Ovogodišnja Minhenska sigurnosna konferencija odvijala se u sjeni transatlantskog raskola koji se proširio izvan carina i teritorije na tehnološke temelje moći.
Ono što je počelo kao Washingtonov obnovljeni pritisak u vezi s Grenlandom, prerastalo je u dublju stratešku promjenu unutar Evrope – konkretan napor da se smanji zavisnost od američke digitalne infrastrukture, poluprovodnika, cloud sistema i tehnologija bliskih odbrani.
Godinama su evropske rasprave o tehnološkoj suverenosti bile fokusirane na unutrašnju konkurentnost, lance snabdijevanja saveznika i prioritetno regulisane ključne digitalne politike.
Međutim, presudni trenutak koji je izazvala Trampova prijetnja Grenlandom bio je kada je Washington pokazao spremnost da istovremeno koristi ekonomske i sigurnosne instrumente protiv saveznika, pretvarajući spor i postepen evropski pristup u hitnu potrebu za smanjenjem rizika od američkih tehnoloških dobavljača.
Šta se mijenja
Najava Francuske da se odmakne od američkih platformi, poput Zooma i Microsoft Teamsa, bila je rani znak da digitalna suverenost EU možda prelazi iz retorike u implementaciju, te otvorena pozivnica za druge da je slijede.
Iako se Brisel još nije odlučio obavezati javne administracije da napuste američke platforme, pravac kretanja je jasan.
Političke rasprave sve češće predstavljaju zavisnost Evrope od kompanija kao što su Google, Amazon, Microsoft, Meta i Apple manje kao pitanje neutralne konkurencije platformi, a više kao sigurnosnu ranjivost.
U tom duhu, Evropska komisija je ovog proljeća najavila paket mjera za jačanje domaće tehnologije, nakon prijedloga u januaru o kibernetičkoj sigurnosti koji, ako bude odobren, može biti korišten za eliminisanje dobavljača koji predstavljaju sigurnosne rizike, uključujući i one iz Amerike.
Ovi postgrenlandski događaji čine prioritetniji i vidljiviji sloj ranijih napora EU da smanji tehnološke rizike, uključujući inicijativu EuroStack – labavo definisanu platformu za podsticanje evropskih alternativa u oblasti cloud računarstva, umjetne inteligencije i poluprovodnika.
Uz to ide i “dubinsko regulatorno čišćenje”, usmjereno na harmonizaciju pravila unutar jedinstvenog tržišta EU, kao i obnovljeni, ciljano usmjereni napor da se mobilizira ogromna rezerva štednje evropskih domaćinstava na tržišta kapitala, uključujući otvaranje mogućnosti za bolje finansiranje inovacija.
Sve u svemu, ključne nove tehnologije – AI, kvantne tehnologije i poluprovodnici – koje su tradicionalno bile predstavljane kroz etiku i regulaciju, sve više se pozicioniraju kao instrumenti izgradnje strateških kapaciteta.
U Minhenu su američki zvaničnici odgovorili na evropski potez ka tehnološkoj suverenosti jasnom porukom: brinite se o Kini.
Evropi je također skrenuta pažnja da bi ograničavanje velikih američkih tehnoloških kompanija moglo ugroziti sopstveni napor za očuvanje konkurentnosti.
Obje tvrdnje imaju određenu težinu, ali kontinuirano smanjenje rizika od američke tehnologije u EU moglo bi takođe naštetiti američkom tržišnom udjelu u Evropi.
Štaviše, evropski kreatori politika su itekako svjesni da SAD ostaju nezamjenjivi u odbrani, obavještajnim službama, pa čak i u komercijalnoj tehnologiji, te cilj stoga nije potpuno prekidanje transatlantske saradnje.
Umjesto toga, postgrenlandski pejzaž je jasno pokazao da čak ni dugogodišnji savezi ne mogu u potpunosti nadoknaditi strukturne asimetrije.
Oprezni saveznici
Lekcija koju su evropski lideri izvukli glasi: ako su Sjedinjene Američke Države sve spremnije da se ponašaju kao unilateralni geoekonomski akter – koristeći tarife, kontrolu izvoza ili ograničenja pristupa tržištu kako bi prisilile čak i saveznike – onda Evropa mora osigurati svoje pozicije, tretirajući tehnološke kapacitete kao policu osiguranja protiv geopolitičkog pritiska.
Ova realnost prisiljava države članice EU da izađu iz geopolitičkog autopilota – što je sažeto podsjetio turski ministar vanjskih poslova Hakan Fidan – koji je decenijama definisao veliki dio transatlantskih odnosa.
Washington je jasno stavio do znanja da Evropa mora preuzeti znatno veću odgovornost za vlastitu odbranu, dok se ekonomska usklađenost više ne može tretirati kao automatska.
Kao rezultat toga, evropske prijestolnice prisiljene su upravljati politikom u stvarnom vremenu – donoseći odluke koje su nekada odgađale i suočavajući se s rizicima koje su ranije ignorisale – umjesto da pretpostavljaju da će naslijeđene obaveze trajno ostati na snazi.
Pravljenje stvarnih pomaka ka tehnološkoj suverenosti Evrope zahtijevaće i institucionalnu reorganizaciju, što je Brisel historijski teško sprovodio.
Blok je ranije kreirao ambiciozne okvire, ali provođenje političke posvećenosti izvan kriznog trenutka i ka konkretnim rezultatima zahtijevaće visok nivo koordiniranog i kontinuiranog napora.
Neuspjeh bi ostavio srednje sile s aspiracijama na suverenitet bez kredibilnog puta da ih ostvare – što bi bilo strateški štetno za njih same.
U međuvremenu, implikacije na transatlantske odnose zavisiće od načina upravljanja ovom tranzicijom.
Američke kompanije u Evropi mogle bi se suočiti s strožim pravilima nabavke, zahtjevima za lokalizaciju i ograničenjima u upravljanju podacima.
Ako bi se evropski potez ka autonomiji tumačio kao nesvjernost umjesto upravljanja rizikom, mogao bi izazvati daljnju decoupling strategiju.
Obje strane bi u tom slučaju mogle izgubiti, ustupajući dodatni prostor Kini, koja već širi svoj utjecaj u arktičkoj infrastrukturi, digitalnom standardiziranju i dominaciji u lancima snabdijevanja rijetkim zemljama.
Dakle, krajnji izazov na obje strane Atlantika biće izgradnja modela zajedničke otpornosti, umjesto tehnološke fragmentacije.
Istovremeno, tehnološki snažnija Evropa mogla bi konačno ojačati zapadni savez smanjenjem asimetrije i čineći saradnju uravnoteženijom i dugotrajnijom, osiguravajući da partnerstvo ostane izbor, a ne nametnuta obaveza.
*Mišljenja izražena u ovom članku su autorova i ne odražavaju nužno uređivačku politiku TRT Balkan.
