Η απόφαση της UNESCO να ορίσει την 15η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα της Οικογένειας των Τουρκικών Γλωσσών έχει χαιρετιστεί από μελετητές και ηγέτες ως ορόσημο που αναβαθμίζει την κοινή γλωσσική και πολιτισμική κληρονομιά των τουρκόφωνων λαών σε επίσημη διεθνή αναγνώριση.
Η απόφαση υιοθετήθηκε στην 43η Γενική Διάσκεψη της UNESCO στη Σαμαρκάνδη και προέκυψε από κοινή πρωτοβουλία με επικεφαλής την Τουρκία, με συν-χορηγούς το Αζερμπαϊτζάν, το Καζακστάν, το Κιργιστάν και το Ουζμπεκιστάν.
Η απόφαση εγκρίθηκε από 26 χώρες, αντανακλώντας, όπως επισημαίνουν παρατηρητές, μια ασυνήθιστη διπλωματική συσπείρωση γύρω από τον πολιτισμό και τη γλώσσα πέρα από τη γεωπολιτική.
«Αυτή η ημέρα έχει σημασία για τον τουρκικό κόσμο σε πολλά βασικά επίπεδα», δηλώνει ο Γιασάρ Σαρί, μελετητής διεθνών σχέσεων και ειδικός για την Ευρασία στο Πανεπιστήμιο Ibn Haldun στην Ιστάνμπουλ, προσθέτοντας ότι η απόφαση αντιπροσωπεύει «μια σημαντική διπλωματική επιτυχία σε διεθνές επίπεδο».
Η σχετική απόφαση σηματοδοτεί την παγκόσμια αναγνώριση της τουρκικής οικογένειας γλωσσών και των πολλών κλάδων της «ως παγκόσμια πολιτιστική αξία», ενώ ενισχύει επίσης τη συνεργασία μεταξύ των τουρκικών κρατών στην εκπαίδευση, την επιστήμη, τις τέχνες και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, σημειώνει ο Σαρί.
Πάνω από 200 εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν τουρκικές γλώσσες σε μια γεωγραφική περιοχή που εκτείνεται από την Κεντρική Ασία έως την Ανατολική Ευρώπη, τον Καύκασο και τη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο ο Σαρί και άλλοι μελετητές τονίζουν ότι η σημασία τους δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε αριθμούς.
Η επιλογή της 15ης Δεκεμβρίου θεωρείται συμβολική.
Σε εκείνη την ημερομηνία του 1893, ο Δανός γλωσσολόγος Wilhelm Thomsen αποκρυπτογράφησε τις Επιγραφές του Όρχον.
Ζωντανή έκφραση των κοινωνιών
Η σύνδεση της εορτής με τις Επιγραφές του Όρχον υπογραμμίζει τις βαθιές πολιτιστικές και ιστορικές ρίζες της Τουρκίας μέσα στη μεγαλύτερη τουρκική οικογένεια γλωσσών, λέει ο Σαρί, και ταυτόχρονα ενισχύει την παγκόσμια ορατότητα της τουρκικής γλώσσας — αποτέλεσμα που περιγράφει ως «σημαντικό βήμα στην πολιτιστική διπλωματία της Τουρκίας».
Αυτά τα μνημεία του 8ου αιώνα αποκάλυψαν τις κοινές ρίζες των τουρκικών γλωσσών και σηματοδότησαν την αρχή των σύγχρονων τουρκικών σπουδών.
Οι επιγραφές, που θεωρούνται οι πρώτες γνωστές γραπτές μαρτυρίες της τουρκικής γλώσσας, επισημαίνουν μια γραπτή παράδοση που διαρκεί πάνω από 1.300 χρόνια.
Η διακήρυξη δεν αντιμετωπίζεται μόνο μέσα από το πρίσμα της ιστορίας.
«Δεν βλέπω την Παγκόσμια Ημέρα της Οικογένειας των Τουρκικών Γλωσσών ως απλή σημείωση στο ημερολόγιο», λέει η Μπασάκ Κουζάκτσι, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Μαρμαρά στην Ιστάνμπουλ και ερευνήτρια για τον τουρκικό κόσμο, στο TRT World.
«Είναι ένα όριο όπου στρεφόμαστε προς τα μέσα και αναρωτιόμαστε: Σε ποια μνήμη, σε ποια κοινή φωνή ανήκουμε;»
Η Κουζάκτσι τονίζει ότι οι τουρκικές γλώσσες δεν είναι απλώς σύνολα λέξεων, αλλά η ζωντανή έκφραση κοινωνιών που έχτισαν πόλεις, ίδρυσαν κράτη και παρήγαγαν ιδέες αιώνες τώρα.
Από την Κεντρική Ασία μέχρι τα Βαλκάνια, «οι άνθρωποι μπορεί να μην γνώριζαν ο ένας τον άλλον, αλλά οι λέξεις τους αναγνώριζαν η μία την άλλη», λέει.
Αυτό που προσδίδει στη νέα διεθνή ημέρα τη σύγχρονη σημασία της, σύμφωνα με την Κουζάκτσι, δεν είναι μόνο η μνήμη αλλά η συνέχεια.
Οι τουρκικές γλώσσες, προσθέτει, είναι «ζωντανές, εξελίσσονται και διαμορφώνονται από νέες γενιές».
Ένα από τα πιο σαφή παραδείγματα, σύμφωνα με την Κουζάκτσι, είναι η πρωτοβουλία του Κοινόυ Αλφαβήτου εντός της Οργάνωσης Τουρκικών Κρατών. Τονίζει ότι αυτή η προσπάθεια πολλές φορές παρερμηνεύεται ως τεχνική συζήτηση. «Δεν πρόκειται απλώς για γραφές, είναι η βούληση να γίνει μια κοινή μνήμη πιο ορατή, πιο προσβάσιμη και πιο βιώσιμη.»
Κατά την άποψή της, αυτό αντικατοπτρίζει μια μετατόπιση από λεκτική ενότητα προς θεσμοποιημένη πολιτιστική ενσωμάτωση.
Τεράστιο δυναμικό
Το γεγονός ότι το κοινό αλφάβητο υιοθετήθηκε σε επίπεδο αρχηγών κρατών έδειξε ότι η πολιτιστική ενότητα είχε γίνει στρατηγικός στόχος, επισημαίνει η Κουζάκτσι.
Η ίδια σύνοδος στη Σαμαρκάνδη ανέδειξε επίσης τη λογοτεχνία ως ενωτικό στοιχείο. Η Κουζάκτσι λέει ότι η ανάδειξη του Τσινγκίζ Αϊτμάτοφ ως κοινής λογοτεχνικής προσωπικότητας του τουρκικού κόσμου τον χαρακτήρισε «όχι ως συγγραφέα μιας μόνο γεωγραφικής περιοχής, αλλά ως φορέα κοινής συνείδησης, κοινού πόνου και κοινής ελπίδας».
Η παρουσίαση του έργου του Αϊτμάτοφ από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας της Τουρκίας, πρόσθεσε, έδειξε ότι η γλώσσα και η λογοτεχνία υιοθετούνται όχι μόνο συμβολικά αλλά και μέσα από όραμα σε επίπεδο κρατών.
Σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον όπου η πολιτιστική ορατότητα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τη δύναμη της αφήγησης, τόσο ο Σαρί όσο και η Κουζάκτσι διαβλέπουν μεγάλο δυναμικό μπροστά.
Ο Σαρί επισημαίνει την επέκταση της ακαδημαϊκής έρευνας και της εκπαιδευτικής συνεργασίας, ενώ η Κουζάκτσι αναδεικνύει ντοκιμαντέρ, επιστημονική παραγωγή και ψηφιακό περιεχόμενο που δημιουργείται από νεότερες γενιές ως δρόμους για να φτάσουν οι τουρκικές γλώσσες σε ευρύτερα ακροατήρια.
Ο Σαρί περιγράφει την Παγκόσμια Ημέρα της Οικογένειας Τουρκικών Γλωσσών Γλωσσών ως την τυπική διεθνή αναγνώριση μιας τουρκικής πολιτισμικής ταυτότητας ως συνεκτική παγκόσμια πολιτιστική δύναμη.
«Η γλώσσα δεν είναι ένα κειμήλιο που κληρονομούμε από το παρελθόν· είναι μια ευθύνη που φέρουμε προς το μέλλον. Οι κοινωνίες που κρατούν τη μνήμη τους ζωντανή δεν χάνουν τον δρόμο τους.» λέει η Κουζάκτσι.
