Во САД, победата на изборите е потфат од повеќе милијарди долари.
Малку земји трошат на избори во размери како во САД, каде што федералниот циклус во 2024 година чинеше речиси 16 милијарди долари. Дури и во една среднорочна година, кога претседателството не е на гласачкото ливче, кандидатите, партиите, милијардерите, корпорациите и интересните групи вложуваат рекордни суми во натпревари што ќе ја одредат контролата врз Конгресот.
До крајот на јуни, кандидатите за конгрес потрошиле повеќе од 2 милијарди долари, 16% повеќе од истата точка на среднорочните избори во 2022 година.
Комитетите на кандидатите собираат пари за вработување персонал, организирање гласачи и купување реклами. Поединци можат да придонесат до 3.500 долари по избори за федерален кандидат, додека квалификуваните мултикандидатски комитети за политичка акција, или ПАЦс (PACs), можат да дадат 5.000 долари.
Корпорациите и синдикатите не можат директно да донират средства од државниот буџет на федералните кандидати. Меѓутоа, надворешните трошоци функционираат според различни правила.
Супер ПАЦс не можат директно да донираат на кандидатите или да ги координираат своите трошоци со кампањите, но можат да прифатат неограничени суми од поединци, корпорации и синдикати за поддршка или спротивставување на кандидатите.
Рамката во голема мера датира од 2010 година, кога одлуката на Врховниот суд за „Обединети граѓани“ ги укина ограничувањата за независно трошење на корпорациите и синдикатите, по што следеше одлука на апелациониот суд што го отвори патот за неограничени придонеси за групи кои трошат независно.
Политичките партии можат директно да донират на кандидатите и да трошат во нивно име, додека некои непрофитни организации можат да финансираат политичка активност без да ги откријат сите свои донатори, придонесувајќи за она што застапниците за финансирање на кампањи го нарекуваат „темни пари“.
Резултатот е дека кандидатите можат да контролираат само дел од парите потрошени за да влијаат на нивните трки.
Трошењето во 2026 година скокна на рекордни нивоа
Поднесоците на Федералната изборна комисија до 24 октомври покажуваат 3,1 милијарда долари независни трошоци за трките за Претставничкиот дом и Сенатот, вклучувајќи 2,3 милијарди долари на општите избори.
Политичкото рекламирање на федералните, државните и локалните избори надмина 10 милијарди долари до средината на октомври. Адлмпацт (AdImpact) предвидува рекордни 11,6 милијарди долари, надминувајќи ги и 8,9 милијарди долари потрошени за време на среднорочните избори во 2022 година и 11,2 милијарди долари во претседателскиот циклус во 2024 година.
Фондот Лидерство во Сенатот (Senate Leadership Fund) пријавил околу 292 милиони долари независни расходи до крајот на октомври, по што следуваа Освои го Сенатот (WinSenate) поддржувачи на демократите, со 221 милион долари и ПАЦ Нема назад (No Going Back), сојузник на републиканците, со 220 милиони долари.
Парите се концентрирани и кај донаторите. Вашингтон пост откри дека 50-те најголеми извори на донатори обезбедиле 2,77 милијарди долари до 23 октомври.
Елон Маск ги предводел индивидуалните донатори со 446 милиони долари, по што следуваат Ричард и Елизабет Ујлајн со 150 милиони долари и Џеф и Џанин Јас со 110 милиони долари.
Тексас илустрира како надворешното трошење може да ја преврти сликата што ја сугерираат кандидатските сопствените фондови.
Демократот Џејмс Таларико собрал 146,3 милиони долари, наспроти 22,3 милиони долари на републиканецот Кен Пакстон. Сепак, надворешни групи потрошиле 298,5 милиони долари за поддршка на Пакстон или напаѓање на Таларико на општите избори, во споредба со 79,9 милиони долари во корист на страната на Таларико.
„Милијардерите трошат милиони напаѓајќи ме“, рече Таларико во реклама за кампањата. „Јас не земам пари од корпоративниот ПAЦ. Се кандидирам за забрана на темни пари за милијардерите да не можат да ги купат нашите избори.“
Даниел Лобо-Луис, извршен директор на Проектот за политички интегритет со седиште во Вашингтон, рече дека кандидатите сè повеќе ги гледаат изворите на финансирање како прашање што гласачите можат да го проценат.
„Политички, можам да го искористам тоа против мојот противник, но за да го направам тоа, морам да бидам чист“, изјави тој за Анадолу.
Неговата група ги оценува кандидатите користејќи јавни податоци за финансирање на кампањата и бара од нив да се обврзат дека ќе ги отфрлат парите од корпоративниот ПAЦ, ќе поддржат забрана за тргување со акции од Конгресот, ќе ги ограничат пратениците да станат лобисти и ќе ја поддржат реформата на финансирањето на кампањата.
Повеќе од 100 кандидати потпишале, рече тој, вклучувајќи околу 70 кои се пласирале на општите избори.
Јавната загриженост ги преминува партиските линии. Анкетата на истражувачкиот центар Пју во април покажа дека 74% од Американците ги сметаат парите во политиката за „многу голем проблем“, вклучувајќи 70% од републиканците и независните наклонети кон републиканците и 79% од демократите и наклонетите кон демократите.
Извлекување големи пари од политиката
Малку групи го илустрираат досегот и контроверзноста на надворешните пари подобро од Американско-израелскиот комитет за јавни работи- АИПАЦ (AIPAC).
Традиционалниот ПAЦ на AИПАЦ собрал 57,8 милиони долари до 14 октомври и здружил околу 44 милиони долари во индивидуални донации за кандидатите до 24 октомври. Овие здружени средства им припаѓаат на индивидуални донатори, а не на самиот AИПАЦ.
Нејзиниот поврзан супер ПAЦ, Проектот за обединета демократија-УДП (UDP), собрал 112,8 милиони долари и пријавил 54 милиони долари во независни трошоци до 24 октомври.
АИПАЦ вели дека се стреми да избере произраелски кандидати од двете партии и да ги победи оние што ги смета за непријателски настроени кон односите меѓу САД и Израел.
Нивната најголема интервенција во 2026 година се случи за време на внатрепартиските избори на Демократската партија за Сенатот во Мичиген, каде што УДП потроши 20,7 милиони долари за да му се спротивстави на Абдул Ел-Сајед, а 10,6 милиони долари за да ја поддржи претставничката Хејли Стивенс.
Ел-Сајед, кој е критичар на безусловната воена помош од САД за Израел, ги поврза овие трошоци со своето залагање за реформа во финансирањето на изборните кампањи.
„Кога ќе започнете кампања и се обидувате да ги отстраните парите од политиката, тоа предизвикува трошење рекордни суми против вас“, изјави тој подоцна за јавното радио ВДЕТ од Детроит.
Кори Арчибалд, коосновач на ТракАИПАЦ (TrackAIPAC), иницијатива покрената во 2024 година со цел да се оспори влијанието на произраелското лоби, изјави дека богати интересни групи од различни индустрии имаат непропорционално голема моќ.
„Ако некој располага со 100 милиони долари и ги користи како закана, велејќи: ’Направете го она што го барам, инаку ќе ги потрошам овие пари против вас‘- тоа е проблем“, рече таа за агенцијата Анадолу, наведувајќи ги, покрај АИПАЦ, и интересите поврзани со криптовалутите и фармацевтската индустрија.
Сепак, таа истакна дека АИПАЦ се разликува од домашните индустриски лобија, бидејќи се обидува да ја обликува надворешната политика на САД во интерес на друга држава.
„Целта на AИПАЦ и на израелското лоби е да влијаат врз американската надворешна политика во корист на странска влада, дури и кога тоа се случува на штета на американските интереси“, рече таа.
Арчибалд наведе дека АИПАЦ се соочува со растечки отпор од помладата генерација политичари, кои се поподготвени да го критикуваат Израел- промена што започна уште пред војната во Газа.
Таа додаде дека, како одговор на тоа, групацијата драстично ги зголемила директните трошоци за изборни кампањи во 2022 година.
Според неа, повеќе од 40 кандидати поврзани со ТракАИПАЦ победиле на внатрепартиските избори оваа година, вклучително и над 20 кандидати во изборни единици од кои се очекува тие да влезат во Конгресот.
Таа смета дека нивното влегување би можело да ги промени дебатите во Конгресот околу американската воена помош за Израел.
И други индустрии трошат огромни средства за да влијаат врз Вашингтон.
Групите поврзани со криптовалутите, чии активности ги следи платформата ПлатаноЗаПолитиката (PaidForPolitics) - врз основа на податоци од Федералната изборна комисија(ФEЦ)- до крајот на октомври собрале 324,6 милиони долари, а потрошиле околу 162 милиони долари за поддршка или спротивставување на одредени кандидати.
Заштитете ги американските работни места (Defend American Jobs) самат учествувала со повеќе од 101 милион долари во независни трошоци.
Регулацијата на вештачката интелигенција предизвика уште една битка за трошење. Групите што бараат помал надзор собраа 125 милиони долари и потрошија околу 36 милиони долари за избори, додека групите што се залагаат за построга регулатива потрошија околу 25,6 милиони долари.
Сепак, дури и невидено големата потрошувачка не гарантираат победа.
„Пари, не можете да победите без пари, но парите нема да ве доведат до победа“, рече Лобо-Луис.
Извор: АА
