Моџтаба Хамнеи, свештеник кој долго време се сметаше за една од највлијателните, но најмалку видливите личности во политичкиот естаблишмент на Иран, е именуван за нов врховен лидер на земјата по убиството на неговиот татко во воздушен напад на САД и Израел.

56-годишниот свештеник беше избран од страна на Иранското собрание на експерти, тело од 88 члена одговорно, според Уставот, за назначување на највисокиот политички и религиозен орган на земјата.

Со неговото назначување, Моџтаба станува третиот врховен лидер на Иран од револуцијата во 1979 година, наследувајќи го лидерството во момент на интензивен регионален конфликт и домашна несигурност.

Ран живот и семејна позадина

Моџтаба е роден на 8 септември 1969 година, во североисточниот ирански град Машхад, еден од главните религиозни центри во земјата. Тој е втор син на убиениот Али Хамнеи, кој владееше со Иран како врховен лидер од 1989 година до неговото убиство пред повеќе од една недела во воздушните напади на САД и Израел, како и внук на свештеникот Џавад Хамнеи.

Растејќи во политички наелектризирана средина, Моџтаба беше сведок на подемот на својот татко како клучна фигура во земјата, а подоцна и како претседател на Иран, пред да ја преземе улогата на врховен лидер.

Тој се ожени со Захра Хадад-Адел, ќерка на Голам-Али Хадад-Адел, истакнат конзервативен политичар и поранешен претседател на парламентот, кој моментално раководи со една од водечките културни институции во Иран.

Захра беше исто така меѓу убиените во американско-израелскиот напад насочен кон станбениот комплекс на семејството Хамнеи во главниот град Техеран. Моџтаба го преживеа нападот, но ги загуби и мајка си, сестра си, зетoт и внуците.

Образование и свештеничка обука

Како и многу личности во рамките на иранскиот свештенички естаблишмент, Моџтаба го продолжил своето религиозно образование во градот Ком, водечки центар во земјата за шиитско теолошко учење и дом на семинариите што го обучуваат иранското свештенство.

Според иранските аналитичари, Моџтаба поголемиот дел од својата кариера го поминал предавајќи на семинариите во Ком, вклучувајќи ги и часовите по напредна јуриспруденција познати како дарс е хареј, што се смета за највисоко ниво на семинарско образование.

Моџтаба никогаш не се кандидирал за функција ниту бил подложен на јавно гласање, но со децении бил многу влијателна личност во внатрешниот круг на претходниот врховен лидер, негувајќи длабоки врски со Револуционерната гарда (ИРГЦ).

Улога и влијание

Меѓународните медиуми често го прикажуваат Хамнеи како нетранспарентна личност со можно влијание зад сцената. Неговата ограничена јавна видливост ја зајакнува оваа слика, бидејќи нема обемни јавни говори, интервјуа или политички манифести што ги изнесуваат неговите ставови.

Името на Моџтаба периодично се појавуваше во политичките дискусии во Иран, обично во врска со претседателските избори или шпекулации за тоа кои кандидати би можел да ги поддржи.

Сепак, самиот Моџтаба ретко учествувал во јавни политички дебати. Неговите појавувања најчесто биле ограничени на официјални церемонии, национални комеморации и религиозни собири што ги покривале иранските државни медиуми.

Последниот пат кога бил јавно виден било за време на провладин митинг по широките протести претходно оваа година.

Според иранските извештаи, Моџтаба учествувал и во војната меѓу Иран и Ирак кон крајот на 1980-те, кога неговиот татко беше претседател.

Се вели дека се приклучил на доброволните единици како млад човек, што го одбележа неговото прво искуство со воените работи.

Наследството е под закана

Моџтаба Хамнеи ја презема лидерската улога на нацијата во еден од најнестабилните моменти во модерната иранска историја.

Транзицијата се одвива и под директни закани од Израел, чии лидери ветија дека ќе го убијат секој ирански лидер избран да го наследи Али Хамнеи.

„Секој лидер избран од иранскиот терористички режим да продолжи да го води планот за уништување на Израел, заканувајќи се на САД, слободниот свет и земјите во регионот и потиснувајќи го иранскиот народ, ќе биде сигурна цел за атентат, без разлика на неговото име или каде се крие“, рече израелскиот министер за одбрана Израел Кац на X.

Заканите го нагласуваат вонредниот притисок околу наследувањето, ставајќи го Моџтаба во центарот на геополитичка конфронтација што се протега далеку надвор од границите на Иран.

Министерството за финансии на САД воведе санкции врз Моџтаба во 2019 година, велејќи дека тој го претставувал врховниот лидер во „официјален капацитет и покрај тоа што никогаш не бил избран или назначен на владина позиција“, освен што работел во канцеларијата на својот татко.