Στην 60ή Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2005, στην οποία συμμετείχε για πρώτη φορά με την ιδιότητα του Πρωθυπουργού, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, υπογράμμισε ότι ο Οργανισμός πρέπει να αποκτήσει μια δομή πιο δημοκρατική, διαφανή και ικανή να αντικατοπτρίζει τη βούληση όλων των μελών του.
Στην ομιλία του στη Γενική Συνέλευση, ο Ερντογάν εξέπεμψε το εξής μήνυμα:
«Πάνω απ' όλα, είναι προς το κοινό συμφέρον της ανθρωπότητας ένας Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών ο οποίος αυτοανανεώνεται, είναι πιο δημοκρατικός και διαφανής, διαθέτει την ικανότητα να εκπροσωπεί την κοινή βούληση όλων των μελών, αποτελεί το έδαφος επίλυσης των διεθνών διενέξεων, θεωρείται εγγυητής της παγκόσμιας ειρήνης, του οποίου το κύρος εξυμνείται από όλα τα μέλη του και είναι πιο ενεργός και αποφασιστικός,».
Αναφερόμενος στην ομιλία του στο ζήτημα της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, ο Ερντογάν ανέφερε:
«Κάθε τρομοκρατική ενέργεια που λαμβάνει χώρα σε οποιαδήποτε γωνιά του κόσμου αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που στοχεύει όλους μας. Καταδικάζω την τρομοκρατία που δεν γνωρίζει σύνορα και, ως Πρωθυπουργός μιας χώρας που έχει βιώσει από πρώτο χέρι την οδυνηρή εμπειρία της τρομοκρατίας, επαναλαμβάνω από αυτό το βήμα την έκκληση για αλληλεγγύη και πιο αποτελεσματική συνεργασία στην καταπολέμηση αυτής της απειλής που στρέφεται εναντίον ολόκληρης της ανθρωπότητας».
Οι ομιλίες που έχει εκφωνήσει έκτοτε συνιστούν ιστορικά ντοκουμέντα που αντικατοπτρίζουν τη εξέλιξη της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής και την οπτική της στα παγκόσμια ζητήματα.
Στην 64η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2009, ο Ερντογάν επεσήμανε την ανάγκη να μεταρρυθμιστεί η δομή του ΟΗΕ.
Υπογραμμίζοντας ότι η αποτελεσματικότητα του ΟΗΕ θα πρέπει να ενισχυθεί για την εδραίωση μιας δίκαιης και συμμετοχικής παγκόσμιας τάξης, ο Ερντογάν δήλωσε τα εξής:
«Πιστεύουμε ότι ένας Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών με ενισχυμένη αντιπροσωπευτικότητα, δημοκρατικός, διαφανής, δίκαιος και αποτελεσματικός, θα συμβάλει περισσότερο στην παγκόσμια ειρήνη και σταθερότητα. Τα Ηνωμένα Έθνη πρέπει να καταστούν ένας πιο αποτελεσματικός θεσμός σε θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η βιώσιμη ανάπτυξη, η καταπολέμηση της φτώχειας, η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Στηρίζουμε πλήρως τις μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες που αποβλέπουν σε αυτόν τον στόχο. Ωστόσο, είναι αδιαμφισβήτητο ότι η μεταρρύθμιση του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών δεν μπορεί να θεωρηθεί επιτυχής εάν δεν μεταρρυθμιστεί και το Συμβούλιο Ασφαλείας».
Στην 66η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2011, αναφερόμενος σε περιφερειακά θέματα, ο Ερντογάν εξέπεμψε μηνύματα για τη Συρία, τη Λιβύη, τη Σομαλία και την Παλαιστίνη, τονίζοντας παράλληλα ότι πρέπει να τερματιστεί η πολυετής άδικη κατοχή των εδαφών του Αζερμπαϊτζάν.
«Είναι παντελώς απαράδεκτο το ζήτημα του Καραμπάχ να παραμένει άλυτο με αυτόν τον τρόπο, η εξεύρεση λύσεων στα διεθνή προβλήματα προτού αυτά εξελιχθούν σε γάγγραινα αποτελεί πολιτική και ηθική ευθύνη όλων μας», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ερντογάν.
Παγκόσμια αφύπνιση με το «Ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε»
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις του Ερντογάν στην ιστορία του ΟΗΕ ήταν η φράση «Ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε», την οποία διατύπωσε στην ομιλία του το 2014. Υπογραμμίζοντας ότι ένα παγκόσμιο σύστημα καταδικασμένο στη βούληση των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ παραμένει αναποτελεσματικό σε κρίσεις όπως αυτές της Παλαιστίνης και της Συρίας, ο Ερντογάν έγινε, με αυτή του τη φράση, ο ηγέτης που πυροδότησε τη δημόσια συζήτηση διεθνώς για την «παγκόσμια μεταρρύθμιση».
Εκφράζοντας την ανάγκη μεταρρύθμισης του ΟΗΕ με τη φράση «Ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε», ο Πρόεδρος Ερντογάν σημείωσε τα εξής:
«Χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση, προτού χάσουν τη ζωή τους περισσότεροι καταπιεσμένοι και αθώοι άνθρωποι, προτού πληγωθεί ακόμη βαθύτερα η παγκόσμια συνείδηση, τα Ηνωμένα Έθνη οφείλουν να ρίξει το βάρος της στα προβλήματα. Θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε. Το να καθιστούν τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών τον ΟΗΕ ανενεργό κατά τρόπο που δεν συνάδει με τις παγκόσμιες πραγματικότητες, δεν είναι μια κατάσταση που μπορεί να γίνει αποδεκτή από την παγκόσμια συνείδηση. Όλες οι αποφάσεις που λαμβάνονται, βλέπετε, εξαρτώνται από τη βούληση μίας χώρας. Αν πει "όχι", είναι όχι· αν πει "ναι", τότε μόνο μπορεί να αναληφθεί δράση. Ενώ στην Παλαιστίνη σφαγιάστηκαν πάνω από 2.000 αθώοι άνθρωποι μέσα σε μόλις λίγους μήνες, τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπόρεσαν να προσφέρουν την προσδοκώμενη λύση. Ενώ στη Συρία έχουν σφαγιαστεί πάνω από 200.000 άνθρωποι εδώ και τέσσερα χρόνια και σχεδόν εννέα εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπόρεσαν πάλι να προσφέρουν αποτελεσματικές λύσεις».
Αποφασιστικά μηνύματα στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και της FETÖ
Στην 71η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2016, στην οποία συμμετείχε λίγο μετά την απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου, ο Ερντογάν προειδοποίησε τη διεθνή κοινότητα για τη FETÖ.
Αναφέροντας ότι «αυτή η τρομοκρατική οργάνωση νέας γενιάς αποτελεί απειλή για την εθνική ασφάλεια όχι μόνο της Τουρκίας, αλλά και του συνόλου των 170 χωρών στις οποίες διατηρεί παρουσία», υπενθύμισε ότι οι φίλες χώρες οφείλουν να λάβουν μέτρα κατά της εν λόγω δομής. Κατά τα επόμενα έτη, φέρνοντας στην παγκόσμια ατζέντα τον αγώνα κατά οργανώσεων όπως η ΝΤΑΕΣ και η PKK, κατέδειξε την καίρια σημασία που έχει ο αντιτρομοκρατικός αγώνας της Τουρκίας για την παγκόσμια ειρήνη.
Στην 73η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 2018, ο Πρόεδρος Ερντογάν άσκησε κριτική στον ΟΗΕ και έθεσε στο επίκεντρο το Παλαιστινιακό.
Δηλώνοντας πως «είναι επίσης γεγονός ότι τα Ηνωμένα Έθνη έχουν απομακρυνθεί από την εκπλήρωση των προσδοκιών της ανθρωπότητας για ειρήνη και ευημερία», ο Ερντογάν τόνισε ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχει προσλάβει μια μορφή που εξυπηρετεί αποκλειστικά τα συμφέροντα των πέντε μελών με δικαίωμα αρνησικυρίας, παραμένοντας απλός θεατής στα δεινά και στην καταδυνάστευση στις υπόλοιπες περιοχές του πλανήτη.
Ο Πρόεδρος Ερντογάν σημείωσε τα εξής:
«Οι σφαγές που διαπράχθηκαν στο παρελθόν στη Βοσνία, τη Ρουάντα, τη Σομαλία, στη Μιανμάρ κατά την πρόσφατη ιστορία και αυτές που διαπράττονται στην Παλαιστίνη, εκτυλίχθηκαν όλες μπροστά στα μάτια του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Όσοι σιωπούν μπροστά στην καταδυνάστευση που υφίστανται οι Παλαιστίνιοι και όσοι καταβάλλουν προσπάθειες για τον περιορισμό της βοήθειας προς αυτούς, απλώς ενθαρρύνουν περισσότερο τους δυνάστες. Ακόμη κι αν ολόκληρος ο κόσμος γυρίσει την πλάτη του, εμείς ως Τουρκία θα συνεχίσουμε να στεκόμαστε στο πλευρό των καταδυναστευμένων Παλαιστινίων και να υπερασπιζόμαστε το ιστορικό και νομικό καθεστώς της Ιερουσαλήμ, της πρώτης μας κίμπλα».
Η φωνή των καταπιεσμένων και της δικαιοσύνης: Ο μικρός Αϊλάν και η Παλαιστίνη
Χαράσσοντας στη μνήμη των παγκόσμιων ηγετών την κρίση της παράτυπης μετανάστευσης το 2019 με τη φωτογραφία του «μικρού Αϊλάν», ο Ερντογάν εστίασε το 2023 και το 2024 στις επιθέσεις του Ισραήλ κατά της Παλαιστίνης.
Δείχνοντας τη φωτογραφία του μικρού Αϊλάν, το άψυχο κορμάκι του οποίου ξεβράστηκε στην ακτή της πόλης Μπόντρουμ στη Μούγλα και έγινε το σύμβολο του ζητήματος της παράτυπης μετανάστευσης, ο Ερντογάν έστειλε το εξής μήνυμα:
«Ο κόσμος δυστυχώς ξέχασε πολύ γρήγορα τα εκατομμύρια των κατατρεγμένων, των οποίων το ταξίδι για να σώσουν τη ζωή τους κατέληξε είτε στα σκοτεινά νερά της Μεσογείου είτε μπροστά στα συρματοπλέγματα των συνόρων. Ειδικά, όπως βλέπετε εδώ, ο κόσμος ξέχασε πολύ γρήγορα τον μικρό Αϊλάν. Μην ξεχνάτε ότι, κάποια μέρα, η ίδια μοίρα ίσως χτυπήσει και τη δική σας πόρτα. Διότι ο μικρός Αϊλάν δεν είναι ένας, αλλά χιλιάδες, εκατομμύρια, και οφείλουμε να λάβουμε μέτρα απέναντι σε όλα αυτά».
Αντιδρώντας στην καταπάτηση του διεθνούς δικαίου, παρουσιάζοντας από το βήμα τον επεκτατικό χάρτη του δολοφόνου Ισραήλ στο πέρασμα των δεκαετιών, ο Ερντογάν ανέδειξε το Παλαιστινιακό ζήτημα λέγοντας τα εξής:
«Αναρωτιέμαι, πού εκτείνεται αυτό το Ισραήλ; Άραγε ποια εδάφη περιλαμβάνει η επικράτειά του; Πού ήταν το Ισραήλ το 1947, πού βρισκόταν έπειτα, το 1949 και το 1967, και πού βρίσκεται σήμερα; Κοιτάξτε, το 1947, εδώ σχεδόν δεν υπάρχει Ισραήλ, όλη η επικράτεια είναι Παλαιστίνη. 1947, υπάρχει το σχέδιο διχοτόμησης και η Παλαιστίνη συρρικνώνεται ενώ το Ισραήλ μεγαλώνει. Έρχομαι στο 1967 μαζί με το 1949, το Ισραήλ μεγαλώνει, η Παλαιστίνη συρρικνώνεται. Και φτάνω στο σήμερα, όπου η τρέχουσα κατάσταση έχει ως εξής, πλέον ουσιαστικά δεν υφίσταται Παλαιστίνη, σχεδόν ολόκληρη είναι Ισραήλ... Χορταίνει το Ισραήλ; Όχι, δεν χορταίνει. Το Ισραήλ επιχειρεί τώρα να αρπάξει και ό,τι έχει απομείνει. Λοιπόν, υπάρχουν τόσες αποφάσεις που έχουν λάβει το Συμβούλιο Ασφαλείας και τα Ηνωμένα Έθνη για το Ισραήλ. Εφαρμόζονται αυτές οι αποφάσεις; Όχι, δεν εφαρμόζονται. Τότε λοιπόν, σε τι χρησιμεύουν τα Ηνωμένα Έθνη; Εάν οι αποφάσεις που λαμβάνουμε κάτω από αυτή τη στέγη στερούνται αποτελεσματικότητας, πού θα συγκεντρωθεί η δικαιοσύνη; Εδώ έγκειται το πρόβλημά μας».
Διπλωματία προσανατολισμένη στη λύση: Ο Διάδρομος Σιτηρών της Μαύρης Θάλασσας
Ο Ερντογάν αναδείχθηκε όχι μόνο ως ένας ηγέτης που ασκεί κριτική, αλλά και ως ηγέτης που παράγει λύσεις. Από το βήμα του ΟΗΕ χαρακτήρισε τον Διάδρομο Σιτηρών της Μαύρης Θάλασσας, ο οποίος δημιουργήθηκε εν μέσω του Πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας με τη Συμφωνία της Ιστάνμπουλ, ως «τη μεγαλύτερη επιτυχία του ΟΗΕ τα τελευταία χρόνια». Το βήμα αυτό υπήρξε μια διαδικασία που κατοχύρωσε ενώπιον της διεθνούς κοινότητας τον διαμεσολαβητικό ρόλο της Τουρκίας που επιλύει κρίσεις.
Δείχνοντας τη φωτογραφία πλοίου που μετέφερε σιτηρά από τα Στενά της Ιστάνμπουλ στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, ο Ερντογάν δήλωσε:
«Ως αποτέλεσμα των εντατικών προσπαθειών που καταβάλαμε με τον Αξιότιμο Γενικό Γραμματέα, διασφαλίσαμε τη μεταφορά των ουκρανικών σιτηρών στην παγκόσμια αγορά μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Καθώς συμπληρώνονται δύο μήνες από τη Συμφωνία της Ιστάνμπουλ, χάρη στο οποίο κατέστη δυνατή αυτή η εξέλιξη, παρακολουθούμε με ικανοποίηση τις αποστολές να εντείνονται μέρα με τη μέρα. Η εν λόγω συμφωνία, η οποία είναι ζωτικής σημασίας για τη διατήρηση του εφοδιασμού σε σιτηρά, αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες επιτυχίες που έχουν επιτύχει τα Ηνωμένα Έθνη τα τελευταία χρόνια. Η εμπιστοσύνη όσων σε ολόκληρο τον κόσμο προσβλέπουν στη στήριξη της διεθνούς κοινότητας, προς τον ΟΗΕ, ανανεώθηκε χάρη σε αυτή την επιτυχία. Η Συμφωνία της Ιστάνμπουλ απέδειξε επίσης ότι οι διαπραγματεύσεις αποδίδουν καρπούς ακόμη και σε ζητήματα υψίστης σημασίας για τα εμπλεκόμενα μέρη».
«Καλούμε τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της ΤΔΒΚ»
Ο Πρόεδρος Ερντογάν συνέχισε την κριτική του προς τον ΟΗΕ και στην 78η Γενική Συνέλευση. Εκπέμποντας μηνύματα για θέματα όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας, η έχθρα προς το Ισλάμ και ο ρατσισμός, αναφέρθηκε επίσης στον Πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας, στο Παλαιστινιακό ζήτημα και στις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αναφερόμενος στην Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου, ο Ερντογάν απηύθυνε έκκληση στα κράτη να αναγνωρίσουν την ΤΔΒΚ, λέγοντας:
«Καλούμε τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της ΤΔΒΚ και να εγκαθιδρύσει διπλωματικούς, πολιτικούς και οικονομικούς δεσμούς με αυτή τη χώρα».
Δήλωσε επίσης τα παρακάτω:
«Περιμένουμε από την Ειρηνευτική Δύναμη του ΟΗΕ στο Νησί να τηρεί την αρχή της ουδετερότητας. Δεν θα θέλαμε αυτή η δύναμη, το κύρος της οποίας έχει τρωθεί, να υποστεί νέα απώλεια αξιοπιστίας στην Κύπρο».
Υπογραμμίζοντας ότι το Καραμπάχ αποτελεί έδαφος του Αζερμπαϊτζάν, ο Ερντογάν υπογράμμισε:
«Υποστηρίξαμε εξαρχής τη διαδικασία των διαπραγματεύσεων μεταξύ του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας. Ωστόσο, βλέπουμε ότι η Αρμενία δεν αξιοποίησε επαρκώς αυτή την ιστορική ευκαιρία. Περιμένουμε από την Αρμενία να τηρήσει τις δεσμεύσεις που έχει αναλάβει, πρωτίστως όσον αφορά το άνοιγμα του Διαδρόμου του Ζανγκεζούρ. Πλέον, όπως όλοι αποδέχονται, το Καραμπάχ είναι έδαφος του Αζερμπαϊτζάν. Η επιβολή οποιουδήποτε άλλου καθεστώτος δεν πρόκειται ποτέ να γίνει αποδεκτή».
Έκκληση για αντίσταση στις επιθέσεις του Ισραήλ
Στην 79η Γενική Συνέλευση στις 24 Σεπτεμβρίου 2024, ο Πρόεδρος Ερντογάν απευθύνθηκε για 14η φορά στο όργανο του ΟΗΕ.
Καλώντας τη διεθνή κοινότητα να ορθώσει ανάστημα απέναντι στις επιθέσεις του Ισραήλ, ο Ερντογάν δήλωσε:
«Καλώ τα κράτη που δεν έχουν ακόμη αναγνωρίσει την Παλαιστίνη να σταθούν στη σωστή πλευρά της ιστορίας σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία και να αναγνωρίσουν το κράτος της Παλαιστίνης το συντομότερο δυνατό. Η ίδρυση ενός ανεξάρτητου, κυρίαρχου και γεωγραφικά ενιαίου Κράτους της Παλαιστίνης, στη βάση των συνόρων του 1967 και με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ, δεν μπορεί να αναβληθεί άλλο. Όπως πριν από 70 χρόνια ο Χίτλερ αναχαιτίστηκε από τη συμμαχία της ανθρωπότητας, έτσι και ο Νετανιάχου και το δολοφονικό του δίκτυο πρέπει να αναχαιτιστεί από τη συμμαχία της ανθρωπότητας».
Επαναλαμβάνοντας την κριτική του για τη δομή του ΟΗΕ, ο Ερντογάν υπογράμμισε:
«Με λύπη διαπιστώνουμε ότι τα τελευταία χρόνια τα Ηνωμένα Έθνη αδυνατούν να εκπληρώσουν την ιδρυτική τους αποστολή. Μετατρέπονται σταδιακά σε μια δυσλειτουργική, δυσκίνητη και αδρανή δομή. Στις μέρες μας έχουμε περισσότερο από ποτέ ανάγκη τις αξίες που πρεσβεύει το σύνθημα "Ο Κόσμος είναι Μεγαλύτερος από Πέντε"».
Η ομιλία του Προέδρου Ερντογάν στην 79η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, στην οποία κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να αναλάβει επιτέλους ενεργό δράση στο ζήτημα της Γάζας, έτυχε ευρείας κάλυψης από τον διεθνή Τύπο.
Όλα τα βλέμματα είναι πάλι στραμμένα στην ομιλία του Προέδρου Ερντογάν
Φέρνοντας στην ατζέντα του ΟΗΕ μια πληθώρα θεμάτων, από το Κυπριακό και την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι την εχθρότητα προς το Ισλάμ και την κλιματική κρίση, ο Ερντογάν αναμένεται να παρουσιάσει στην ομιλία του στις 22 Σεπτεμβρίου τις προτάσεις του για την αντιμετώπιση των εύθραυστων διαδικασιών που διέρχεται ο πλανήτης.
Η ομιλία του Τούρκου Προέδρου, η οποία αναμένεται να συνδέσει τη σταθερή μεταρρυθμιστική του γραμμή από το 2005 με τις νέες σύγχρονες παγκόσμιες απειλές, θα παρακολουθηθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τους διεθνείς διπλωματικούς κύκλους.
Στο πλαίσιο της επίσκεψής του στη Νέα Υόρκη με αφορμή τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Ερντογάν, πέρα από τη συμμετοχή του στις γενικές συζητήσεις, θα πραγματοποιήσει επίσης κρίσιμες διμερείς επαφές με ηγέτες κρατών.
