Елиф, турска средношколка, поминува неколку попладневни часови неделно учејќи во нејзината локална библиотека во Истанбул. За многу млади корисници како неа, библиотеките нудат нешто што е сè потешко да се најде на друго место: тивка и продуктивна средина.

„Дома има премногу одвлекувања на вниманието, особено телефони и телевизор. Во библиотеката, можам да се концентрирам многу подобро.“

Искуството на Елиф одразува поширок тренд што се одвива низ цела Туркије.

Во време кога едукаторите и родителите сè повеќе се грижат дека младите луѓе ја губат способноста да се концентрираат среде бесконечен поток објави, видеа и известувања на социјалните медиуми, библиотеките низ целата земја доживуваат извонредно оживување - главно поттикнато од истата генерација која често е обвинета за намалување на вниманието.

Според податоците објавени од Турскиот статистички институт, бројот на луѓе што ги користат јавните библиотеки во Туркије се зголемил повеќе од двојно во текот на четири години, зголемувајќи се од 15,7 милиони во 2021 година на 39,2 милиони во 2025 година, додека членството се зголемило за 6,4% на повеќе од 7,16 милиони луѓе.

Највпечатливо е што околу 5,5 милиони од тие членови биле на возраст од 30 години или помлади, вклучувајќи приближно 2,5 милиони деца и тинејџери под 18 години.

Бројките сугерираат дека, и покрај доминацијата на дигиталната забава, сè поголем број млади луѓе во Туркије сè уште бараат простори посветени на читање, учење и одржлива концентрација.

Книги и повеќе од тоа

„Иако пократката дигитална содржина може да го намали распонот на внимание, сè уште постои голема публика што продолжува да поминува часови читајќи книги“, рече Танер Бејоглу, генерален директор за библиотеки и публикации во Министерството за култура и туризам.

„Овие луѓе не се само студенти, туку и поединци од сите возрасни групи и професии.“

Библиотеките во Туркије пречекаа рекорден број посетители во 2025 година, што одразува поширока трансформација која ги претвори библиотеките од мирни складишта на книги во динамични центри за учење, култура и живот во заедницата.

Друг средношколец од Истанбул, Мехмет, рече дека библиотеките станале многу попривлечни отколку што многу луѓе сфаќаат.

„Веќе не станува збор само за книги“, рече тој. „Постојат удобни простори за учење, дигитални ресурси, а понекогаш и работилници или настани. Таму се среќавам со пријатели, учам за часови и откривам книги што нормално не би ги нашол на интернет.“

Редефинирање на улогата на библиотеките

Според податоците објавени од Турскиот институт за статистика, бројот на библиотеки што работат низ целата земја достигнал 45.327 во 2025 година.

Бројките го означуваат најновиот пресврт во деценискиот напор на Министерството за култура и туризам за редефинирање на улогата на библиотеките во турското општество.

„Библиотеките се меѓу најважните институции за зачувување и пренесување на културното наследство на општествата“, рече Бејоглу.

„Денес, библиотеките повеќе не се само места каде што се складираат книги. Тие станаа живи центри каде што се спроведуваат истражувања, се развиваат креативни идеи, се одвиваат уметнички активности и се спојуваат образованието и социјалната интеракција.“

Библиотечната мрежа на земјата сега ја вклучува Претседателската национална библиотека, која е еден од најголемите и најамбициозните библиотечни проекти во светот со 2,71 милиони томови, и Националната библиотека во Анкара, како и 1.302 јавни библиотеки, 557 универзитетски библиотеки и повеќе од 43.000 библиотеки поврзани со образовни институции низ целата земја.

Од книжни складишта до живи центри на заедницата

Бејоглу рече дека пристапот на министерството значително еволуирал во последните години преку она што го нарекува модел „Жива библиотека“.

Наместо да функционираат само како места за читање и позајмување книги, јавните библиотеки сега нудат образовни програми што опфаќаат теми од информациска писменост и дигитални технологии до еколошка одржливост, уметност, дизајн, јазици и хуманистички науки.

Се чини дека стратегијата наидува на одзив кај јавноста. Според министерството, повеќе од 33.800 културни, уметнички, образовни и литературни настани биле организирани во јавните библиотеки во текот на 2025 година, привлекувајќи речиси 1,94 милиони учесници.

Институциите сега имаат за цел да се движат подалеку од концептот „Жива библиотека“ кон она што Бејоглу го опишува како „Создавање библиотеки“- простори дизајнирани не само за консумирање знаење, туку и за негово создавање.

Според иницијативата, библиотеките ќе бидат домаќини на работилници, програми за обука и практични активности наменети за поттикнување на претприемништвото, иновациите, критичкото размислување, дигиталната писменост и креативното производство.

„Целта е библиотеките да се трансформираат во центри на можности и производство кои придонесуваат за социјалниот, културниот, научниот, па дури и економскиот развој на земјата“, рече Бејоглу.

Градење дигитална иднина за читателите и истражувачите

Министерството, исто така, ги забрза напорите за модернизација на библиотечните услуги преку дигитални технологии.

Универзитетските библиотеки пријавија зголемување од 17,1 процент на фондот на е-книги, достигнувајќи 168,6 милиони наслови. На национално ниво, властите спроведуваат амбициозна агенда за дигитална трансформација која вклучува библиотечни услуги управувани од вештачка интелигенција и проекти за дигитализација од големи размери.

Една водечка иницијатива е Проектот за национална дигитална библиотека, кој има за цел да создаде дигитален близнак на Националната библиотека и да направи милиони ресурси достапни онлајн за луѓето низ целата земја.

Дигитални пристапни станици веќе се воспоставени во јавните библиотеки низ десетици провинции, овозможувајќи им на корисниците пристап до дигитализирани колекции без патување во Анкара.

Книги, весници, списанија, мапи, постери, разгледници и ретки ракописи се меѓу материјалите што се пренесуваат во дигитални формати, значително проширувајќи го пристапот за истражувачите и пошироката јавност.

Како што библиотеките низ Туркије продолжуваат да се трансформираат, за Бејоглу, порастот на користењето на библиотеките не е привремен тренд, туку доказ за поширока културна промена.

„Денешните библиотеки повеќе не се тивки простори каде што книгите едноставно се зачувуваат“, рече тој. „Тие станаа живи средини каде што се спојуваат образованието, културата, социјализацијата и дигиталните иновации.“

Извор: ТРТ Ворлд