Пониски даноци на електричната енергија од даноците за фосилни горива е една од мерките кои Европската комисија ги предложи за справување со енегретската криза предизвикана од војната на Блискиот Исток, а во контекст на одлуката дека нема враќање кон увозот на гас од Русија.

Предвидена е и можноста земјите-членки да обезбедат субвенции за домаќинствата, како што се ваучери за енергија и пониски акцизи за електрична енергија.

Сепак, очекувањата не се премногу оптимистични со оглед на неизвесноста околу решавањето на конфликтот, но и веќе направената штета.

Европската комисија во среда предложи пакет мерки за справување со енергетската криза предизвикана од војната на САД и Израел против Иран и затворањето на Ормускиот теснец, клучен превозен пат за фосилни горива.

Пред почетокот на туристичката сезона, германската авиокомпанија „Луфтханза груп“ објави дека ќе откаже 20.000 кратки летови до октомври за да заштеди залихи од керозин, горивото за авиони чија цена речиси се дуплираше од почетокот на конфликтот во Иран.

„Работиме на обезбедување алтернативни залихи со гориво за авиони за Европа, како што е горивото за авиони од типот А произведено во Соединетите Американски Држави. И доколку се појават вистински проблеми со снабдувањето, нашите резерви за итни случаи мора да се искористат на најдобар можен начин“, изјави Апостолос Цицикостас, европски комесар за одржлив транспорт и туризам.

Тековниот конфликт на Блискиот Исток има големо влијание врз глобалните енергетски пазари, со последици врз економијата, индустријата и домаќинствата. 

Откако започна конфликтот на Блискиот Исток, Европската Унија потроши дополнителни 24 милијарди евра за увоз на енергија, претежно фосилни горива.

„Ова не е краткорочно, мало зголемување на цените. Ова е криза која е веројатно сериозна како кризите од 1973 и 2022 година заедно. А тоа значи дека имаме многу тешки месеци или можеби дури и години пред нас, во зависност, се разбира, од настаните на Блискиот Исток. Но дури и во најдобар случај, ситуацијата е сè уште лоша. На пример, ако утре преовладува мир, на Катар сè уште ќе му требаат најмалку две години за да ја обнови својата инфраструктура за производство и транспорт на гас“, рече комесарот за енергетика Ден Јергенсен.

И покрај ова, вели тој, нема враќање кон увоз на гас од Русија. Наместо тоа, Европската комисија се стреми да го забрза преминот кон локално производство на обновлива енергија со пакетот Забрзајте ја ЕУ(AccelerateEU), како и да им помогне на европската економија и граѓаните на ЕУ погодени од енергетската криза.

Пакетот AкцелератеEУ ​​вклучува предлог за даночни измени за да се обезбеди дека даноците на електричната енергија се пониски од оние на фосилните горива, како и мерки за оптимизирање на дистрибуцијата на гориво за авиони меѓу земјите-членки за да се избегне недостиг.

Комисијата нагласува дека координацијата меѓу земјите-членки е клучна, првенствено преку координирано полнење на капацитетите за складирање гас за да се избегне сите земји-членки да купуваат гас на пазарот истовремено, со што ќе се зголеми неговата цена.

Планирано е да се воспостави опсерваторија за следење на производството, увозот, извозот и нивоата на залихи на гориво за транспортниот сектор на ЕУ.

Опсерваторијата треба да овозможи брзо идентификување на потенцијални недостатоци и, во случај на итно ослободување на залихите, формулирање на целни мерки за одржување на избалансирана дистрибуција на гориво. 

Опсерваторијата конкретно ќе ја следи состојбата на пазарот на гориво за авиони.

Во ЕУ расте загриженоста за можен недостиг на керозин, бидејќи 20% од потребите на Европа за гориво за авиони минуваат низ Ормускиот теснец.

„Криза во снабдувањето со гориво за авиони може да дојде многу брзо, предизвикувајќи зголемување на цените на летовите и потенцијално да доведе до откажување на летови“, вели комесарот за енергетика.

Затоа, Комисијата ги повикува земјите-членки да го зголемат производството на керозин во европските рафинерии.

Во однос на горивото за авиони, Комисијата најавува дека ќе ја разјасни постојната флексибилност во законите на воздухопловниот сектор.

Туркије сила за авионско гориво

За разлика од ЕУ, Туркије, пак, во голема мера излезе неповредена од тековниот недостиг на гориво за авиони.

Турскиот министер за транспорт и инфраструктура Абдулкадир Уралоглу ја увери јавноста на 22 април дека Турција „нема недостаток на гориво за авиони“.

„Всушност, Туркије стана нето извозник на гориво за авиони, рафиниран нафтен производ што ја користи комерцијалната авиокомпании, рече тој.

Всушност, земјата се позиционираше како регионален авијациски спас, благодарение на две децении промислени политички одлуки, според експертите.

Стратешките инвестиции на Анкара во градење капацитети за рафинирање, диверзификација на снабдувањето и инфраструктурата ја трансформираа земјата во самостојна сила и нето извозник на гориво за авиони.

Клучните потези на Туркије вклучуваа модернизација и проширување на капацитетот за рафинирање за преработка на сурова нафта во производи со повисока вредност, како што е гориво за авиони, во голем обем, со што се намалува зависноста од увезена рафинирана стока по високи цени.

Анкара, исто така, ги диверзифицираше изворите за увоз на сурова нафта за да избегне прекумерна зависност од кој било поединечен добавувач.

Иако Туркије увезува повеќе од 90% од својата сурова нафта, нејзиниот капацитет за рафинирање од над 815.000 барели дневно ѝ овозможува да преработува низа сурови сорти - вклучувајќи ја и примарната извозна мешавина Урал од Русија, достапна со попуст поради војната во Украина - во производи со висока вредност како што се гориво за авиони и дизел.

Ваучери за енергија и пониски акцизи

Како една од мерките на ЕК за заштита на потрошувачите и индустријата од високите цени на енергијата, таа предвидува можност земјите-членки да обезбедат поддршка за приходите на домаќинствата, ваучери за енергија и пониски акцизи на електрична енергија за ранливите домаќинства.

Комисијата, исто така, најавува дека ќе усвои Привремена рамка за државна помош, која ќе им обезбеди на националните влади дополнителна флексибилност, вклучувајќи итни мерки за поддршка на најизложените економски сектори.

Една од мерките е да се забрза транзицијата кон чиста енергија произведена во ЕУ, која ќе ги замени нафтата и гасот. Комисијата најавува дека до летото ќе презентира акционен план за електрификација, кој ќе вклучува мерки за отстранување на пречките за електрификација на индустрискиот, транспортниот и градежниот сектор.

Електрификацијата бара соодветна преносна мрежа која би можела брзо да прифати производство од ветерни и хидроелектрани.

Комисијата најавува дека ќе презентира законски предлог за мрежни трошоци и оданочување, осигурувајќи, меѓу другото, дека електричната енергија се оданочува помалку од фосилните горива.

ЕК наведува дека е потребно да се зголемат инвестициите во енергетската транзиција, при што земјите-членки можат да користат дел од средствата од фондот за закрепнување од пандемијата и кохезиските фондови.

Се проценува дека се потребни инвестиции во енергетската транзиција во износ од 660 милијарди годишно до 2030. Ова нема да биде можно да се обезбеди со јавни средства, па затоа ќе мора да се мобилизира приватен капитал.

Комесарот за енергетика Јергенсен е доста песимист во врска со енергетската ситуација во наредните месеци.

Тој нагласи дека дури и во најдобар случај ситуацијата на пазарот на енергија ќе биде доста лоша. Додаде дека не очекува пазарот на течен гас да се стабилизира во следните неколку години.

„И покрај ова, ние нема да го промениме нашиот план за откажување од рускиот гас и би било голема грешка повторно да почнеме да увезуваме гас од Русија“, рече Јергенсен.

Пазарот губи 13 милиони барели дневно нафта

Извршниот директор на Меѓународната агенција за енергетика (ИЕА), Фатих Бирол, во четврток предупреди дека светот се соочува со најголемата закана за енергетската безбедност во историјата.

Тој рече дека пазарот веќе изгубил 13 милиони барели дневно снабдување со нафта, а исто така доживува големи прекини кај критичните стоки.

Бирол, исто така, предупреди за растечкиот ризик од снабдување со гориво за авиони во Европа, велејќи дека регионот во голема мера се потпирал на рафинериите на Блискиот Исток. 

„Европа добива околу 75 проценти од своето гориво за авиони од рафинериите на Блискиот Исток и ова во основа сега е нула“, рече тој, додавајќи дека Европа се обидува да обезбеди алтернативни резерви од САД и Нигерија.

Тој рече дека Европа би можела да се соочи со сериозни тешкотии ако не се обезбеди дополнителен увоз и додаде дека владите можеби ќе треба да разгледаат мерки за ограничување на воздушниот сообраќај ако прекинот продолжи.

Извор: ТРТ Балкан