Во поморскиот хаос, коридорот Зангезур се чини подготвен да ги обезбеди трговски текови Исток- Запад

Турскиот министер за транспорт и инфраструктура, Абдулкадир Уралоглу, на 26 март објави дека коридорот Зангезур, стратешка транспортна рута што ги поврзува Азербејџан со Туркије, ќе стане оперативен во рок од четири до пет години.

Коридорот ќе создаде директна копнена врска од Карс во источна Турција до азербејџанската енклава Нахчиван. Потоа ќе се протега на ерменската територија Зангезур, долга околу 43 километри, и на крајот ќе премине во копнен Азербејџан.

Со изградбата што веќе е во тек во Туркије и во азербејџанската енклава Нахчиван, развојот претставува голем чекор кон зајакнување на поврзаноста во туркискиот свет и нејзино интегрирање во поширокиот Среден коридор, широка трансевроазиска логистичка рута што ја поврзува Кина со Европа преку Централна Азија и Туркије.

Овој најнов пробив доаѓа во време кога регионот бара алтернативи за ранливите поморски пречки што ја ограничуваат глобалната трговија.

Како одговор на војната меѓу САД и Израел против Иран, која започна на 28 февруари, Техеран го ограничи превозот во Ормускиот теснец, тесниот воден пат што го поврзува Персискиот со Оманскиот Залив, низ кој минува приближно една петтина од глобалната трговија со нафта.

Во исто време, бунтовниците Хути, поддржани од Иран, кои ги контролираат западните пристаништа на Јемен повеќе од една деценија, ги обновија своите напади врз Израел.

Ова предизвика аларми за безбедноста на клучните бродски линии во Црвеното Море, кое што ја одделува Азија од Африка. Црвеното Море е главен меѓуокеански премин што обработува 22 проценти од глобалната поморска трговија со контејнери.

Со Суецкиот канал на север и теснецот Баб ал Мандеб на југ, бунтовничката група, поддржана од Иран, би можела да го наруши поморскиот трговски пат што го скратува растојанието помеѓу Азија и Европа за половина.

Октај Танрисевер, професор по меѓународни односи на Техничкиот универзитет на Блискиот Исток во Анкара, за TРТ Ворлд изјави дека коридорот Зангезур е потенцијална алтернатива во услови на растечка несигурност во клучните поморски теснеци.

„Зголемената несигурност на Ормуз би можела да бара развој на алтернативни транспортни коридори. Коридорот Зангезур би можел да биде една од овие алтернативи“, вели тој.

Тој, исто така, го посочува Развојниот пат на Туркије, планиран трговски коридор што ги поврзува пристаништата на Ирак во Заливот со Европа преку Туркије, како друга одржлива опција, доколку продолжат прекините во Ормускиот  теснец.

Хајал Искандаров, геополитички експерт поврзан со Воениот научно-истражувачки институт на Националниот универзитет за одбрана на Азербејџан, изјави за TРТ Ворлд дека Туркије е добро позиционирана да биде движечка сила зад повеќето регионални проекти за соработка како влијателен играч и во Централна Азија и во Кавказ.

„Отворањето на коридорот Зангезур ќе ја промени транзитната мапа на целиот регион“, вели тој.

Осврнувајќи се на значајните иницијативи поддржани од Туркије, како што се нафтоводот Баку-Тбилиси-Џејхан, гасоводот Баку-Тбилиси-Ерзурум, железницата Баку-Тбилиси-Карс, Трансанадолскиот гасовод и Трансјадранскиот гасовод, Искандаров вели дека Анкара поставила рекорд во диверзификацијата на рутите и намалувањето на зависноста од поединечни актери.

Во моментов, изградбата на автопати за коридорот Зангезур од азербејџанска страна е завршена со над 95 проценти, а железничките работи со 70-80 проценти, а целосната оперативност се очекува до крајот на 2026 година, вели тој.

Нови проекти како што е железницата Карс-Игдир-Дилучу ќе се поврзат директно со коридорот, додавајќи приближно 15 милиони тони годишен товарен капацитет.

„Железницата е интегрирана со пристаништа, индустриски зони и логистички центри како дел од националната стратегија“, вели тој.

За Туркије, придобивките ќе бидат значителни.

„Зангезурскиот коридор ќе стане најкратката копнена транспортна рута помеѓу Тихиот и Атлантскиот океан, како и пресечна точка на рутите Север-Југ и Исток-Запад“, вели Искандаров.

Тој ја нарекува Туркије природен центар за источноазиски, централноазиски и касписки товар што се упатува кон европските пазари преку врската Зангезур и поширокиот Среден коридор.

Коридорот совршено се вклопува со ТРАЦЕКА (TRACECA) на ЕУ, или програмата за транспортен коридор Европа-Кавказ-Азија, која има за цел да ја поврзе Европа со Централна Азија преку транспортни коридори што минуваат низ Црното Море, Јужен Кавказ и Каспиското Море.

Исто така, се усогласува со кинеската иницијатива Еден појас, еден пат, која Туркије активно ја поддржа преку договор од 2015 година што го поврзува Средниот коридор со инфраструктурната шема на Пекинг, вредна повеќе милијарди долари, вели Искандаров.

Тргувањето на стоки од Кина преку Централна Азија, каспиското пристаниште Алат, железницата Баку-Тбилиси-Карс, а потоа и Туркије, трае околу две недели. Но врската Зангезур ќе обезбеди многу пократок и посигурен копнен пат, забележува тој.

Политички и правните пречки остануваат

Танрисевер вели дека Анкара е во напредна состојба на подготвеност. „Туркије ги заврши повеќето од своите технички и инфраструктурни подготовки за целосно оперативно работење на системот Зангезур-Среден коридор во блиска иднина“, вели тој.

Сепак, тој посочува на судбината на мировниот договор меѓу Ерменија и Азербејџан - поврзан со претстојните избори во Ерменија - како и ратификацијата на Трамповиот пат за меѓународен мир и просперитет или договорот TРИПП, и ги предвидува уставните промени во Ерменија како можни пречки за Коридорот Зангезур.

„Главната пречка сѐ чини дека е политичка и правна“, вели тој.

Фрлајќи светлина врз поширокиот геополитички пејзаж, Искандаров вели дека мировниот договор постигнат со посредство на САД на 8 август во Вашингтон, во рамките на TРИПП, претставува значаен пробив по три децении конфронтација.

Реакцијата на Русија останува неизвесна, додека Иран постојано го осудува Коридорот Зангезур како наводен „Турански коридор на НАТО“ насочен кон поттикнување етнички немири, вели Искандаров.

Откако ќе биде оперативен, коридорот ќе служи како „отскочна даска кон долготраен мир во регионот“, поттикнувајќи соработка, меѓусебна доверба и проширена трговија Исток-Запад, вели тој.

Меѓутоа, тој предупредува да не се претставува коридорот Зангезур како совршена алтернатива за морските патишта, забележувајќи дека околу 70 проценти од глобалната нафта и големото мнозинство од стоката на големо сè уште се движат преку поморски премини, како што се Ормуз и Црвеното Море.

Сепак, предложениот коридор значајно ќе ги диверзифицира опциите за товар со повисока вредност, временски осетлив.

„За бизнисите, дури и делумната алтернативна рута ја намалува изложеноста на шокови како оние што се видени во кризите во Црвеното Море или Ормуз“, вели Искандаров.

Извор: ТРТ Ворлд