Емануел Макрон дојде на власт во 2017 година, победувајќи ја кандидатката на крајната десница, Марин Ле Пен, со убедлива разлика, победа што нашироко беше поздравена како триумф на неговото новоформирано центристичко движење над политичките екстреми во Франција.
Пет години подоцна, Макрон повторно ја победи Ле Пен во вториот круг од претседателските избори во 2022 година, обезбедувајќи си втор мандат и покрај растечката популарност на лидерката на крајната десница.
Сепак, пред претседателските избори во 2027 година, Франција се соочува со поинаков политички пејзаж.
Според Уставот, на Макрон не му е дозволено да се кандидира за трет последователен мандат, а неговото центристичко движење нема јасен наследник.
Неговиот претседателски мандат е проследен со сè почести критики поради растечкиот долг на Франција и зголемените трошоци за живот, во услови на продлабочена политичка поларизација и зголемена поддршка за партиите од крајната десница и крајната левица.
Најновиот бран демонстрации, вклучувајќи ги протестите на средношколците против лошите услови во училиштата, како и пошироките протести предизвикани од економски притисоци, дополнително ја зголеми политичката неизвесност. И крајната десница и крајната левица се обидуваат да профитираат од овие немири во пресрет на изборите.
„Би рекол дека политичкото влијание на овие протести, особено ако се поврзани со насилство, веројатно ќе ѝ оди во прилог на Марин Ле Пен“, вели за ТРТ Ворлд Франсоа Жемен, политиколог од Саенс По (Sciences Po) во Париз и Универзитетот во Лиеж, Белгија.
Насилството што ги придружуваше демонстрациите низ Франција доведе до оштетување или ограбување на илјадници деловни објекти, што ги засили критиките кон владата на Макрон во однос на нејзината способност да одржува јавен ред и мир.
Дали Ле Пен може да профитира од немирите?
Немирите покренаа прашања за способноста на француската влада да го спречи насилството за време на демонстрациите, при што безбедносните сили се соочуваат со критики за начинот на кој реагирале.
Во такви околности, на Ле Пен „не ѝ е потребно многу за да го зголеми својот рејтинг, бидејќи секогаш кога ситуацијата изгледа хаотично, луѓето се свртуваат кон политичката партија што го претставува редот“, вели Жемен, алудирајќи на тоа што партијата Национален собир става силен акцент на безбедноста и се залага за антиимиграциски политики.
„Во моментов, сакале или не, Марин Ле Пен го претставува редот. Тоа значи дека многу умерени гласачи, особено од десниот центар, веројатно ќе гласаат за екстремната десница, бидејќи ќе се уверат дека ситуацијата е очајна.
„А, како што вели поговорката, очајните ситуации бараат очајни мерки како што би било претседателствувањето на Ле Пен“, вели тој.
Историјата на Франција нуди примери за политички превирања по кои следел подем на лидери што ветувале стабилност.
Една деценија по Француската револуција од 1789 година, Наполеон Бонапарта ја презел власта со државен удар во 1799 година, претставувајќи се како личност способна да воспостави ред по години политички немири. Во 1804 година, тој се крунисал за император.
По Револуцијата од 1848 година, со која била воспоставена краткотрајната Втора република, исто така дошло до конзервативна реакција. Луј-Наполеон Бонапарта, внукот на Наполеон, бил избран за претседател, по што во 1851 година ја презел власта, а следната година се прогласил за император.
„Екстремната десница би можела да се гледа како Партија на редот (Parti de l'Ordre), што потсетува на 1848 година, по немирите и неуспешната нова револуција во мај истата година“, вели за ТРТ Ворлд Жан-Силвестр Монгрение, француски професор по историја и географија и истражувач по геополитика во Институтот „Томас Мор“.
Сепак, Монгрение смета дека Ле Пен не може да профитира од немирите самостојно.
Тој вели дека различни фракции на десницата и екстремната десница би требало да се обединат, или барем да утврдат заедничка политичка платформа, за да ги убедат гласачите дека можат ефикасно да управуваат и да воспостават ред и закон.
„Според мене, многу гласачи се подготвени за тоа“, вели тој.
Дали центризмот е во ќорсокак?
Додека протестите низ Франција продолжуваат, владата на Макрон поддржа законско решение според кое лицата што свесно учествуваат во насилни групи би можеле финансиски да одговараат за штетата предизвикана за време на демонстрациите.
Францускиот Сенат го одобри предлогот на 28 октомври, при што одредбите предвидуваат одговорност во износ до 10.000 евра. Законот сè уште треба да биде одобрен од Националното собрание.
Но законскиот предлог наиде на критики поради одредбите според кои поединци би можеле да сносат финансиска одговорност за штетата што самите не ја предизвикале.
Контроверзноста го зголеми политичкиот притисок врз Макрон. Неговата центристичка коалиција го загуби парламентарното мнозинство на предвремените избори што тој ги свика во 2024 година, оставајќи ги последователните влади да се мачат со владеењето без мнозинство.
Во вакви околности, Макрон и неговата малцинска влада во моментов изгледаат „послаби од кога било“, вели Жемен.
Тој додава дека и потенцијалните претседателски кандидати од центарот, меѓу кои се поранешните премиери Габриел Атал и Едуар Филип, исто така делуваат „слаби“.
„Многу од нивните гласачи сега се свртуваат кон крајната десница, бидејќи стравуваат дека тие центристички кандидати ќе бидат премногу слаби.“
Бидејќи политичкиот центар се соочува со тешкотии, вниманието се насочи кон можното сценарио во вториот круг од претседателските избори: дуел помеѓу крајната десница и Жан-Лик Меланшон, лидерот на левицата кој јавно ги поддржа демонстрациите.
„Ваквата ситуација не му оди во прилог на политичкиот центар, оној кој е мирен, умерен и прагматичен, или она што го нарекуваме ’круг на разумот‘ (cercle de la raison)“, вели Монгрение.
Доколку тензиите продолжат да ескалираат, сојузниците на Макрон би можеле да се претворат во „друштво на мртви центристи“, додава тој.
Жемен смета дека евентуален судир меѓу крајната десница и крајната левица би можел да ги натера умерените гласачи да бараат алтернатива.
„Ако се погледнат моменталните анкети, постои реална можност за пресметка меѓу крајната десница и крајната левица, при што крајната десница речиси сигурно би победила. Токму затоа многу умерени гласачи, како од левицата, така и од десницата, се надеваат дека ќе се обединат околу некој умерен кандидат, за да го избегнат тој судир меѓу крајната десница и крајната левица“, вели Жемен.
Како една можна алтернатива, тој ја посочува Кристин Лагард, француска економистка која претходно беше на чело на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), а моментално ја извршува функцијата претседател на Европската централна банка (ЕЦБ).
На 29 октомври, Лагард објави дека ќе се повлече од функцијата на 7 февруари 2027 година, пред истекот на нејзиниот мандат во октомври.
Таа изјави дека сака „да има слобода на говор, слобода на изразување и слобода да се ангажира околу прашања што не се поврзани со монетарната политика“. „Ме интересира вистината, а гледам дека вистината многу често е нарушена или побиена преку искривено прикажување“, рече таа.
Нејзината изјава поттикна прашања за тоа дали таа би можела да одигра поголема улога во француската политичка дебата, иако претходно исклучи можност за кандидирање на претседателските избори.
Економските квалификации на Лагард и нејзиното искуство во меѓународните институции би можеле да ја направат влијателен, умерен глас во време кога политичкиот центар во Франција се соочува со тешкотии.
Меѓутоа, и Макрон влезе во политиката со искуство во инвестициското банкарство, а неговите економски политики се соочија со постојани критики во услови на финансиски тешкотии во Франција.
Жемен смета дека Лагард сепак би им понудила на гласачите поинаков профил.
„Таа е жена и е поискусна.“
Дали Ле Пен може да стане француската Мелони?
Италијанската премиерка Џорџа Мелони, долгогодишен лидер на крајно десничарската партија Браќа на Италија, зазеде попрагматичен пристап кон европските институции откако стапи на функцијата во 2022 година, притоа задржувајќи тврд став кон имиграцијата.
Нејзината политичка патека го отвора прашањето дали Ле Пен би можела да тргне по сличен пат, претставувајќи се како поприфатлив избор за умерените гласачи и за францускиот политички естаблишмент, без притоа да се откаже од крајно десничарскиот идентитет на Националниот собир“.
Ле Пен се соочува и со правни предизвици. Во јули 2026 година, апелациониот суд ја потврди пресудата против неа за проневера на средства од Европскиот парламент наменети за исплата на партискиот персонал, но ја намали казната за забрана за учество на избори, овозможувајќи ѝ да се кандидира на претседателските избори во 2027 година.
Ле Пен потоа ја објави својата кандидатура и изјави дека ќе ја оспори пресудата пред највисокиот суд во Франција.
И покрај овие предизвици, Жемен вели дека привлечноста на Ле Пен делумно се должи на перцепцијата дека таа би можела да го следи примерот на Мелони.
Многу гласачи сакаат да веруваат дека „Ле Пен ќе биде како Мелони, па затоа ситуацијата нема да биде толку катастрофална како што тврдат медиумите“, вели тој.
Подемот на Мелони ѝ послужи на Ле Пен како пример за тоа како една крајно десничарска партија може да ја прошири својата изборна привлечност и да воспостави работни односи со европските лидери откако ќе влезе во власта.
Нејзиното искуство, според тоа, би можело да ги зајакне напорите на Ле Пен да ги убеди француските гласачи дека влада предводена од Национален собир нема нужно да донесе политички превирања, какви што предвидуваат нејзините противници.
Двете лидерки се обидоа да ја прошират привлечноста на своите партии надвор од нивните традиционални бази на поддршка, иако нивните политички околности и патишта до власта се разликуваат.
Сепак, Жемен останува скептичен дека Националниот собир суштински се променил.
„Постојано, одново и одново, Националниот собир се обидува да ги убеди гласачите дека се променил, дека веќе не е истата партија како порано“, вели тој.
„Но секојпат одново докажуваат дека се сè уште истата екстремно десничарска партија каква што беа и претходно.“
Извор: ТРТ Ворлд
