2025., годината кога се исплати долгата игра на Туркије

Војната меѓу Русија и Украина на почетокот на 2022 година ја соочи Туркије со еден од најсложените стратешки тестови во нејзината модерна историја.

Војната избувна во момент кога односите на Анкара со западните партнери и Русија беа истовремено витални и напнати.

Конфликтот се закани да ги заостри сите постоечки ограничувања одеднаш. Цените на енергијата скокнаа, глобалните финансиски услови се заострија, а западните санкции врз Русија ја ставија Туркије, членка на НАТО со длабоки економски, енергетски и туристички врски со Москва, во незавидна позиција. Одржувањето на стратешката автономија без отуѓување од која било страна, во тоа време, изгледаше речиси невозможно.

Многумина претпоставуваа дека Анкара ќе биде принудена на бинарен избор, оној што ќе носи тешки економски и политички трошоци во кој било правец.

Четири години подоцна, таа претпоставка се покажа како погрешна. Далеку од тоа да биде ограничена од настаните, Туркије се појави како еден од повештите геополитички навигатори во украинската војна и нејзините пошироки последици, претворајќи го ограничувањето во предност, а двосмисленоста во влијание.

Во војната во Украина, прво преку мировните преговори во Анталија, нејзината улога во договорот за жито на Црното Море, последователните размени на затвореници, а повторно оваа година преку мировниот процес во Истанбул, Туркије се етаблираше како корисен посредник за главните протагонисти.

Ова ѝ помогна на Туркије да се ослободи од ограничувањата и со Западот и со Русија. Така, таа можеше да продолжи да тргува со Русија, во рамките на ограничувањата на западниот режим на санкции, трговија што помогна во зацврстувањето на нејзината сопствена макроекономска позиција.

Извонредно е што паралелно, Туркије можеше да испорача критични воени резерви на Украина, вклучувајќи ги и Бајрактар ​​ТБ2, кои беа апсолутно пресвртници во помагањето на украинските сили да го одбијат почетниот руски напад врз Киев.

Геополитички промени

Војната во Украина донесе пошироки промени во геополитиката, кои Туркије ги искористи целосно.

Прво, во Јужен Кавказ, Азербејџан го искористи фактот дека руските сили беа распоредени во Украина за да ја искористат својата воена и технолошка предност за да ги совладаат ерменските сили во Карабах. Војната беше одлична реклама за турската воена технологија - турските беспилотни летала, особено Бајрактар ​​ТБ2, беа клучни во победата на Азербејџан.

Но турската дипломатија, исто така, ги држеше руските сили настрана. Конечниот мировен договор меѓу Ерменија и Азербејџан се чини блиску, а ова ќе донесе и долгоочекувана нормализација на односите меѓу Туркије и Ерменија.

Границата меѓу двете држави веројатно ќе се отвори наскоро. Ова ќе помогне дополнително да се зајакнат турските трговски и дипломатски врски во Централна Азија, па сè до Кина.

Успехот на турската воена технологија во војните во Украина и Карабах покажа како тврдата моќ може да го отвори патот за можности за мека моќ со земјите во Африка, Европа и Блискиот Исток, кои сега се желни да соработуваат со Туркије, за да помогнат во диверзификацијата на сопствените одбранбени односи.

Фактот дека Русија беше заглавена во Украина, исто така, одигра не мала улога во падот на режимот на Баас, како и обезбедувањето клучна воено-техничка поддршка од страна на Туркије за силите против Асад.

Русија беше растегната во Сирија, а со ослабените Иран и Хезболах од израелските напади, Туркије беше во можност да ги поддржи своите сојузници во освојувањето на Дамаск.

Излегувањето на Сирија од санкциите и реалните надежи за закрепнување и реконструкција нудат потенцијален благодет за турските компании, со оглед на нивните силни страни во производството и градежништвото.

Подобрените изгледи за мир и закрепнување во Сирија, исто така, нудат потенцијал за политички победи дома за Туркије, што ќе доведе до процесот на распуштање и разоружување на терористичката група ПКК. Второспоменатото, доколку се оствари, би донело огромен економски стимул и би помогнало да се отстранат точките на тензија во односите со Европа.

Како и во Сирија, секој мир во Украина би донел големи придобивки за Туркије, бидејќи нејзините блиски стратешки врски со Киев би требало да имаат корист преку учество во реконструкцијата, што би можело да изнесува десетици милијарди долари годишно.

Било каков мировен договор во Украина е малку веројатно да ги ублажи пошироките безбедносни проблеми за Европа. И со оглед на веројатната постојана и егзистенцијална закана од Русија и слабеењето на американската поддршка за европската безбедност, Европа веројатно ќе се стреми кон диверзификација на одбранбените и стратешките партнерства.

Во овој поглед, Туркије веројатно ќе биде големиот победник, со својата голема и способна војска и добро развиен воено-индустриски комплекс.

Глобални односи

Туркије е отворена за партнерство со Европа во областа на одбраната и воената технологија, обезбедувајќи ѝ на Европа обем, но во замена за трансфер на технологија. Веќе видовме одреден напредок овде со неодамнешните договори меѓу Бајкар - Пјаџо и Леонардо. Многу веројатно ќе дојдат и други.

Но безбедносните предизвици за Европа, предизвикани од војната во Украина, исто така претставуваат можност за враќање на целото прашање за позицијата на Туркије во Европа; нејзината кандидатура за пристапување во ЕУ може да добие нов живот со договор за нов, подлабок аранжман за Царинска унија.

Способностите на Туркије за тврда и мека моќ, исто така, ѝ овозможија да преземе активна улога во помагањето во посредувањето за мир на Блискиот Исток.

Анкара одигра клучна улога како гарант во неодамнешниот мировен процес во Газа. Важна за Доналд Трамп, кој го склучуваше договорот, беше Туркије, која покажа подготвеност да се вклучи во играта - нудејќи војници за да го контролираат секој договор.

Иако вториот се чини дека е блокиран од Израел, покажувајќи позитивен и конструктивен пристап кон постигнување мир, Туркије стекна пријатели во Белата куќа. Се очекува ова да донесе резултати, можеби со договор за укинување на санкциите врз Туркије и нејзино враќање во посакуваната програма за авионите Ф-35.

Оваа перцепција за Туркије како прагматичен посредник во договорите, што се вклопува во наративот на Трамп, но исто така и како сериозен снабдувач на тврда моќ и воена технологија, носи подобрувања во односите низ поширокиот регион.

Односите со Обединетите Арапски Емирати и Саудиска Арабија се многу подобрени - потпомогнати од координираниот одговор за Газа и како противтежа за Израел. Дури и односите со Кина се во тренд на подобрување, бидејќи трговските и деловните врски се приоритетни и помагаат да се постави нов позитивен тон.

Накратко, Туркије успеа да сврти предизвикувачки сет геополитички настани во своја корист, а сега се отвораат можностите за многу подобрени надворешни односи, а со тоа и економски резултати.

Тимоти Еш

Тимоти Еш е виш суверен стратег во РБЦ БлуБеѕ Асет Менаџмент и долгогодишен аналитичар во Туркије, со над 20 години професионално искуство во областа на турската економија и политика.

Извор: ТРТ Ворлд

Напомена: Ставовите изразени во овој напис му припаѓаат на авторот и не ја одразуваат нужно уредувачката политика на ТРТ Балкан