Турскиот министер за надворешни работи Хакан Фидан изјави дека турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган и американскиот претседател Доналд Трамп споделуваат „силна волја“ за укинување на санкциите што ѝ се наметнати на Туркије, според американскиот Закон за спротивставување на американските противници преку санкции (КААТСА), додавајќи дека двете влади ги преземаат неопходните чекори за решавање на ова прашање.

Во разговор за Си-Ен-Ен Турк, Хакан Фидан истакна дека двајцата лидери ја изразиле својата решителност за време на состанокот во Белата куќа минатиот септември и им дале инструкции на членовите на своите кабинети да работат на изнаоѓање решение.

„Постои силна волја и кај нашиот претседател и кај претседателот Трамп за укинување на санкциите“, рече Фидан.

„Кога двајцата лидери се сретнаа во Вашингтон минатиот септември, тие ја декларираа својата политичка волја за ова прашање, а ние, како министри во кабинетите, добивме инструкции да го решиме. Министерот за одбрана и јас интензивно работиме на ова.“

Тој додаде дека КААТСА останува единствена трајна институционална пречка во односите меѓу Туркије и САД.

„Специфични одлуки во врска со Туркије може да се донесат повремено, но институционално, единствено трајно негативно прашање во моментов се санкциите од КААТСА“, рече тој.

Фидан истакна дека многу санкции што ѝ се наметнати на Туркије од други земји биле укинати во изминатите три-четири години, наведувајќи дека поголем дел од нив биле од административна, а не од правна природа.

Ограничувањата наметнати од неколку сојузници во НАТО постепено беа отстранети благодарение на интензивната дипломатија, рече тој, наведувајќи ја Канада како еден од последните примери.

„Многу земји, вклучително и Канада, сега ги отстранија овие ограничувања. Сега разгледуваме како уште повеќе да ја унапредиме соработката“, рече тој.

Запрашан дали санкциите наскоро ќе бидат отстранети, тој наведе дека тековните напори напредуваат.

„Постојат одредени чекори што треба да се преземат. Работата во оваа насока е во тек и, како што ќе се одвива, јавноста ќе ги види резултатите“, рече тој.

Фидан истакна дека напредокот би можел да се реализира наскоро, но предупреди дека административните одлуки и процедурите во Конгресот често не се усогласени.

„Нема проблем во однос на политичката волја во рамките на администрациите. Прашањето е како ќе се одвива процесот во американскиот Конгрес“, рече тој, осврнувајќи се на конгресното овластување за укинување на санкциите.

Самитот на НАТО следната недела во Туркије, односите меѓу Трамп и Ердоган

Министерот Фидан го поздрави најавеното учество на Трамп на самитот на НАТО во Анкара следната недела, истакнувајќи дека тоа претставува позитивен сигнал за Алијансата.

„Ова само по себе е важна и позитивна вест за заедницата на НАТО“, рече тој.

„Исто така, беше додадено дека претседателот Трамп присуствува затоа што претседателот Ердоган упати покана. Да не беше претседателот Ердоган тој што го покани, немаше да присуствува. Сега ова стана многу значајна стратегиска равенка.“

Со оглед на актуелните глобални конфликти, поместувањето на сојузите и геополитичките предизвици, Фидан посочи дека меѓународниот статус на Ердоган станува сè поважен.

„Визијата за глобално лидерство на нашиот претседател низ годините, мрежата на односи што ја изгради, довербата што ја воспостави, престижот што го ужива во очите на другите и сегашната позиција на Туркије се исклучително важни“, рече тој.

Според Фидан, администрацијата на Трамп прави ревизија на своите глобални партнерства во рамките на поширока стратегиска реорганизација. Оваа промена, предизвикана главно од конкуренцијата со Кина, создава нови можности за соработка со земји како Туркије.

Промената во политиката кон Сирија отстрани еден од клучните спорови

Во врска со другите аспекти на билатералните односи, Фидан рече дека соработката во трговијата, економијата, образованието, технологијата и врските меѓу луѓето постојано напредуваат и покрај повремените политички тензии.

Тој оцени дека еден од најголемите спорови меѓу сојузниците бил фокусиран на политиката на Вашингтон кон Сирија за време на претседателот Барак Обама, започнат пред повеќе од една деценија.

„Промената во американската политика во Сирија што започна за време на администрацијата на Обама се префрли од борба против режимот на Ал-Асад кон борба против ДЕАШ при поддршка на ЈПГ (терористичка организација), создавајќи политика што ја загрози националната безбедност на Туркије“, наведе Фидан.

„За време на вториот мандат на претседателот Трамп (што започна минатата година), оваа политика беше официјално напуштена.“

Тој истакна дека на овој начин е елиминиран еден од најголемите извори на тензии меѓу двете земји.

Фидан додаде дека стратегиските цели на Туркије во голема мера се усогласени со политиките на Трамп за ставање крај на војната во Украина и стабилизирање на Сирија и Ирак.

„Воспоставувањето мир во Либан, исто така, е важно. За мировниот план за Газа успеавме до одреден степен да соработуваме, особено на запирање на војната. Кога односите меѓу Туркије и САД се силни по одредени прашања, тие позитивно влијаат врз регионалната стабилност“, рече тој.

Одбранбена соработка и програма за Ф-35

Минатата недела, на прашањето од новинарите за барањето на Анкара за борбени авиони Ф-35 и млазни мотори и дали ќе донесе „голема торба со подароци“ кога ќе дојде на самитот на НАТО во Турција, Трамп одговори дека веројатно ќе преземе чекор што ќе ја направи Турција „многу среќна“.

На прашањето дали Трамп алудира на американско одобрение за испорака на млазни мотори за турскиот домашен борбен авион КААН, Фидан одби да шпекулира.

„Не сакам да зборувам во име на САД во врска со тоа што може да го најави претседателот Трамп“, рече тој.

Наместо тоа, тој посочи дека Анкара вложила сеопфатен напор за отстранување на ограничувањата што влијаат врз билатералната одбранбена соработка.

„Работевме сериозно на елиминирање на санкциите за Турција воопшто. КААТСА има своја правна димензија, но спроведовме и многу систематски напори за отстранување на санкциите во други области. Ги гледаме плодовите од овие напори, вклучително и случувањата во случајот 'Халкбанк' и отстранувањето на пречките за другите барања на Турција што доведува до порационален однос“, истакна тој, осврнувајќи се на судскиот процес што неодамна заврши без какви било административни или судски санкции.

Фидан оцени дека не постои разумно оправдување за ограничување на продажбата на оружје за Турција додека Вашингтон продолжува да им продава големи количини оружје на земји што не се членки на НАТО со помалку споделени стратегиски интереси.

„Не постои перспектива во администрацијата на Трамп што може да објасни зошто земји што не се членки на НАТО и не споделуваат толку многу заеднички интереси со САД, може да купуваат огромни количини оружје и муниција од комерцијални причини, додека Турција не може“, рече тој.

Фидан додаде дека долгогодишните политички ставови против Турција влијаеле врз таквите одлуки.

„Не постои прашање меѓу Турција и САД што би оправдало нарушени билатерални односи“, изјави Фидан, признавајќи дека иако постојат несогласувања за регионалните прашања, тие остануваат отворени за дијалог.

„Кога постои толку широка рамка на односи од заеднички интерес, недозволиво е тие да се жртвуваат поради политики на идентитет или спротивставени идеологии – тоа е потег што ниту еден рационален актер не може да го оправда“, додаде тој.

За враќањето во програмата Ф-35 потребна е посебна одлука

Во однос на тоа дали враќањето на Туркије во програмата за борбени авиони Ф-35 е реална можност, Фидан рече дека прашањето треба да се гледа во два одделни дела.

„Треба да направиме разлика. Укинувањето на забраната за продажба на Ф-35, преземањето на испораката на авионите што веќе ги купивме и набавката на дополнителни авиони ако одлучиме така, се едно прашање. Враќањето во програмата како еден од партнерите во производството е посебна работа“, рече тој.

Фидан наведе дека укинувањето на забраната за продажба би било полесно бидејќи станува збор за административна одлука.

„Мислам дека ова може да се случи по (укинувањето на санкциите според) КААТСА“, рече тој.

Сепак, тој истакна дека за враќањето на статусот на Туркије како партнер во производството би била потребна нова одлука на мултинационалниот конзорциум за Ф-35, чии членови претходно гласаа за суспендирање на Турција од програмата.

Во 2019 година Туркије беше суспендирана од програмата Ф-35 поради противењето за нејзиното купување на рускиот ракетен одбранбен систем С-400, тврдејќи дека рускиот систем би ги загрозил борбените авиони.

Туркије постојано изјавуваше дека не постои конфликт меѓу двете и предложи комисија за проучување на прашањето. Туркије, исто така, соопшти дека ги исполнила своите обврски во врска со Ф-35 и дека нејзината суспензија ги прекршила правилата.

Анкара тврди дека добивањето на борбените авиони за кои платила не само што би ја зајакнало Туркије, туку и НАТО, што ја дели со САД.

Фидан, исто така, рече дека Туркије, Саудиска Арабија, Египет и Пакистан работат преку нов механизам од четири земји насочен кон зајакнување на регионалната стабилност и координирање на одговорите на заедничките предизвици.

Тој истакна дека групата веќе се состанала четирипати и би можела да прерасне во позначајна стратегиска платформа додека регионалната динамика продолжува да се менува.

Туркије самостојно ги определува своите „пријатели и непријатели“

Министерот Фидан изјави дека Туркије води независна надворешна политика заснована врз сопствените национални интереси, нагласувајќи дека Анкара одржува дијалог со сите актери, а истовремено самостојно ги определува своите дипломатски приоритети.

„Нема потреба непријателите на други земји да станат и наши непријатели. Доволно сме зрели сами да ги определиме нашите пријатели и непријатели. Имаме сојузи. Во рамките на НАТО ние сме сојузник“, изјави Фидан.

Урамнотежена дипломатија

Фидан посочи дека Туркије го смета дијалогот за своја примарна алатка во надворешната политика и одржува односи со сите страни.

Тој рече дека Анкара одржува односи со Русија, Иран, Европа, сојузниците во НАТО и земјите од Азиско-пацифичкиот регион, истовремено водејќи политика во согласност со своите национални интереси.

Управувањето на односите со чинители што имаат спротивставени интереси бара внимателна дипломатија, додаде тој.

Контакти со Русија

Фидан рече дека неодамна се сретнал со рускиот претседател Владимир Путин во име на претседателот Реџеп Таип Ердоган, пренесувајќи му ги пораките на турскиот претседател и разговарајќи за регионалните случувања.

Според Фидан, разговорите ја опфатиле војната меѓу Русија и Украина, како и случувањата во Кавказ, Палестина, Газа, Либан и Сирија.

Путин повторно потврдил дека Русија останува посветена на ставот договорен со американскиот претседател Доналд Трамп во Алјаска во врска со мировниот процес за Украина, додаде тој.

Односите со ЕУ

Говорејќи за односите со Европската Унија, Фидан наведе дека и Туркије и Унијата се согласуваат дека Царинската унија треба да се модернизира.

„Царинската унија треба да се модернизира и ажурира. И двете страни се согласуваат за тоа, но постои блокада. Тука е ставот што го зазема грчко-кипарската страна. Постојат проблеми во нивното надминување“, рече тој.

Фидан, исто така, изјави дека Туркије продолжува да работи на визната либерализација со Европската Унија, истовремено повикувајќи на подобрување на сегашните визни практики сѐ додека таа цел не биде постигната.

Тој додаде дека остануваат уште неколку законски чекори за исполнување на преостанатите критериуми.

Надворешна политика од 360 степени

Фидан истакна дека неодамнешните дипломатски ангажмани на Туркије го одразуваат нејзиниот пристап на „надворешна политика од 360 степени“, насочен кон зајакнување на безбедноста, проширување на трговијата и зголемување на меѓународната соработка.

Тој наведе дека Анкара ја проширува соработката со земјите, меѓу кои Јужна Кореја, Канада, Русија, Египет, Индонезија и други држави од Азиско-пацифичкиот регион, во различни области - од вештачка интелигенција и нуклеарна енергија до трговија.

Исто така, Фидан посочи дека Туркије ги зајакнала врските со новата администрација на Бангладеш и ја поддржала успешната кандидатура на земјата за претседавање со Генералното собрание на Обединетите нации.

Извор: АА