Претседателот на САД, Доналд Трамп, отсекогаш сакал да зборува за тоа кој ги држи картите.
Кога пристигна во Пекинг, Трамп знаеше дека сè уште има влијание врз Кси Џинпинг, но исто така носеше растечки политички и геополитички главоболки, од неубедлива војна со Иран до фрустрирани Американци кои се соочуваат со високи цени на бензинот и проширување на линиите на раздор во рамките на Западниот сојуз.
На нивниот прв состанок во Пекинг, Кси, целосно свесен за растечките притисоци врз Трамп, се залагаше за признавање на растечкиот глобален статус на Кина, предупредувајќи за опасностите од таканаречената „Тукидидова стапица“.
Тукидид, античкиот грчки историчар кој ја запишал Пелопонеската војна, тврдел дека конфликтот меѓу Спарта и Атина во голема мера бил поттикнат од стравот на Спарта од растечката економска и политичка моќ на Атина, што ја загрозувало доминацијата на Спарта во Грција и Егејот.
„Можат ли Кина и САД да ја надминат Тукидидовата стапица и да создадат нова парадигма за односите меѓу големите сили?“, го прашал Кси Трамп во Големата народна сала, нагласувајќи го барањето на Пекинг за признавање како голема сила на рамноправна основа со САД.
Можат ли тие да се прифатат еден со друг?
Повикувањето на Кси на Тукидидовата стапица открива многу за кинеската политичка психологија. Но дали Трамп, кој го опиша Кси како „голем лидер“, ќе ја прифати таа аналогија?
„Двајцата лидери ќе разговараат за новиот светски поредок според нови стандарди. Но тие се исто така добро свесни за фактот дека не можат да дејствуваат сами поради природата на глобалната политика, што ги прави националните држави толку испреплетени едни со други, од трговските врски до технолошкиот развој“, изјави за TРТ Ворлд Кадир Темиз, експерт за кинеска политика.
„Тие нема да смислат голема зделка, но веројатно ќе постигнат консензус за главните прашања“, според аналитичарот, кој тврди дека САД сега се чини дека се повеќе подготвени да се соработуваат со Кина под релативно еднакви услови, особено во технологијата и финансиите.
„Другото сценарио е премногу скапо за двете страни.“
Темиз, кој исто така раководи со OРСAM, истражувачки центар со седиште во Анкара, го гледа самитот како критичен момент во сè понапната глобална средина и како можност за двајцата лидери да воспостават работен однос и поширока политичка и економска рамка што би можела да ги обликува идните врски меѓу САД и Кина.
Како и Темиз, Хонгда Фан, директор на Центарот за Кина и Блискиот Исток на Универзитетот Шаоксинг, верува дека двете страни имаат доволно стимулации за „да постигнат одреден консензус за трговијата и технологијата“. Самитот „дефинитивно ќе донесе нешто позитивно“, вели тој за TРТ Ворлд.
„Кинеското раководство прво ќе ги заштити своите национални интереси, а потоа ќе дејствува во согласност со своите одговорности како голема светска сила.“
И покрај таков оптимизам, некои аналитичари остануваат песимисти, тврдејќи дека Вашингтон и Пекинг се движат кон управувано разделување, при што големите спорови сè уште ги делат двете сили, вклучувајќи ја војната на САД и Израел против Иран, царините и Тајван, кој Кси постојано го опишува како најчувствително прашање во односите меѓу САД и Кина.
Иако Пекинг можеби му ласка на Трамп со големи церемонии и раскошни претстави, „во смисла на суштината, тие чувствуваат дека повторно победуваат во борбата против Америка“, вели Чарли Партон, виш соработник во Кралскиот институт на обединетите служби (РУСИ), за TРТ Ворлд.
Кинеското размислување сè повеќе ја следи идејата дека „истокот се издига, а западот паѓа“, вели Партон, кој исто така беше поранешен прв советник на ЕУ за Кина.
„Тие сакаат што е можно помалку турбуленции во следните неколку години додека ја градат својата наука и технологија, обезбедувајќи ја својата доминација врз новите индустрии и зголемувајќи ја зависноста на САД и Западот од Кина, а воедно намалувајќи ја нивната зависност од Западот и Америка, што на нивниот јазик се нарекува самодоверба“, додава тој.
Од друга страна, и покрај долго дискутираното отклонување на Вашингтон од Блискиот Исток кон Пацификот, администрацијата на Трамп сè уште не изгледа дека има кохерентна стратегија за справување со Кина, тврди Партон, наведувајќи фактори кои се движат од последиците од конфликтот во Иран до внатрешните бирократски и политички турбуленции во Вашингтон.
Спогодба за Иран
Некои експерти веруваат дека самитот Кси-Трамп би можел да создаде и рамка за ублажување на тензиите околу Иран. Техеран неодамна сподели мировен предлог со Вашингтон, кој Трамп наводно го отфрлил како „ѓубре“, сигнализирајќи за можно обновување на нападите врз земјата богата со нафта.
Но Темиз тврди дека средбата Кси-Трамп би можела да доведе до спогодба за Иран, при што Пекинг потенцијално ќе се појави како гарант на иден договор меѓу Вашингтон и Техеран.
Доколку двете страни можат да постигнат разбирање за Ормускиот теснец, вклучувајќи ја двојната блокада и поширокиот ирански конфликт, тоа би можело да го отвори патот и за пошироки договори за глобални прашања, почнувајќи од тарифи до енергетска безбедност, според Темиз.
Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, го посети Пекинг пред патувањето на Трамп во Кина, наводно одржувајќи позитивни разговори со кинеските претставници.
Според различни извештаи, Кина го поддржалa Иран за време на неговиот конфликт со САД преку споделување разузнавачки информации и економска поддршка.
Ова му дава на Пекинг предност над Техеран, додека Кина, исто така, постојано ги поддржува пакистанските напори за посредништво меѓу двете страни. Самиот Пакистан одржува длабоки економски врски со Кина.
„Пекинг би можел да го искористи своето влијание за да договори спогодба меѓу САД и Иран, убедувајќи го Техеран да го пренесе во Кина својот збогатен ураниум, спорно прашање кое ги заглави преговорите меѓу двете страни“, вели Темиз за ТРТ Ворлд.
„Потоа, и Иран и САД можат да прогласат победа“, бидејќи Кина ќе биде заслужна за посредништвото во договорот, додава тој.
Според Темиз, евентуалниот договор би можел да вклучува гаранции дека Иран нема да се соочи со понатамошни напади од САД, при што Пекинг ќе дејствува како гарант, а блокадата на Ормуз би била целосно укината, дозволувајќи им на земји како Кина неограничен пристап до енергетските патишта во Заливот.
Фан има сличен став, тврдејќи дека „врз основа на нивните одговорности како светски сили“, и Кина и САД веројатно „ќе преземат чекори за ублажување на тензиите“ во Заливот.
Дури и во најлошото можно сценарио, додава тој, самитот „нема да стане пречка за смирување“ на конфликтот во Иран.
Но не се сите оптимисти дека самитот може да постигне напредок во врска со Иран.
„Јас сум прилично песимист во врска со тоа“, вели Партон, поранешниот британски дипломат.
Партон гледа мали шанси Кина да соработува со САД за да се осигури дека Иран нема да добие нуклеарно оружје.
„Би бил изненаден ако се подготвени да се обидат да го исполнат она што го сакаат Американците, а тоа е да нема нуклеарно оружје во Иран.“
Британскиот аналитичар, исто така, се сомнева дека Пекинг е „особено склон да им помогне на Американците да излезат од хаосот во кој се заглавиле со конфликтот во Иран“.
Според Партон, кинеските претставници проценуваат дека имаат ограничена способност да ги убедат Иранците - кои го гледаат Ормуз како средство против САД - да се откажат од стратегијата за блокада во Заливот.
Партон, исто така, укажува на она што го гледа како интригантна паралела помеѓу употребата на Ормуз од страна на Иран и претензиите на Кина врз Тајванскиот теснец.
„Не сугерирам дека Кинезите ќе воведат царини или ќе бараат такси за да дозволат премин низ Тајванскиот теснец, но ако дојде до потенцијална блокада на Тајван, може да видиме прилично чудна паралела“, забележува тој.
Се очекува Тајван, една од централните точки на жариште во односите меѓу САД и Кина, да биде главна тема на самитот Си-Трамп.
Кси има за цел на крајот да го стави Тајван под кинеска контрола, вели Темиз. Сепак, и покрај неодамнешните чистки, воената бирократија на Кина сè уште се чини неподготвена да започне директна кампања против Тајпеј, додава тој.
Промени на моќта
Минатогодишната трговска војна покажа дека двете страни сè уште имаат значајни карти, но дека претерувањето со нивното играње може да има и цена.
За време на царинската конфронтација во 2025 година, Вашингтон и Пекинг воведоа царини од повеќе од 100 проценти на стоките едни на други во жестока борба „око за око“ што ги доведе глобалните пазари близу до паника.
Во текот на изминатата деценија, Пекинг, откако веќе ја искуси трговската војна на Трамп во првиот мандат, започна обемна кампања за зајакнување на самоодржливоста низ синџирите на снабдување и високата технологија.
Кина, исто така, го забрза развојот на својата домашна индустрија за вештачка интелигенција и го прошири производството на зелена енергија за да се заштити од идните шокови како што е кризата во Ормуз.
Откако Кина воведе ограничувања за извоз на ретки метали минатата година, потег што ја погоди американската автомобилска индустрија и ги наруши секторите во Силиконската долина кои зависат од специјализирани магнети, администрацијата на Трамп, исто така, презеде чекори за проширување на домашното производство на ретки метали.
Но експертите велат дека може да потрае најмалку една деценија за САД да постигнат значајна самоодржливост во секторот.
Во било кое сценарио, двете страни се чини дека се свесни дека следната фаза од нивното соперништво ќе биде уште поинтензивна, бидејќи светот се движи кон мултиполарен поредок, носејќи големи поместувања на моќта од Јужна Азија и Блискиот Исток во Европа.
„Трамп ќе направи сѐ што може да не му дозволи на Кси да го затвори јазот со САД преку овие транзиции на моќ“, вели Темиз.
„Постои наратив за опаѓање на Америка и Кина е среќна поради тоа. Не сака да интервенира во никаков конфликт чекајќи го сопствениот постепен, но неизбежен пораст, дозволувајќи им на САД да прават повеќе грешки.“
Со години, последователните американски администрации зборуваа за „азиско завртување“ насочено кон спротивставување на растечкото влијание на Кина низ Пацификот и пошироко. Но особено по војната во Иран, таа стратегија сега се чини дека е сè понеправилна.
„Несомнено, со оглед на американската вклученост на Блискиот Исток, што и да мислеа под пресвртот во Азија, благо кажано, тоа се поремети, или да го кажам на поразумен начин, целосно изгуби рамнотежа“, изјави Партон за ТРТ Ворлд.
„Навистина зависи од тоа колку брзо и колку лесно Американците можат да се извлечат од хаосот на Блискиот Исток. Додека не ги обноват своите политики, залихи и сè друго, е прилично бесмислено да се зборува за какви било обиди за завртување кон Азија.“
Извор: ТРТ Ворлд
