Сајед Унс

Сајед Унс е новинар со седиште во Пакистан, истражувач на глобалната историја како и историјата на јужна Азија, преку раскажување приказни 

Кој ќе ја раскаже приказната за Палестина? Тоа е прашање од милион долари кое бара одговор.

Од уредничките спорови за палестинската историја до правните последици од поддршката на Палестина, борбата се протега подалеку од она што може да се каже и кој може да одлучи како ќе се слушне.

Еден народ може да ги изгуби своите домови, својата земја и безбедноста на својата иднина. Но следува уште една борба: да му се каже на светот што се случило, зошто се случило и кој ја сноси одговорноста.

За Палестинците, оваа борба сè повеќе се протега во издавачките куќи, литературните настани и институциите кои одредуваат кои приказни ќе стигнат до јавноста.

Нивното страдање може да се признае, но историскиот контекст што го објаснува може да биде оспорен. Нивните писатели може да најдат можности да објавуваат, но споровите околу јазикот и рамката можат да одредат колку од нивната наменета порака ќе преживее.

Две неодамнешни контроверзии во книжевниот свет илустрираат различни димензии на овој проблем: повлекувањето на палестинска детска книга од Пингвин Рендом Хаус (Penguin Random Hous) по уреднички спор и одлуката на ирската писателка Сали Руни и нејзиниот издавач да ги повлечат нејзините книги од британскиот пазар поради правните последици од нејзината поддршка за Палестинска акција (Palestine Action).

Случаите не се идентични. Едниот се однесува на уредничките несогласувања околу историското претставување; другиот се однесува на тоа како британските закони за тероризам влијаат на заработката на една писателка и дистрибуцијата на нејзиното дело.

Но двата покренуваат прашање кое заслужува поголемо испитување: кој ги одредува границите на прифатливото изразување за Палестина?

Кога историјата станува спорна

Во октомври, палестинско-американските писателки Алана Хадид и Џенан Матари ја повлекоа нивната неиздадена детска книга Раселување и палестинско-американската приказна (Displacement and the Palestinian American Story) од Пингвин Рендом Хаус по месеци несогласувања околу уредничките измени.

Книгата била наменета за читатели на возраст од 10 до 13 години и требала да ги запознае со палестинската историја, Накба од 1948 година, израелската окупација, отпорот и искуствата со дијаспората.

Авторите тврдеа дека предложените измени би го нарушиле нивното сведоштво, вклучувајќи пасуси во врска со нападот на Хамас од 7 октомври 2023 година и описи на ционистичките милиции вклучени во раселувањето на Палестинците во 1948 година.

Според Гардијан, издавачот додал јазик што го опишува нападот од 7 октомври како кршење на меѓународното право, додека авторите се спротивставиле на промените за кои верувале дека се спротивставуваат на нивниот наратив.

Пингвин Рендом Хаус го бранел својот уреднички процес како стандардна практика. Авторите на крајот го повлекле ракописот, кој сега се очекува да биде објавен од Интерлинк Букс (Interlink Books) во 2027 година.

Издавачите имаат одговорност да обезбедат точност и да обезбедат контекст соодветен на возраста. Но чија историја го добива тој контекст и чие страдање е подложено на бесконечни оградувања и дополнувања?

Ако од децата се очекува да учат за 7 октомври, тие мора да учат и за Накба, масовното раселување на Палестинците во 1948 година и децениите окупација, одземање имоти и насилство што следеле.

Палестинската историја не може да се разбере преку изолирани настани лишени од нивниот историски контекст, ниту пак политичката чувствителност треба да го обликува раскажувањето на таа историја со одредување кои вистини можат да се изразат, а кои мора да се ублажат или изостават.

Прашањето не е дали уредниците можат да го оспорат толкувањето на авторот. Тие можат, а понекогаш и треба. Прашањето е дали уредничката интервенција го подобрува описот или фундаментално го менува она што неговиот автор се обидува да го каже.

Повлекувањето на книгата од страна на авторите ги покажува влоговите на тоа несогласување. Тие заклучиле дека ракописот што се подготвува за објавување повеќе не е книгата што ја напишале.

Тука политиката на објавување станува прашање на наративна контрола. Една приказна може да остане технички објавувачка, додека нејзината историска интерпретација прогресивно се менува.

Страдањето може да се признае, додека одговорноста станува помалку експлицитна. Раселувањето може да се опише без соодветно објаснување на настаните што го создале.

Таквата санитизација не мора нужно да вклучува формална забрана. Може да се случи преку изоставувања, селективно врамување и одлуки за тоа кои зборови бараат дополнителни оградувањ или појаснувања и кои историски тврдења се дозволени да стојат без оспорување.

Цената на изразувањето солидарност

Случајот на Руни е различен од спорот околу ракописот на Хадид и Матари.

Сепак, исходот покренува прашања за границите на политичкото изразување и за последиците од пристапот на Британија кон активизмот поврзан со Палестина.

Разликата е важна. Би било неточно секоја последица од правно ограничување да се опише како еквивалентна на конвенционална забрана на книга.

Но би било подеднакво несоодветно да се игнорираат импликациите врз културниот израз кога политичките обврски на писателот влијаат врз тоа дали нејзиното дело може да продолжи да циркулира.

Поширокото прашање е до кој степен ограничувањата наменети за решавање на безбедносните проблеми можат да влијаат на уметничката слобода, политичката солидарност и подготвеноста на другите писатели да изразат контроверзни ставови.

Кога културното учество носи значителни правни или професионални ризици, последиците можат да се протегаат подалеку од директно засегнатите лица.

Други може да станат повнимателни во врска со каузите што ги поддржуваат, јазикот што го користат и темите што ги обработуваат.

Овие контроверзии укажуваат на поширок проблем: наративната контрола не секогаш бара еден орган целосно да забрани приказна.

Може да се појави преку кумулативните одлуки на издавачите, институциите и правните системи што обликуваат кои извештаи допираат до публиката и под кои услови.

Секоја одлука може да има свое оправдување и секој случај мора да се испита врз основа на сопствени докази. Но нивните комбинирани ефекти врз јавниот дискурс заслужуваат испитување.

За Палестинците, прашањето за претставувањето е неразделно од историјата.

Накба не беше само хуманитарна трагедија; таа вклучуваше раселување на стотици илјади Палестинци и уништување или депопулација на стотици палестински локалитети.

Последователната историја на окупација, ширење на нелегални населби и повторувачко насилство не може да се разбере без испитување на политичките и воените структури преку кои се развиле овие реалности.

Сепак, јавните дискусии за Палестина можат да се одвојат од тој историски континуум.

Одредени акти на палестинско насилство може да се испитаат изолирано, додека условите околу нив добиваат помалку внимание.

Палестинското страдање може да се претстави како жална последица од конфликтот, а не како искуство кое бара континуирано испитување на моќта, одговорноста и историскиот континуитет.

Надвор од видливиот чин на цензура

Проблемот не е само тоа што палестинското страдање е негирано, туку и тоа што е одвоено од историјата што му дава значење.

Накба станува трагедија без извршители, раселувањето станува состојба без причина, а отпорот станува изолиран чин лишен од историските реалности против кои се појавил.

Самиот јазик на неутралност може да стане средство за замаглување на овие односи, особено кога барањата за оградување и појаснување ги погаѓаат непропорционално оние кои се обидуваат да го документираат одземањето на палестинските права и имот.

Вака функционира наративната контрола: не секогаш преку целосно негирање на историјата, туку преку постепено стеснување на она што може да се каже за неа.

На една приказна може да ѝ се дозволи да циркулира сè додека нејзините политички импликации остануваат пригушени, нејзиното објаснување за одговорноста омекнато, а предизвикот за воспоставената моќ е доволно разводндет.

Резултатот е верзија на Палестина која може да се оплакува, но не и целосно да се разбере, да се признае, но да не се дозволи да ги наруши наративите преку кои нејзиното одземање е оправдано или нормализирано.

Детската литература ги прави овие прашања особено важни.

Книгите помагаат да се обликува како младите читатели ја разбираат историјата, одговорноста и искуствата на луѓето надвор од нивните сопствени заедници.

Ако палестинската историја стигне до децата само откако нејзините најспорни димензии ќе бидат омекнати, нивното разбирање на конфликтот неизбежно ќе биде нецелосно.

Прашањето, според тоа, не е само дали Палестина може да се спомене во книга. Станува збор за тоа дали Палестинците можат да учествуваат во дефинирањето на начинот на кој се раскажува нивната сопствена историја.

Повлекувањето на ракопис и повлекувањето на книгите на автор од националниот пазар откриваат различни притисоци што дејствуваат врз културниот израз. Ниту еден случај сам по себе не воспоставува универзална политика на потиснување на палестинските наративи.

Сепак, заедно, тие покануваат сериозно испитување на институциите и правилата што го обликуваат она до што читателите можат да пристапат и што писателите можат да кажат.

Борбата за Палестина се води за земја, суверенитет и политичка слобода.

Се води и за меморија, јазик и претставување. Народ чија историја е оспорена мора да биде способен да го оспори не само негирањето на своето страдање, туку и селективното раскажување за неа.

Одговорот не е да се замени еден саниран наратив со друг. Потребно е да се бранат условите во кои историските извештаи можат да се испитаат, оспорат и дебатираат без отстранување на суштинскиот контекст или непотребното ограничување на политичкото изразување.

Палестина не треба да стане поудобна приказна за да стане објавувачка. Нејзината историја, со сите свои сложености и непријатни вистини, заслужува да биде раскажана во целост.

Извор: ТРТ Ворлд

Забелешка: Ставовите изразени во овој напис му припаѓаат на авторот и не ја одразуваат нужно уредувачката политика на ТРТ Балкан