Најавата на Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) од 28 април дека ќе ја напушти Организацијата на земјите извознички на нафта (ОПЕК) - картел кој влијаеше на цените на енергијата преку координирани ограничувања на производството од 1960 година - се чини дека зададе голем удар врз групата производители одговорна за повеќе од една третина од глобалното производство на сурова нафта.

Под фактичко водство на Саудиска Арабија, картелот од 12 члена поставува квоти за производство за своите членови и ги регулира нивоата на сурова производство за да ги надмине вишокот и недостигот на нафта низ целиот свет.

Како четврти најголем производител на ОПЕК, по Саудиска Арабија, Ирак и Иран, ОАЕ долго време се жалеше на квотите за производство што го ограничуваа неговиот брзо растечки капацитет со години.

Нејзиниот постојан притисок за повисоко производство доведе до јавен спор со Саудиска Арабија во 2021 година. Слично на тоа, нејзиното барање за нова производствена цел во 2023 година резултираше со комплицирано сметководство и заврши со намалување на квотите на африканските земји-членки.

Заминувањето на ОАЕ од ОПЕК по речиси шест децении членство ја ослободува земјата од колективните ограничувања на производството во време на зголемени геополитички тензии.

Војната во Иран и резултирачката блокада на Ормускиот теснец - тесниот воден пат што го користат земјите од Заливот и Техеран за испорака на најголемиот дел од нивниот извоз на енергија - веќе ги искачија цените на суровата нафта на четиригодишен максимум.

Експертите велат дека излегувањето на ОАЕ од ОПЕК е симболично тешко, но оперативно управливо, барем во блиска иднина.

Во текот на следните 12-18 месеци, производствените квоти на картелот ќе се соочат само со скромен притисок, додека ОАЕ добива значителна нова флексибилност за остварување на своите национални интереси, велат тие.

Барис Алпаслан, професор по економија на Универзитетот за општествени науки во Анкара, за ТРТ Ворлд изјави дека излегувањето на ОАЕ отстранува значаен, но не и одлучувачки дел од резервите на сурова нафта од глобалните пазари.

„Вистинското влијание е врз кохезијата и кредибилитетот (на ОПЕК), а не врз обемот“, вели тој.

ОПЕК ќе продолжи, но потенцијално како полабава коалиција со поголема зависност од саудиското водство и билатералните сојузи, наместо строга колективна дисциплина, вели тој.

Озџан Акинџи, геополитички и енергетски аналитичар, за ТРТ Ворлд изјави дека потегот на ОАЕ ќе има „мерливо, но управливо“ влијание врз производствената структура на картелот.

Нејзиното излегување ќе отстрани до 3,4 милиони барели дневно од координираното производство на картелот, вели тој.

Губењето на производството не го поткопува оперативното јадро на ОПЕК, бидејќи „центарот на гравитација“ на групата останува цврсто со Саудиска Арабија, Ирак и Кувајт, додава тој.

Ова јадро е доволно за Саудиска Арабија да ја одржи дисциплината на квотите и управувањето со пазарот, особено во услови на тековните геополитички ограничувања, вели тој.

Сепак, експертите велат дека Саудиска Арабија може стратешки да се прилагоди на новите реалности во иднина.

Алпаслан предвидува дека Ријад ќе ја заостри внатрешната дисциплина меѓу преостанатите членки на ОПЕК, меѓу кои се Венецуела, како и многу африкански земји, покрај земјите од Заливот.

Тоа ќе го стори додека повеќе ќе се потпира на ОПЕК+, поширок и полабав сојуз на производители на нафта, во кој е вклучена и Русија.

„Саудиска Арабија може да продолжи да дејствува како променлив производител, користејќи доброволни намалувања за стабилизирање на цените и сигнализирање на лидерство“, вели тој.

Сепак, според Алпаслан, излегувањето на ОАЕ потенцијално може да ги охрабри другите членки на ОПЕК со резервен капацитет да бараат поголема автономија - нешто што постепено може да го еродира почитувањето на строгите квоти за производство во наредните години.

Акинџи вели дека Саудиска Арабија веројатно ќе одговори на потегот на ОАЕ на два паралелни начина: одржување на целокупната дисциплина во рамките на ОПЕК за зачувување на стабилноста на цените, а воедно дозволување на селективна флексибилност за спречување на понатамошни внатрешни триења.

Според неговата проценка, ОПЕК веројатно нема да ослабне на краток рок. Наместо тоа, може да се развие во построго управувана структура со посилно јадро предводено од Саудиска Арабија, вели тој.

Ова дивергенција- полабава коалиција наспроти поцврсто јадро- ја истакнува неизвесноста што претстои: Иднината на ОПЕК може помалку да зависи од формалните квоти, а повеќе од способноста на Ријад да го балансира лидерството со прагматизмот.

ОАЕ: Крај на ограничувањата со квоти

За ОАЕ, нивното излегување од ОПЕК отклучува нова флексибилност бидејќи дава приоритет на националните интереси пред колективните обврски.

Да се ​​биде дел од ОПЕК значеше дека нејзината производствена квота беше ограничена на 3,4 милиони барели дневно. Со други зборови, ОАЕ пумпаа близу 30 проценти под својот капацитет.

ОАЕ има за цел да го зголеми својот производствен капацитет на пет милиони барели дневно до 2027 година, цел што е поместена од претходниот временски распоред од 2030 година.

Алпаслан вели дека збогувањето на ОАЕ со ОПЕК резултирало со три големи придобивки. Првата е нејзината слобода да произведува повеќе нафта. Земјата сега може да произведува со или близу до својот полн капацитет без да биде ограничена од горните граници на ОПЕК.

Втората добивка е целосно да ги монетизира своите неодамнешни инвестиции во истражувањето и развојот на подземните енергетски резерви, без да се грижи за ограничувањата на квотите на ОПЕК што би ја ограничиле нејзината способност за продажба на нафта.

Третата добивка за ОАЕ ќе биде во форма на подобрена „комерцијална агилност“. ОАЕ сега може да осмисли независна стратегија за продажба, одредувајќи своја цена, избирајќи пазарни дестинации и потпишувајќи долгорочни договори, вели тој.

Според Акинџи, одлуката на ОАЕ, исто така, ја усогласува политиката за производство на земјата поблиску со амбициозната програма за ископување на нафта на АДНОК, државната нафтена компанија од Абу Даби, која е една од водечките нафтени компании во светот по производство.

Планира да инвестира 150 милијарди долари помеѓу 2026 и 2030 година за да ја задоволи глобалната побарувачка за енергија.

„Со излегувањето од ОПЕК, ОАЕ добива целосна автономија за користење на овој капацитет“, вели Акинџи.

Сега може да го зголеми производството во согласност со пазарните услови и да генерира приходи од веќе преземените капитални вложувања, додава тој.

„ОАЕ се позиционира како производител кој повеќе реагира на пазарот, а не како учесник ограничен со квоти во колективното управување со снабдувањето“, вели тој.

Поголема конкуренција, ценовни промени 

Експертите велат дека импликациите на пазарот од заминувањето на ОАЕ од ОПЕК ќе се одвиваат во фази. На краток рок, тие предвидуваат ограничени нарушувања.

Тековните геополитички фактори, вклучувајќи ја регионалната нестабилност и блокадата на Ормускиот теснец, го ограничуваат темпото со кое дополнителната понуда на сурова нафта од ОАЕ може да стигне до глобалните пазари, вели Акинџи.

Затоа, секое зголемување на производството на краток рок веројатно ќе биде постепено и ќе се апсорбира без големо поместување на цените, вели тој.

Алпаслан очекува зголемена променливост поради неизвесноста и перцепцијата за слабеење на кохезијата на ОПЕК, со можен притисок врз цените на суровата нафта.

Среднорочните ефекти од излегувањето на ОАЕ зависат од зголемувањето на производството на земјата и одговорот на Саудиска Арабија на тоа.

Ако Ријад го компензира дополнителното производство на ОАЕ со подлабоки доброволни намалувања, цените ќе останат релативно стабилни, вели Алпаслан.

Во отсуство на таква акција, ќе се појави структурно полабава средина за снабдување, вели тој.

Тој предупредува на малку пониски просечни цени, заедно со поголема непостојаност, бидејќи координацијата меѓу производителите на нафта станува помалку предвидлива.

„На крајот, независното дејствување на ОАЕ воведува повеќе пазарно ориентирано однесување во системот, што има тенденција да ја зголеми и конкуренцијата и ценовните осцилации“, вели Алпаслан.

Извор: ТРТ Ворлд