Ένα από τα θέματα στα οποία οι αρμόδιοι φορείς στην Τουρκία έχουν αφιερώσει τον περισσότερο χρόνο το τελευταίο διάστημα είναι αναμφίβολα το Ιράκ... Ο οδικός χάρτης που κατάρτισαν οι αντιπροσωπείες των δύο χωρών σε βασικούς τομείς, όπως η πολιτική, ο στρατιωτικός τομέας και η οικονομία, πήρε σάρκα και οστά τις προηγούμενες ημέρες με υπογραφές στο υψηλότερο επίπεδο.

Παρόλο που υπάρχουν διαφορετικά θέματα στο τραπέζι, δεν είναι μυστικό ότι η κινητήριος δύναμη της διαδικασίας θα είναι η ενέργεια. Οι δηλώσεις τόσο από την Άνκαρα όσο και από τη Βαγδάτη δείχνουν ότι η διαδικασία θα προχωρήσει μέσα από εξαιρετικά επίκαιρα και κρίσιμα κεφάλαια, όπως το πετρέλαιο, οι αγωγοί και ο ενεργειακός εφοδιασμός.

Το Ιράκ περνά σε μια νέα φάση εξωτερικής πολιτικής

Ο Συντονιστής Μελετών για το Ιράκ στο ORSAM (Κέντρο Μεσανατολικών Ερευνών), Φεϊζουλάχ Τουνά Αϊγκιούν, υπογραμμίζει ότι, παράλληλα με ορισμένες εξελίξεις των τελευταίων ετών, η κυβέρνηση της Βαγδάτης έχει αρχίσει να απαλλάσσεται από τα εμπόδια που περιόριζαν την εξωτερική της πολιτική.

Το σημαντικότερο στήριγμα του Ιράκ, το οποίο επιδιώκει στενότερη συνεργασία με τους περιφερειακούς δρώντες, είναι ο «Δρόμος Ανάπτυξης». Για να υλοποιηθεί αυτό το έργο και τα άλλα θέματα που βρίσκονται στο τραπέζι, δεν φαίνεται να είναι ιδιαίτερα εφικτό να μπορέσει το Ιράκ να κάνει κάτι μόνο του. Σύμφωνα με τον Αϊγκιούν, η Τουρκία, ως μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις της περιοχής, υπεισέρχεται στην εξίσωση σε αυτό ακριβώς το σημείο.

«Τα κοινά βήματα Τουρκίας-Ιράκ θα επηρεάσουν μια πολύ ευρεία περιοχή»

Ο Αϊγκιούν ανοίγει σε αυτό το σημείο μια σημαντική παρένθεση. Υπενθυμίζει ότι, για παράδειγμα, μέχρι πρόσφατα στα ιρακινά μέσα ενημέρωσης κυκλοφορούσαν ανυπόστατες ειδήσεις του τύπου «Η Τουρκία θα μας κόψει το νερό. Μέσα σε 48 ώρες τα αποθέματα νερού θα εξαντληθούν». Προσθέτει, φυσικά, ότι αυτές οι ειδήσεις υποκινούνταν από όσους ήθελαν να διαταράξουν την πιθανή θετική πορεία μεταξύ Άνκαρα και Βαγδάτης.

Υπογραμμίζει ωστόσο ότι, μόλις εδραιώθηκε η εμπιστοσύνη μέσω των συνομιλιών μεταξύ των αντιπροσωπειών και τελικά μεταξύ των ηγετών, όλα αυτά έμειναν γρήγορα στο παρελθόν. Προσθέτει ότι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα θέματα στο τραπέζι είναι η πώληση πετρελαίου από το βόρειο Ιράκ, και συνεχίζει λέγοντας τα εξής:

«Το Ιράκ πουλάει κυρίως το πετρέλαιο που εξορύσσεται από τα κοιτάσματα στον νότο. Πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν, πραγματοποιούνταν από εκεί πωλήσεις 4,5 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως. Ωστόσο, με τον πόλεμο σημειώθηκε σημαντική πτώση. Ένας σημαντικός αριθμός της τάξης των 4,5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα υποχώρησε στα 30 εκατομμύρια βαρέλια τον μήνα.

Αυτή η πληροφορία πρέπει να αναγνωστεί σε συνδυασμό με τη οικονομική διάσταση της διαδικασίας. Το 90% των εσόδων του Ιράκ προέρχεται από την πώληση πετρελαίου. Το πρόβλημα εδώ επηρεάζει άμεσα το δημόσιο ταμείο και ουσιαστικά τα πάντα στη χώρα. Η κρίση είναι βαθιά, διότι όταν δεν υπάρχουν πωλήσεις πετρελαίου, το Ιράκ δεν διαθέτει καμία άλλη εναλλακτική πηγή εσόδων.

Η Τουρκία υπεισέρχεται στην εξίσωση ακριβώς εδώ. Θέλει να ανοίξει τον δρόμο ώστε ο αγωγός στο βόρειο Ιράκ να καταστεί ξανά ελκυστικός. Στην πραγματικότητα, αυτός ο αγωγός καθιστά δυνατή την επαναλειτουργία μιας γραμμής που θα φτάνει από το νότιο στο βόρειο Ιράκ. Εάν τα σχέδια γίνουν πραγματικότητα, το Ιράκ θα μπορεί να πωλεί το πετρέλαιο των νοτίων κοιτασμάτων και από τον βορρά της χώρας. Σύμφωνα με ανοιχτές πηγές, οι πωλήσεις από τον βορρά, που περιορίζονται στο 10%, θα μπορούσαν έτσι να αυξηθούν στο 50%. Αυτό θα σημάνει ένα πολύ σημαντικό κέρδος για το ιρακινό δημόσιο ταμείο.»

Θα αποτελέσει διέξοδο και για το πετρέλαιο που έχει εγκλωβιστεί στα Στενά του Ορμούζ

Στην αρχή είχαμε αναφέρει ότι «η προσέγγιση μεταξύ Τουρκίας και Ιράκ θα επηρεάσει θετικά μια πολύ ευρύτερη γεωγραφική περιοχή πέραν αυτών των δύο χωρών».

Ο Φεϊζουλάχ Τουνά Αϊγκιούν ανοίγει μια παρένθεση και γι' αυτό. Υπενθυμίζει ότι το πετρέλαιο που διοχετεύεται από τις χώρες του Κόλπου προς τον κόσμο έχει εγκλωβιστεί στα Στενά του Ορμούζ λόγω του πολέμου. Επιπλέον, ακόμη και αν τα πράγματα εξομαλυνθούν στο Ορμούζ, παραμένει μεγάλο ερωτηματικό το αν θα διατηρηθεί η παλαιά τάξη. Τόσο το Ιράν όσο και οι ΗΠΑ εκφράζουν συχνά την άποψη ότι θα μπορούσαν να εισπράττουν τέλη από τις διελεύσεις στο Ορμούζ.

Ο Αϊγκιούν εξηγεί ότι η αναβάθμιση και ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποδομών στο Ιράκ και η μετατροπή τους εν τέλει σε ένα λειτουργικό μοντέλο με την υποστήριξη της Τουρκίας θα επηρεάσει άμεσα και την περιοχή του Κόλπου.

«Το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου που έχει εγκλωβιστεί στο Ορμούζ μπορεί να διοχετευθεί σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές μέσω της γραμμής που θα ανοίξει διαμέσου του Ιράκ», αναφέρει και σημειώνει:

«Αναφέραμε ότι η Τουρκία είναι κρίσιμης σημασίας για τους αγωγούς στο Ιράκ. Ωστόσο, η διαδικασία δεν περιορίζεται σε αυτό. Όπως είναι γνωστό, υπήρχε επίσης ένας αγωγός μέσω του οποίου το Ιράκ μετέφερε αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα του Κιρκούκ μέσω της Συρίας στο λιμάνι Μπανιάς στη Μεσόγειο. Αυτός ο αγωγός ενέργειας είχε υποστεί ζημιές κατά την αμερικανική εισβολή το 2003 και παρέμεινε κλειστός για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τώρα, στην ατζέντα βρίσκεται η επαναλειτουργία και αυτού του αγωγού. Γίνεται λόγος ότι θα μπορούσε να αποκατασταθεί μέσα σε μια περίοδο εργασιών 30 μηνών.

Φυσικά, η Τουρκία θα διαδραματίσει ρόλο και εδώ κατά κάποιον τρόπο. Η Άνκαρα, της οποίας οι σχέσεις τόσο με την ιρακινή όσο και με τη συριακή διοίκηση έχουν μετεξελιχθεί σε μια διαφορετική διάσταση, αναμένεται να διαδραματίσει ενεργό ρόλο και σε αυτή τη διαδικασία.

Ο βασικότερος λόγος που η οικονομική και ενεργειακή αρχιτεκτονική της περιοχής παρέμενε λειτουργική ήταν ότι το Ορμούζ ήταν ανοιχτό και μπορούσε να χρησιμοποιηθεί κατά κάποιον τρόπο από όλους. Τώρα αυτή η κατάσταση έχει εκλείψει. Το μεγαλύτερο κομμάτι του παζλ υπέστη ζημιά. Για τον λόγο αυτό, μια εναλλακτική γραμμή είναι ζωτικής σημασίας. Αυτή ακριβώς η νέα διαδικασία που η Τουρκία θέλει να οικοδομήσει με το Ιράκ θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους δομικούς λίθους του ανασχεδιασμού στον οποίο αναφερθήκαμε.»