Одлуката на Израел од 26 декември да стане првата земја што формално го призна сепаратистичкиот ентитет Сомалиленд како „независна и суверена држава“ предизвика широко распространет меѓународен бес, продлабочувајќи ги стравувањата дека тоа е дел од стратегијата за насилно раселување на Палестинците од Газа.

Иако се отцепи од Сомалија во 1991 година, Сомалиленд не е признат ниту од Африканската унија ниту од ОН како независна држава.

Објавата на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, дадена за време на телефонскиот разговор со самопрогласениот претседател на Сомалиленд, Абдирахман Мохамед Абдулахи, беше формулирана како проширување на соработката во земјоделството, здравството и технологијата.

Сепак, потегот е широко осуден како очигледно кршење на суверенитетот и територијалниот интегритет на Сомалија, при што многумина го поврзуваат директно со тековната агресија на Израел во Газа.

Арапската лига, Африканската унија, Египет, Туркије, Саудиска Арабија и бројни други држави го отфрлија признавањето, експлицитно предупредувајќи дека тоа би можело да го олесни присилното преселување на Палестинците, нешто што критичарите на политиката го опишуваат како етничко чистење.

На брифингот на Советот за безбедност на ОН за признавањето на Сомалиленд од страна на Израел, Пакистан го нарече чинот на Тел Авив „длабоко вознемирувачки“, со оглед на тоа што израелските претставници претходно ја нарекоа територијата „дестинација за депортација на палестинскиот народ, особено од Газа“.

Јунус Турхан, постдокторски истражувач во Центарот за африкански студии на Универзитетот Харвард, го опишува дејствието на Израел како поттикнато од опасни стратешки мотиви поврзани со Газа.

„Одлуката на Израел да го признае Сомалиленд, и покрај тоа што доби критики од целиот африкански континент и пошироко, може да се процени во рамките на стратешките пресметки“, вели Турхан за TРТ Ворлд.

„На краток рок, овој потег може да биде поврзан со тековните дискусии во врска со сценаријата за присилно преместување на населението во контекст на Газа, при што Сомалиленд потенцијално се смета за една таква опција“, вели тој.

Тој истакнува дека владата на Нетанјаху го истражува Сомалиленд како алтернативна дестинација за Палестинците.

Судан, Сомалија, Етиопија, Либија и Индонезија се некои од другите земји на кои Израел наводно им се обратил за преселување на околу два милиони Палестинци раселени од војната во Газа.

Плановите на Израел се соочија со глобални критики, па дури и мировниот план на Доналд Трамп за Газа од 20 точки експлицитно наведува дека никој нема да биде принуден да ја напушти Газа, а оние кои сакаат да заминат ќе можат слободно да го сторат тоа и слободно да се вратат.

Турхан вели дека секоја политика што се залага за присилно преселување на Палестинците ќе претставува јасно кршење на обврските одобрени за време на првата фаза од мировниот план.

Но останува фактот дека Израел покажа малку почитување на мировните договори.

Од објавувањето на прекинот на огнот на 10 октомври, Тел Авив постојано го прекршуваше примирјето, убивајќи повеќе од 400 Палестинци.

„Израел постојано отстапуваше од таквите обврски во минатото, и затоа прашањето за Сомалиленд треба да се толкува како ставање на жителите на Газа, веќе исцрпени од продолжената војна, пред речиси невозможен избор“, вели тој.

Секое преселување на Палестинците од Газа само ќе ја влоши веќе катастрофалната хуманитарна ситуација, што веројатно ќе резултира со дополнителни жртви, додава тој.

Според Кан Девеџиоглу, координатор за студии за Северна и Источна Африка во анкарскиот тинк-тенк OРСАM, неодамнешниот дискурс на Израел за „трајна безбедносна контрола“ во Газа не може да се сведе на еден официјален документ што воспоставува директна врска помеѓу намерата и политиката со обвинувањата за присилно раселување или етничко чистење.

„Сепак, случувањата на терен, вклучително и ограничувањето на населението во одредени области, уништувањето на цивилната инфраструктура во голем обем и дебатите за плановите за „концентрирање“ на населението, значително ги зголемуваат овие грижи“, изјави тој за TРТ Ворлд.

Девеџиоглу вели дека тековниот дискурс го загрозува правото на Палестинците на самоопределување на два фундаментални начина.

Прво, можноста за присилно раселување што ја ослабува фактичката врска на луѓето со нивната земја би ја направила секоја идна политичка спогодба „демографски и просторно“ бесмислена, вели тој.

Второ, одредувањето на политичката иднина на Газа преку воени и политички одлуки на надворешни сили, а не преку локална волја, е спротивно на самата суштина на самоопределувањето, додава тој.

Закана за регионалната стабилност

Признавањето на суверенитетот на Сомалиленд, исто така, ги напредува воените амбиции на Израел во Црвеното Море, според аналитичарите.

Турхан вели дека ангажманот на Израел со Сомалиленд ќе му обезбеди стратешки пристап до теснецот Баб ал-Мандеб, водна површина широка 32 километри помеѓу Арапскиот Полуостров и Африка, што го поврзува Црвеното Море со Аденскиот Залив, клучен поморски пат.

„Овој пристап би му овозможил на Тел Авив да спроведува дискретни разузнавачки, надзорни и безбедносни операции по критичен глобален поморски коридор без потреба од распоредување на воени сили во голем обем“, вели тој.

Девеџиоглу вели дека обидот на Израел да ги надополни своите воени цели против Хутите во Јемен со проширување на пристапот во коридорот Црвено Море-Аденски Залив ја става во опасност регионалната стабилност.

Тој смета дека признавањето на сепаратистички ентитет од страна на Израел ризикува да го поттикне прекројувањето на границите во Африка преку еднострано отцепување.

„Доколку долгогодишниот принцип на Африканската унија за зачувување на постојните граници еродира, би можел да се појави притисок за сецесионизам со верижна реакција... Ова би го зголемило ризикот од внатрешен конфликт низ кревките држави“, вели тој.

Турхан го повторува овој став, забележувајќи дека едностраниот чин на признавање од страна на Израел го загрозува политичкиот интегритет на Африка: Овој потег може да поттикне повеќе од 30 активни сепаратистички движења во 27 африкански земји, вели тој.

На почетокот на 2023 година, насилните судири меѓу два големи клана и администрацијата на Сомалиленд резултираа со фактичко одвојување на значителни делови од три источни провинции, вели тој.

Овие кланови последователно воспоставија нова регионална администрација интегрирана во Сојузна Република Сомалија, позната како Североисточна држава Сомалија, која сега врши фактичка контрола врз речиси половина од територијата што вообичаено се нарекува Сомалиленд, додава Турхан.

„Признавањето од страна на Израел во голема мера ги занемарува овие реалности на терен“.

Извор: ТРТ Ворлд