„Хронични противници“: Зошто растечката улога на Туркије во НАТО го вознемирува Израел?

Во последните три години Израел ги напаѓаше не само Палестинците во Газа и на окупираниот Западен Брег, туку и неколку суверени држави на Блискиот Исток – од Либан до Сирија, Јемен и најново Иран – зацврстувајќи го својот имиџ како фактор на нестабилност во овој турбулентен регион.

Додека Туркије, членка на НАТО, долго време се залага за мирни решенија за различни конфликти – од Украина до Газа и Иран – Израел се обидува со разни средства да ги поткопа мирните напори на Анкара.

„Непријателскиот став на Израел кон Туркије особено се засили во последните две години, со испраќање воинствени пораки кон Анкара со воен тон“, вели Гокхан Бату, политички аналитичар од Анкара за израелската и блискоисточната политика, осврнувајќи се на ескалацијата на тензиите од 7 октомври 2023 година.

Туркије е еден од најгласните критичари на Израел откако Тел Авив ја започна својата геноцидна војна во Газа, во која загинаа стотици илјади луѓе, а палестинската енклава беше претворена во урнатини.

Израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху се соочува со сè поголем притисок ширум светот, при што меѓународен суд дури издаде налог за негово апсење.

Тој исто така се соочува со растечки критики во сопствената земја, каде политичари, воени лица и јавноста го изразуваат незадоволството поради користењето на војните како средство за политички опстанок.

Бату смета дека зголеменото непријателство на Израел кон Туркије треба да се разгледува во контекст на неодамнешните геополитички промени.

„Ова однесување на Израел може подобро да се разбере во контекст на растечките капацитети на Туркије на Блискиот Исток и нејзиното појавување како единствениот актер способен да го балансира Израел во регионот“, изјави Бату за TRT World.

Развојот на одбранбената индустрија на Туркије, со докажани резултати – од напредни беспилотни летала до зголемени поморски капацитети кои ги преземаат и други држави како Италија – дополнително ја вознемирува тврдолиниската влада на Нетанјаху, според Бату.

Туркије ова лето ќе биде домаќин на клучен самит на НАТО, кога западниот сојуз ќе има можност да ги анализира растечките геополитички тензии, од Источна Европа до Блискиот Исток.

Туркије, која ја има втората најголема армија во НАТО, неодамна потпиша одбранбен договор со Обединетото Кралство, што е уште еден доказ за нејзината безбедносна важност за западните сојузници.

Зошто НАТО е важен

Израел не е задоволен од членството на Туркије во НАТО, бидејќи тоа го ограничува Тел Авив во директното спротивставување на зголеменото присуство на Анкара во различни региони, од Либија до Сомалија и Сирија, вели Али Бурак Даричили, професор по меѓународни односи на Техничкиот универзитет во Бурса.

И покрај агресивните постапки на актуелното „радикално теократско“ раководство на Израел, Туркије ќе продолжи да биде рационален политички актер и ќе одговара на провокациите на владата на Нетанјаху на „разумен начин“, додава Даричили.

Додека Туркије се обидува да го зачува територијалниот интегритет на Сомалија преку посредување меѓу Сомалија и Етиопија, Израел настојува да го дестабилизира регионот преку признавање на отцепениот регион Сомалиленд како независна држава.

Како и во Источна Африка, Туркије активно работи на спречување и намалување на тензиите во Иран.

И во Сирија, додека Израел продолжува да бомбардира различни подрачја и да поддржува одредени етнички и верски групи како Друзите против новото раководство во Дамаск, Туркије помага во трансформацијата на земјата во стабилна држава со силна централна власт.

„Јасно е дека членството на Туркије во НАТО претставува голема пречка за радикалното раководство на Нетанјаху“, вели Бату, додавајќи дека Израел нема влијание врз членството на Анкара во сојузот. „Тоа е залуден обид.“

Иако Туркије придонесува во бројни мисии – од Сомалија до Косово, каде ја предводи мировната мисија на Алијансата – произраелските лобија во САД се обидуваат да создадат негативна перцепција за Туркије во рамки на НАТО.

„Иако Израел не е официјална членка на НАТО, користењето на ‘НАТО норми’ во критиките се перцепира како обид на надворешен актер да влијае врз внатрешните дебати во организацијата“, вели Озгур Корпе од Националниот универзитет за одбрана.

Тој додава дека одредени произраелски тинк-тенкови се обидуваат да ја редефинираат хиерархијата на закани во НАТО на регионално ниво, додека ставовите на Туркије намерно се претставуваат како „внатрешен раздор во Алијансата“.

Преиспитувањето на улогата на Туркије е повеќе поврзано со мултиполарната природа на глобалниот систем отколку со нејзината воена моќ, нагласува тој.

„Важно е да се запомни дека оние што го доведуваат тоа во прашање не се членки на НАТО, туку мала група хронични противници“, додава тој.

И покрај израелската пропаганда, не само турската туку и западната јавност во различни земји членки на НАТО сè повеќе го крева гласот против израелските постапки во Газа и насилството на населениците на Западниот Брег.

Шпанија и, најново, Италија – две земји членки на НАТО и ЕУ – остро ги критикуваа израелските акции, што укажува на растечко незадоволство во западниот свет.

Аналитичарите посочуваат дека трансатлантската воена алијанса низ историјата надминала многу кризи и дека ќе ги надмине и овие.

И покрај растечките тензии меѓу Вашингтон и европските престолнини, се очекува НАТО како целина да одговори „рационално“ на израелската политика и војната со Иран, смета Даричили.

„Без учеството на Туркије во НАТО, Европа не може да има вистинска безбедносна архитектура. Израел не може да одлучува за иднината на НАТО.“

Експанзионистичките политики на Израел можеби ги достигнале своите граници, бидејќи земјата со девет милиони жители се исцрпува од војни на повеќе фронтови, додава турскиот академик.

Стратешка автономија

Експертите исто така нагласуваат дека турското раководство, свесно за произраелската пропаганда, веќе има усвоено политика на стратешка автономија за да ги заштити своите интереси во различни региони.

Покрај членството во НАТО, најголемата предност на Туркије е нејзината сопствена национална моќ и политички и воен потенцијал, што се гледа од одбранбената индустрија до нејзиното растечко влијание од Северна Африка до Азербејџан и Пакистан, вели Бату.

Додека произраелските кругови во САД и политичари како поранешниот премиер Нафтали Бенет се обидуваат да го намалат влијанието на Туркије, Анкара продолжува по својот пат без двоумење.

„Туркије најверојатно ќе одговори на обидите за опкружување и изолација со дополнително продлабочување на својата стратешка автономија“, вели Корпе.

Анкара води проактивна надворешна политика како одговор на пристапот на Израел и другите негативни регионални динамики.

„Туркије ќе продолжи да ја користи својата институционална позиција во НАТО и својата геополитичка тежина како дипломатска алатка за спротивставување на ваквите иницијативи.“

Автор: Мурат Софуоглу