Додека американскиот претседател Доналд Трамп ги ескалира своите предупредувања против Иран, вниманието се сврте кон Планината Пикакс, подземниот објект во близина на нуклеарниот комплекс Натанз во централната покраина Исфахан.

За време на состанокот со либанскиот претседател Џозеф Аун во Овалната соба во вторник, Трамп ги повтори своите закани за напад врз местото, велејќи: „Ако мислев дека можат да направат нешто во врска со тоа, никогаш не би го рекол тоа, но ние ќе го нападнеме тоа подрачје наскоро и многу силно“.

На прашањето дали Иран преместил нуклеарни центрифуги во Планината Пикакс, Трамп рече: „Па, мислам дека можеби го сториле тоа. Го немаме тоа евидентирано“.

Во меѓувреме, новите израелски извештаи сугерираат дека Иран преместил илјадници центрифуги за збогатување ураниум во тунели длабоко во Планината Пикакс минатата есен.

Американските и израелските претставници забележаа дека префрлањето на чувствителна опрема во планината ја зголемува загриженоста дека Техеран работи на обезбедување континуирано збогатување на ураниум, дури и во случај на голем воен напад на нејзина територија, според израелските медиуми.

За време на интензивната кампања за бомбардирање претходно годинава и операцијата „Полноќен чекан“ минатата година, американските и израелските напади погодија три од главните нуклеарни централи на Иран - Исфахан, Фордоу и Натанц.

Експлозии беа пријавени во понеделник низ јужен и југоисточен Иран, додека воздушната одбрана беше активирана во близина на нуклеарната централа Бушер, според иранските медиуми, што укажува дека нападот врз Планината Пикакс е неизбежен.

Во интервју за емисијата на Хју Хјуит минатата недела, Трамп рече: „Ја набљудуваме и Планината Пикакс е можна цел за убав голем удар веднаш пред вратата... Ја следиме Планината Пикакс многу внимателно. Не гледаме никаква активност таму.“ Трамп го заврши интервјуто со попрецизна изјава: „Ќе ја уништиме Планината Пикакс. Кажете им на Иранците да бидат подготвени.“

Каде се наоѓа Планината Пикас?

Локацијата се наоѓа приближно 1,5 километри јужно од комплексот за збогатување Натанц во покраината Исфахан, во планинскиот венец Загрос во Иран.

Неговото официјално име е објектот Шахид Алимохамади, иако е универзално познат под прекарот Планина Пикакс, или копач, преведен од персискиот збор Кух-е Коланг Газ Ла.

Комплексoт зафаќа приближно еден квадратен километар од планинската падина, а Иран изгради безбедносна ограда долга неколку километри околу планината, врзувајќи се за периметарската ограда околу комплексот Натанц, со два асфалтирани пристапни патишта што се искачуваат кон влезовите на тунелите.

Зошто е изграден?

Почетокот на изградбата може да се проследи до саботажата од 2 јули 2020 година, која наголемо му се припишува на Израел, во која беше уништен погон за производство на напредни центрифуги во Натанц.

Кратко потоа, Али Акбар Салехи, тогашен шеф на Организацијата за атомска енергија на Иран, му рече на Комитетот за национална безбедност на парламентот дека Иран ќе изгради нова сала за склопување центрифуги „во срцето на планината“ и дека работата веќе е започната.

Официјалниот став на Иран, кој оттогаш се одржува, е дека Планината Пикакс е чисто производствен погон, кој го заменува уништениот надземен објект, кој бил изграден за склопување илјадници напредни центрифуги годишно.

Колку е голем комплексот?

Проценката од јануари 2022 година од Институтот за наука и меѓународна безбедност (ИСИС) ги стави подземните сали помеѓу 78 и 145 метри под врвот на планината, а поновата сателитска анализа наводно покажува дека комплексот е врежан на повеќе од 100 метри под карпестата подлога, подлабоко и поутврдено од Фордоу, до длабочина што се смета за многу тешко да се достигне дури и со најнапредните американски бомби што продираат во бункери.

Самата планина се издига 1.608 метри надморска височина и е значително повисока од гребенот над Фордоу.

Одбраната вклучува зацврстени, проширени тунелски портали обложени со бетон и земја, како и двоен периметар од ограда и ѕид со патролна рута што Иран почна да ја гради во 2025 година.

Зошто Планината Пикакс е сега важна?

Планината Пикакс се здоби со важност не затоа што постои тековен, проверлив механизам за збогатување, туку затоа што е наменски изградена да биде потешка за уништување од кој било друг објект.

Ако е вистина, тоа би му дало на Техеран значаен пат за реконструкција на капацитетот за збогатување дури и по штетата нанесена на неговите декларирани локации во 2025 и 2026 година и безбедно место за зачувување на преостанатите центрифугални залихи на Иран.

Првично објавени од Волстрит џурнал, сателитските снимки цитирани од ИСИС покажуваат континуирана активност на возила и изградба на Планината Пикакс дури и додека бомбардираните локации на Иран во Натанц и Исфахан се во голема мера неактивни.

Спенсер Фарагасо, член на ИСИС, ја нарече тековната изградба на локацијата заштита на Иран во случај преговорите да не успеат, проценувајќи дека веројатно е доволно голема за да смести вистинска фабрика за збогатување ураниум, а не само производни линии.

Иран директно ја оспорува теоријата за фабрика за збогатување.

Министерот за надворешни работи, Абас Арагчи, изјави дека Иран нема непријавени локации за збогатување и дека сите негови објекти се следени од Меѓународната агенција за атомска енергија (МААЕ).

Сепак, на МААЕ не ѝ е одобрен пристап до објектот. Генералниот директор на агенцијата, Рафаел Гроси, изјави дека Иран не дал проверливи одговори во врска со активностите на локацијата, ниту разјаснил дали нуклеарен материјал би можел да биде присутен таму.

Иранските власти го ограничија пристапот на МААЕ до неколку нуклеарни локации од почетокот на конфликтот.

Трамп постојано го именуваше местото како цел за идни напади ако не биде отворено за инспектори, велејќи на 13 јули: „Не гледаме никаква активност таму. Не се справуваат добро со нивната нуклеарна ситуација. Секој пат кога ќе слушнеме за тоа, го дигаме во воздух. Затоа не сакаат да зборуваат за тоа. Но веројатно ќе му дадеме шанса на Пикакс релативно брзо.“

Извор: АА