Чистката на Кси на врвните кинески генерали и борбата за контрола

За време на Студената војна, дисциплина наречена Кремљинологија се користела за толкување на пораките од непроѕирната советска влада, чија тајност честопати спречувала многу западни аналитичари и разузнавачки служби да разберат што се случува во Москва.

Со економскиот и политичкиот подем на Кина, држава предводена од таинствена комунистичка партија како во Советскиот Сојуз, глобалното внимание се префрли од Кремљинологија кон Пекинологија, или Бејџинологија, додека аналитичарите се обидуваат да ја декодираат втората најголема економија во светот.

На 24 јануари, кинеското министерство за одбрана објави истраги за двајца од врвните генерали во земјата, членови на моќната Централна воена комисија (ЦМЦ) која ја надгледува Народноослободителната армија (ПЛА), нагласувајќи како непроѕирната елитна политика продолжува да ја прави Пекинологијата тешка битка.

ЦМЦ, под водство на претседателот Кси Џинпинг, има седум члена, но по неодамнешните смени, само еден активен офицер, генерал, останува во моќната комисија: Џанг Шенгмин, кој беше унапреден во потпретседател во октомври.

Според ПЛА Дејли, официјалниот гласник на кинеската војска, Џанг Јуксија, врвен генерал на Кина и прворангиран потпретседател на ЦМЦ и Лиу Женли, началник на Генералштабот на Заедничкиот штаб на ЦМК „сериозно го поткопале авторитетот и имиџот на раководството на ЦМЦ“ и „предизвикале исклучително сериозна штета на Партијата, државата и војската“.

Најновата чистка доаѓа во позадина на други високопрофилни смени од страна на раководството на Кси. Хе Веидонг, вториот потпретседател на ЦМЦ, беше отстранет од својата функција во октомври поради обвиненија за корупција.

Ли Шангфу, член на ЦМЦ, кој исчезна од очите на јавноста додека беше министер за национална одбрана кон крајот на 2023 година, беше отстранет од највисоката воена комисија.

Миао Хуа, директор на одделот за политичка работа на ЦМЦ, го изгуби својот статус во 2024 година поради „сериозни прекршувања на дисциплината“, што во кинескиот политички јазик обично се однесува на прашања поврзани со корупција.

За разлика од обвинувањата против Хе и другите, кои се фокусираа на корупција, јазикот на ПЛА Дејли кон Џанг и Ли сугерира дека двајцата генерали ги прекршиле политичките директиви на Кси на начини што „достигнале видливо и широко признато ниво во рамките на ПЛA“, според анализата на Тристан Танг, експерт за кинеска политика.

Партија наспроти војска

Аналитичарите долго време тврдат дека постојат значајни разлики меѓу военото и политичкото раководство на Кина околу иднината на земјата, додека таа се вклучува во ескалација на глобалната борба за моќ со Соединетите Американски Држави.

Кина се соочува и со можноста за конфронтација со Западот околу Тајван, кој беше основан во 1949 година од антикомунистички кинески дисиденти.

Озгур Корпе, академик на турскиот Национален универзитет за одбрана, ги гледа неодамнешните чистки како дел од напорите на Кси да ја консолидира својата моќ против секоја потенцијална воена фракција што можеби се соединила околу Џанг и Ли, двајцата водечки генерали.

„Џанг беше „тешкаш“ во рамките на Народноослободителна армија, и поради неговото борбено искуство што датира од годините на кинеско-виетнамската војна, и поради неговите семејни врски“, вели Корпе за TРТ Ворлд.

Неодамнешните чистки укажуваат дека Кси имал за цел да спречи развој на какви било независни центри на моќ за време на неговото владеење, вели тој, осврнувајќи се на круговите на моќ формирани околу Џанг и евентуално Ли.

Прегледот на официјалните изјави укажува на несогласувањата на Џанг со Кси Џинпинг околу развојот и обуката на ПЛА, клучно прашање за кинеското раководство во исполнувањето на своите цели за 2027 и 2035 година.

Кси се стреми кон војска способна да го освои Тајван до 2027 година, додека Џанг предвидува дека ова ќе се случи околу 2035 година, според изјавите и статии напишани од двајцата мажи.

Во 2027 година, кинеската војска треба да достигне ниво каде што може да користи висока технологија во своите операции, а во 2035 година, Народноослободителната армија треба да биде целосно модернизирана армија, според визијата на Кси.

Визијата, исто така, предвидува дека во 2049 година, кинеската војска треба да достигне паритет со американската војска.

Иако корупцијата можеби одиграла улога, појавата на значаен центар на моќ околу Џанг, кој го оспорил централниот авторитет на Кси, заедно со знаците за непочитување на ПЛА или можен отпор кон политичките цели на Комунистилката партија на Кина (ЦЦП)- од развој до обука - се чини дека била поодлучувачки фактор во неодамнешните чистки, според Алтај Атли, предавач по меѓународни односи на Универзитетот Коч.

„2027 година, 100-годишнината од основањето на ПЛА е клучна за Кси бидејќи неговиот без преседан трет мандат ќе заврши, а неговиот четврти мандат евентуално ќе започне“, вели Атли за TРТ Ворлд.

„И покрај многуте глобални превирања и неизвесности, Кси има за цел да влезе во овој нов мандат со многу сила, така што спроведувањето на воените цели е од најголема важност за неговата проекција на моќ.“

Во текот на изминатите три години, Народноослободителната армија воведе нови модели за обука, но сè уште не ја завршила новата заедничка способност за обука, што е неопходно за спроведување на планот за модернизација на Кси.

И немаше голем напредок ниту на почетокот на 2026 година. Ова создаде тензии меѓу армијата и политичкото раководство.

„Џанг како кариерен војник може да покрене забелешки против амбициозните глобални планови на Кси, што укажува дека ПЛА може да се соочи со проблеми со капацитетот ако Пекинг сака да си направи пат на Пацификот или некаде на друго место“, изјави за TРТ Ворлд, Кадир Темиз, претседател на OРСAM, тинк-тенк со седиште во Анкара.

Весникот ПЛА Дејли во понеделник објави уреднички текст на насловната страница што имплицираше тензии меѓу идеолошки водената политичка агенда на Кси и војската.

„Решената истрага и казнување на корумпираните функционери како Џанг Јуксија и Лиу Женли ги отстранува пречките и камењата на сопнување што го попречуваат развојот на нашата кауза“, се наведува во статијата.

„За разлика од старите времиња, кога ПЛА е претежно самоконтролирана институција каде што високи офицери ја диктираат мелодијата, под водство на Кси овој модел очигледно се променил“, според Кристофер Џонсон, поранешен врвен аналитичар на ЦИА за Кина, кој сега е раководител на консултантската компанија за ризик Стратегиска група Кина.

Релативно независното овластување на ПЛА за донесување одлуки постоело пред Кси да ја преземе власта, со неговите „монополи врз разузнавањето и воено-техничката експертиза што давале значителна автономија“, напиша Џонсон во неодамнешна статија.

„Но Кси оттогаш се бореше напорно да ја покори ПЛА и има јасни знаци дека тоа се исплати“, додаде тој, осврнувајќи се на неодамнешните чистки на Џанг и Ли.

Со најновата чистка, седумчлениот ЦМЦ е составен само од еден генерал под претседателство на Кси, што покажува како воените механизми за донесување одлуки на Кина станале зависни од личното водство на Кси, според Корпе.

„ЦМЦ првично не бил толку политички фокусиран“, вели Корпе.

„Претходно, постоел еден вид рамнотежа помеѓу Политбирото, ЦМЦ и Државниот совет. Денес, сѐ чини дека оваа рамнотежа се поместила во корист на лидерот, а авторитетот на Кси станал концентриран до невиден степен во ерата по Мао.“

Политбирото е извршен комитет на Централниот комитет на ЦЦП, моќно политичко тело предводено од генерален секретар.

Пред Кси да го преземе водството, и Политбирото и Централниот комитет имале одредено влијание врз составот на ЦМЦ. Во моментов, и Политбирото и Централниот комитет се предводени од Кси.

Државниот совет, односно кинеската влада, функционира како извршен орган на Националниот народен конгрес (НПЦ), законодавниот орган на земјата.

Корупција и лични расправии

Иако сите овие смени сигнализираа тренд на зајакнување на влијанието на Кси врз кинеската политика, експертите имаат различни ставови за динамиката на растечките чистки во рамките на строго чуваното раководство на Кинеската комунистичка партија.

За разлика од поддржувачите на дебатата- војската наспроти партијата, некои ја сметаат кампањата на Кси против корупцијата како главна причина за неодамнешните чистки.

„Ние сме во земјата на нагаѓања кога станува збор за персоналот во раководството“, вели Чарлс Партон, виш соработник во британскиот Кралски институт за обединети служби (РУСИ), за ТРТ Ворлд.

Во неодамнешните смени, Партон го гледа јасниот став на Кси за казнување на корупцијата на највисоките нивоа на партијата.

„Мора да се даде пример од врвот“, смета Партон, кој е и поранешен прв советник на ЕУ за Кина.

„Минатата позиција на Џанг беше во области каде што парите и нивното пренасочување беа разновидни. Шансите се многу големи дека тој заработувал пари со прпмовирање на оние што плаќале.“

Во минатото, некои аналитичари ја истакнуваа личната врска меѓу Кси и Џанг, двајцата „мали принцови“, термин што се користи за да се опишат потомците на кинеските револуционерни водачи и другари на првиот комунистички водач на земјата, Мао Це Тунг, за делумно да се објасни нивниот досег до највисоките ешалони на моќ.

Иако самите чистки не се изненадувачки, со оглед на тоа што под Кси имаше толку многу смени поврзани со антикорупциски истраги, апсењето на Џанг е зачудувачко бидејќи тој се сметаше за десна рака на кинескиот лидер, според Темиз, претседателот на ОРСАМ.

„Џанг го поддржуваше Кси во текот на целата негова политичка кариера, зајакнувајќи го во неговите претходни чистки против други високи воени офицери и спречувајќи го развојот на движење против Кси во рамките на воената бирократија.“

Чистката на Џанг може да доведе до различни последици, предизвикувајќи различни конфликти и во политичките и во воените редови, вели тој.

Други експерти ги сметаат личните односи не секогаш како предност во контекст на интензивните политички борби што беснеат меѓу различните фракции на партијата.

„Она што се случи е очигледна демонстрација на природата на политиката на ЦЦП. Идеите за пријателство, лична лојалност и доверба се отфрлаат кога станува збор за перцепирани закани за моќта“, вели Партон.

Но отстранувањето на Џанг од страна на Кси може да одразува и личен раскол, како и разлики околу капацитетот на армијата и распоредите околу Тајван, додава тој.

„Личното потекло на Џанг (познаник на Кси од детството, црвеното кралско семејство) можеби го навело погрешно да верува дека може да зборува на начини што Кси не ги цени“, вели тој.

„Кси можеби чувствувал дека е предизвикан. Не мислам на целата негова позиција и неговите идни планови, туку на тоа да не ја добие апсолутната послушност што може да ја очекува.“

Со додавање на оваа димензија на обвинувањата за корупција и други прашања во воениот менаџмент, Кси можеби одлучил дека е време да се насочи кон 75-годишниот генерал, според поранешниот врвен британски дипломат.

„Тоа секако го нагласува толкувањето на политичката лојалност, или држете ја линијата или ќе добиете во градите“, вели Партон, нагласувајќи дека „спротиставувањето на Кси или корумпирањето е многу опасно“ за секого во Кина во моментов.

Извор: ТРТ Ворлд