Bashkimi i Türkiyes, Pakistanit dhe Arabisë Saudite nën një ombrellë të vetme sigurie përbën një mesazh të fuqishëm gjeopolitik.
Jo më pak për shkak të disa fakteve të thjeshta: Ankara ka ushtrinë e dytë më të madhe të NATO-s, Mbretëria e Arabisë Saudite është një nga eksportueset më të mëdha të energjisë në botë, ndërsa Pakistani është e vetmja fuqi bërthamore në botën myslimane.
Duke ardhur në një periudhë rikonfigurimi të Lindjes së Mesme, mes luftës së zgjatur ShBA-Iran, Marrëveshja e Përbashkët e Mbrojtjes së Mekës përfaqëson një hap kyç drejt ristrukturimit të sigurisë rajonale.
Teksa fuqitë rajonale rivlerësojnë dobësitë e nxjerra në pah nga konflikti dhe kërcënimet që mund të shfaqen pas tij, trekëndëshi i ri strategjik ka marrë formë.
Por, siç është theksuar nga ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, marrëveshja e mbrojtjes “nuk emërton asnjë armik të përbashkët dhe nuk synon asnjë vend të caktuar”.
Përkundrazi, marrëveshja është më shumë një sinjal se të tria vendet do të qëndronin së bashku përballë kërcënimeve të përbashkëta të sigurisë dhe do të rivendosnin ekuilibrin në rajon.
Dhe ky koncept ka rëndësi në një kohë kur tensionet rajonale të shkaktuara nga lufta ShBA-Iran mbeten të pazgjidhura, tregjet e energjisë vazhdojnë të përballen me pasiguri dhe përpjekjet diplomatike ende nuk kanë sjellë rezultate të qëndrueshme.
Në ditët në vijim, më shumë vende mund t’i bashkohen aleancës së Mekës.
Presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan e ka bërë të qartë se marrëveshja mbetet “e hapur për pjesëmarrjen e të gjitha vendeve vëllazërore që kërkojnë paqe, prosperitet dhe stabilitet” në rajon.
Ka gjithashtu sinjale se vendi i radhës që mund t’i bashkohet marrëveshjes është Egjipti.
Por, ideja për një aleancë rajonale të mbrojtjes ka ekzistuar prej kohësh. Në janar të këtij viti, përpara fillimit të luftës me Iranin, ish-kryeministri i Katarit, Hamad bin Jassim bin Jaber Al Thani, kishte kërkuar krijimin e një partneriteti sigurie mes Egjiptit, Arabisë Saudite, Türkiyes dhe Pakistanit, duke e përshkruar atë si një “nevojë urgjente”.
Edhe kur lufta mes Uashingtonit dhe Teheranit të ketë përfunduar, diversifikimi i partneriteteve të mbrojtjes ka të ngjarë të vazhdojë, pasi, me sa duket, shtetet e Gjirit kishin nisur të rivlerësonin situatën e tyre edhe përpara fillimit të luftës me Iranin.
Megjithëse prej vitesh kishin shqyrtuar sigurinë kolektive dhe koordinimin, GCC-ja nuk ishte në gjendje të zbatonte një strategji të qëndrueshme të përbashkët sigurie, edhe pas sulmit izraelit ndaj Katarit në vitin 2025.
Pasi përjetuan një kundërpërgjigje të ashpër nga Irani, shtetet e GCC-së ka të ngjarë të shtyhen drejt marrëveshjeve më shumështresore të sigurisë, pavarësisht garancive të sigurisë nga Uashingtoni, pasi ndiejnë fort nevojën për alternativa rezervë.
Në mënyrë domethënëse, Organizata e Vendeve Islamike (OIC) ka shprehur vlerësim dhe mbështetje për marrëveshjen e Mekës, duke e përshkruar atë si një “hap të rëndësishëm strategjik, që pasqyron angazhimin e të tria vendeve për të forcuar bashkëpunimin rajonal dhe ndërkombëtar”.
Si përfundim, megjithëse marrëveshja e Mekës nuk mund të zëvendësojë GCC-në apo partneritetet amerikane të sigurisë, ajo mund të ndihmojë në sinkronizimin e shteteve më të vogla që janë strategjikisht të përputhshme.
Një ombrellë sigurie rajonale?
Duke i dhënë sigurisë së Lindjes së Mesme një dimension gjeografik, kuadri Türkiye–Arabi Saudite–Pakistan i kapërcen kufijtë rajonalë, duke krijuar një bosht Anadoll–Gadishulli Arabik–Azi Jugore.
Ndërsa mbledh më shumë anëtarë, kjo marrëveshje tripalëshe mund të shndërrohet në një platformë më të gjerë sigurie, të zotëruar nga vetë rajoni.
Parimi i “mbrojtjes së ndërsjellë” i jep marrëveshjes së Mekës një rëndësi që shkon përtej bashkëpunimit ushtarak konvencional dhe mund të jetë tërheqës për shtetet rajonale që përpiqen të krijojnë mekanizma mbrojtëse më të përcaktuara, vendase dhe shumështresore.
