се купи за околу 200.000 рубљи (приближно 2.000 долари).

Овие „сиви“ терминали станале она што стандардниот воен комуникациски систем не можел да го обезбеди: брзо, сигурно и едноставно средство за координација. Руските сили користеле сателитски интернет за управување со камиказе-дроновите „Шахед/Геран“, кои научиле да напаѓаат дури и возови во движење. Јуришните групи добивале разузнавачки информации и коригирале артилериски оган преку истата врска.

„Факт е дека, во отсуство на алтернативи, Руските вооружени сили користат сиви Старлинк-терминали за комуникација на фронтот. Опасноста е што тоа беше лесен пат, наместо да изградиме нешто свое во вселената, да поставуваме оптички кабли што постојано се кинат, да поставуваме ‘мостови’ или да работиме интензивно со дигитални станици за организирање пренос на мали пакети податоци. Сега или ќе се вратиме на старомодниот начин, или итно ќе измислиме нешто свое“, призна прорускиот Телеграм-канал „Два мајора“.

Пресврт

На почетокот на февруари, украинскиот министер за одбрана Михајло Федоров постигнал договор со SpaceX за радикален чекор. Компанијата ги блокирала сите терминали на украинска територија освен оние на „бела листа“. Листите се ажурираат на секои 24 часа. Секој терминал што се движи побрзо од 90 км/ч автоматски се исклучува — за да се спречи употреба на дронови.

„Изгледа чекорите што ги презедовме за да ја запреме неовластената употреба на Старлинк од страна на Русија дадоа резултат“, напиша Маск на X.

Ефектот бил разорен. Според советникот на украинското Министерство за одбрана Сергеј Бескрестнов, Русите „немаат само проблем на фронтот; непријателот има катастрофа“. „Командувањето со трупите се распаѓа. Јуришните операции се запрени во многу области“, напиша тој на Фејсбук.

Висок претставник на НАТО изјавил за „Њујорк тајмс“ дека украинските сили напредувале во Запорошката област токму по губењето на сателитските комуникации од страна на руските единици. Украина соопшти дека повторно ја презела контролата врз селото Косивцево.

Двоен удар

Додека руските војници сè уште се справувале со загубата на Старлинк, на 10 февруари Роскомнадзор ги заострил ограничувањата на Телеграм — месинџерот што стана де факто „теренски штаб во џеб“ за двете армии.

Реакцијата во проруската заедница била жестока.

Воениот дописник Александар Сладков праша: „Со што ќе се замени Телеграм? Западот ни зададе дводневен нокаут со исклучениот Старлинк. Сега ја закопуваме и оваа способност за комуникација и управување... Со што треба да победиме? Со радиостаници ‘Орешек’ и ТА-57?“ ТА-57 е советски полски телефон развиен во 1957 година.

Зошто нема алтернативи?

Проблемот на руската армија не е отсуството на системи — тие постојат. Но тие бараат специјализирана опрема, обука, време и ресурси.

Инсталирањето Телеграм на паметен телефон не бара ништо од тоа.

Русија нема сателитски систем споредлив со Старлинк по брзина, покриеност и стабилност. Лансирањето на првите сателити од сопствениот проект е одложено за 2026 година.

Привремен застој?

Сепак, исклучувањето на Старлинк веројатно нема да биде пресвртница во војната.

„Тоа не е магично решение, не значи дека победуваме“, вели Андриј Пронин. „Ќе им биде тешко, но ќе ги обноват комуникациите.“

Во меѓувреме, Киев предупредува дека Русија се обидува да регрутира Украинци за регистрација на терминали, нудејќи до 230 долари по терминал.

Фактот останува: руската армија нема брза замена ниту за Старлинк, ниту за Телеграм. А во ерата на „паметно војување“, борбата „на слепо“ значи да се отстапи терен уште на самиот почеток.

Автор: Салман Нијази